زندان، برای بدهکاران نیست

اگر اشتباه نکنم ، ستاد دیه از زمان شهید لاجوردی ، ریاست وقت سازمان زندان‌ها تشکیل شد. این طور نیست؟

این ستاد در واقع ابتکار ایشان بود. در آن زمان فهرست نام زندانی‌ها به شکل ماهانه یا هفتگی در اختیار رئیس سازمان زندان‌ها قرار می‌گرفت. پس از مدتی ایشان متوجه شدند نام بعضی زندانی‌ها ثابت است و دائما تکرار می‌شود. وقتی خواستیم به وضعشان رسیدگی کنیم، فهمیدیم این زندانی‌ها مرتکب جرایم غیرعمد شده‌‌اند و بیشترشان برای دیه در زندان مانده‌اند و تا زمانی که دینشان را ادا نکرده‌اند، نمی‌توانند از زندان خارج شوند. به همین دلیل، ستاد دیه در آن سال با نگرش ویژه به وضع کسانی که به علت تصادف و پرداخت نکردن دیه به زندان افتاده بودند، تشکیل شد.

دیه در آن زمان چقدر بود؟

در سال 69 دیه رقم ثابتی نداشت و به شکل توافقی میان 250 تا 300 هزار تومان تعیین می‌شد. از نیمه اول سال 74، دستگاه حکومتی، دیه مرد مسلمان را 36 میلیون و 250 هزار ریال اعلام کرد که در نیمه دوم آن سال به 38 میلیون ریال رسید و پس از آن هم با گذشت زمان، هر سال مقداری بر آن افزوده شد.

... و حالا به چه رقمی رسیده است؟

مبلغ دیه هم‌اکنون برای مرد مسلمان 40 میلیون تومان است و در ماه‌های حرام یک‌سوم این رقم به آن اضافه می‌شود و به حدود 53 میلیون تومان می‌رسد.

پس دیه‌های 300 میلیون تومانی از کجا می‌آیند؟

اگر طرف مقابل یا سرنشین در تصادف به ضربه مغزی یا قطع نخاع و به طور کلی صدمات شدید جسمی دچار شود، مبلغ خسارت برابر با 4 تا 7 دیه می‌شود و ممکن است حدود 250 تا 300 میلیون تومان شود و حتی در تصادفاتی که به مرگ دستجمعی منجر می‌شود، گاهی دیه به 800 میلیون تا یک میلیارد تومان برآورد می‌شود.

جز زندانیان دیه، کدام دسته از زندانیان تحت حمایت ستاد دیه قرار می‌گیرند؟

ما معتقدیم زندان را برای بدهکاران نساخته‌اند و به همین دلیل هدفمان شناسایی و کمک به زندانیان بدهکار در جرایم غیرعمد است که علاوه بر زندانیان تصادفات، زندانیان حوادث کارگاهی، زندانیان مهریه‌های معقول و نفقه، زندانیان چک‌های غیرکلاهبرداری را نیز شامل می‌شوند.

به معقول بودن مهریه تاکید کردید. ملاکتان برای معقول یا غیرمعقول بودن چیست؟

عنایت دارید که وقتی رهبر معظم انقلاب هم خطبه عقد را جاری می‌کنند، مهریه حداکثر 14 سکه است.

پس رقم حداکثری مهریه برای شما تا 14 سکه است؟

بله. ما معمولا سعی می‌کنیم از طرف مقابل گذشت بگیریم؛ اما اگر کسی 14 سکه هم تعهد کرده باشد و مددکاران موفق به جلب رضایت شاکی نشوند و توافق بین زوج‌‌ها حاصل نشود و طلاق بگیرند و مهریه هم به اجرا گذاشته شده باشد و مرد فقط به واسطه پرداخت مهریه، بتواند از زندان خارج شود، ما این مبلغ را می‌پردازیم.

تکلیف مهریه‌های چند هزار سکه‌ای چه می‌شود، ستاد در این باره چه تصمیمی می‌گیرد؟

ما رقم‌های سنگین را به هیچ وجه نمی‌پذیریم که مبادا بدآموزی برای دیگر زوج‌ها شود.

منظورتان از بدآموزی برای زوج‌ها چیست؟

ممکن است همسران با هم تبانی کنند که از راه طلاق صوری پولی به دست آورند.

فکر می‌کنید چرا با وجود تاکید رسانه‌ها به مساله مهریه‌های کلان، زندان‌ها همچنان ورودی زندانی مهریه دارند؟

به نظر من، هنوز به اطلاع رسانی بیشتری نیاز داریم. چندی پیش در زندان به پرونده یک روستایی رسیدگی می‌کردم که 420 سکه تعهد کرده بود. طرف کشاورز بود و حقوق ماهیانه‌اش چیزی بین 90 تا 120 هزار تومان.

به او گفتم: «آیا می‌دانی اگر مقدار مهریه‌ای که تعهد کرده‌ای تقسیم بر حقوق ماهیانه‌ات کنی، باید تا پایان عمر قسط بدهی؟ چرا قبول کردی؟» گفت: «بزرگ‌ترها گفتند مهریه را چه کسی داده و چه کسی گرفته!؟» این جور اشتباه‌ها، همه ناشی از ناآگاهی است.

در بازدیدی که از زندان داشتم، با زندانیانی گفتگو کردم که به دلیل ورشکستگی‌های میلیاردی به زندان افتاده بودند. ستاد در قبال این زندانیان چه می‌کند؟

برنامه ما در ستاد دیه آموزش دادن و توصیه کردن به این قبیل آدم‌هاست که یاد بگیرند بدون سرمایه، کاسب نشوند. متاسفانه برخی افراد قصد دارند یکشبه و بدون تجربه و تحصیل میلیاردر شوند. از نظر من، باید به این افراد آموزش داد که بدون تجربه و آگاهی وارد تجارتی که در شا‌نشان نیست، نشوند.

اتفاقا کسانی که من در زندان با آنها ملاقات داشتم، افراد آبرومندی بودند که نه به دلیل ناآگاهی و بی‌تجربگی بلکه به‌خاطر نوسانات اقتصادی ورشکست شده بودند. جز توصیه، برای این گروه چه برنامه‌ای دارید؟

اگر مددکارها پس از پی‌جویی‌ متوجه شوند که طرف واقعا سرمایه‌دار بوده و سال‌ها کار کرده است؛ اما بنابر عللی مثل افت قیمت‌ها و مسائل دیگر، دچار مشکل شده است، ستاد کمکش را دریغ نخواهد کرد.

سقف کمک‌های شما برای جرایم مالی چقدر است؟

ما درباره جرایم مالی و مهریه با احتیاط عمل می‌کنیم تا به مردم آموزش‌های غلط ندهیم.

درباره تصادفات و حوادث کارگاهی چه‌طور؟

از محل کمک‌های مردمی تا 10‌میلیون تومان می‌توانیم به این گروه از زندانیان کمک کنیم. همچنین در دولت نهم، تسهیلات قرض‌الحسنه‌ای از سوی 3 بانک تجارت، رفاه و صادرات تا سقف یک دیه کامل در قالب وام‌های 15‌ساله به زندانیان داده می‌شود.

ستاد تاکنون چند زندانی را آزاد کرده است؟

از سال 69 تا حدود 10 سال گذشته، این رقم پایین بود. اما در دهه اخیر، حدود 20 هزار نفر با پرداخت 18 میلیارد تومان آزاد شده‌اند.

ستاد بیش از اندازه به کمک‌های مردمی وابسته است و درخواست‌های مکرر آن از مردم برای کمک در ایام رمضان گواهی بر این مدعاست. جز کمک‌های مردمی از کدام منابع برای آزادی زندانیان استفاده می‌کنید؟

براساس نظر هیات امنا، ستاد دیه کاملا مردمی است و به همین دلیل به مردم وابستگی دارد اما دولت هم به ما اعتباراتی می‌دهد مثلا امسال حدود 20 میلیارد تومان اعتبار از طرف دولت در اختیارمان گذاشته شد و امکان گرفتن وام برای زندانیان از طریق تسهیلات قرض‌الحسنه بانکی که از آنها نام بردم فراهم شده است.

گذشته از کمک‌های مردمی، بخشی از هزینه‌های آزادی از محل نقدینگی زندانیان تامین می‌شود و بخشی از طریق کمیته امداد، وجوه دادگستری، قبول اعسار و کمک‌های رهبر معظم انقلاب.

آزاد سازی کدام دسته از زندانیان برای ستاد در اولویت است؟

مسلما زندانیان دیه اولویت بیشتری دارند.

چه تعداد زندانی جرایم غیرعمد هنوز در زندان هستند و برای آزادی‌شان به چه میزان سرمایه نیاز دارید؟

زندان‌ها هر روز ورودی و خروجی دارند و این رقم شناور است؛ اما در کل حدود 12  11 هزار زندانی جرایم غیرعمد هنوز در زندان باقی مانده‌اند که برای آزادی آنها به 150 میلیارد تومان نیاز داریم و دولت و مجلس برای تامینش قول‌های مساعدی داده‌اند.

از این تعداد 500 نفر زندانی نفقه، 6 هزار نفر زندانی چک و مهریه و 500 نفر زندانی تصادفات هستند. البته ما در ماه‌های اخیر افزایش چشمگیری در آمار زندانیان جرایم غیرعمد آزاد شده، داشته‌ایم.

علت این افزایش چه بوده است؟

مردم با آزاد کردن زندانیان به عنوان کاری خداپسندانه بیشتر آشنا شده‌اند. امسال 190شهرستان و شهر در جشن‌های گلریزان شرکت داشته‌اند که از طریق آن 10 میلیارد تومان جمع‌آوری کرده‌ایم. سطح آموزش‌ها هم درباره جرایم غیرعمد بالاتر رفته است و من مطمئنم اگر قانون اصلاح قانون بیمه شخص ثالث هم کاملا اجرایی شود، تا سال آینده زندانی تصادفات نخواهیم داشت و آنها که اصول رانندگی را رعایت کنند، در صورت وقوع تصادف به دلیل بدهی راهی زندان نمی‌شوند.

قانون جدید بیمه شخص ثالث چه نکات مثبتی در مقایسه با شکل اصلاح نشده قانون بیمه شخص ثالث دارد؟

در قانون جدید کسانی که اصول رانندگی را رعایت کنند، در صورت وقوع تصادف، به خاطر بدهی به زندان نمی‌افتند. بیمه‌نامه معتبر که به تایید بیمه مرکزی رسیده باشد،‌ در حکم وثیقه عمل می‌کند. ایجاد پوشش کامل بیمه‌شخص ثالث اجباری است و خودروهای بدون بیمه متوقف می‌شوند. تا پیش از این قانون خانم‌ها و اقلیت‌های مذهبی‌ای که قرارداد بیمه‌نامه امضاء می‌کردند، فقط نصف میزان خسارت را می‌گرفتند؛ اما براساس این قانون خسارت‌ها از این پس باید صرف‌نظر از جنسیت و مذهب به مردم داده شوند، صندوق تامین خسارت بدنی هم در قانون مذکور، موظف است از قربانی بلافاصله پس از حادثه، بدون قید و شرط حمایت کند و بر عملیات مالی و حمایتی آن نیز 4 وزیر و رئیس‌کل بیمه مرکزی نظارت دارند.

همچنین برخوردی پیشگیرانه نسبت به تصادفات منجر به صدمات بدنی و جانی اعمال شده است،‌ به گونه‌ای که نسبت به رانندگان متخلف سختگیرانه‌تر از گذشته برخورد می‌شود و دادگاه‌ها مجازند انواع مجازات‌ها از جمله محرومیت از حقوق اجتماعی و رانندگی و ضبط گواهینامه را درباره متخلفان اعمال کنند.

در مصاحبه‌های اخیرتان، بارها غیرمستقیم و در پرده، به شیوه عملکرد بیمه مرکزی در قبال اجرایی کردن قانون اصلاح قانون بیمه شخص ثالث انتقاد کرده‌اید. مایلم این موضوع را صریح‌تر توضیح دهید.

از 20 شهریور امسال که این قانون تصویب شده، قانونگذار به دارندگان وسایل نقلیه‌ای که هنوز بیمه شخص ثالث ندارند، مهلتی 4 ماهه داده است تا وسایل نقلیه‌شان را بیمه کنند و در صورت بیمه کردن وسایل نقلیه در این مدت، از پرداخت جریمه‌های بیمه‌ای که پیش‌تر به آنها تعلق گرفته است، معاف می‌شوند. بیمه مرکزی براساس وظیفه‌ای که هیات دولت به‌ آن محول کرده، باید در این باره به مردم آگاهی می‌داد و هزینه‌ای 2 میلیارد تومانی نیز از طرف دولت به این امر اختصاص داده شد؛ اما ما که اطلاع‌رسانی از سوی بیمه ندیدیم!

منظورتان این است که بیمه مرکزی در این زمینه مردم را آگاه نکرده است؟

شاید هم اطلاع رسانی شده و ما ندیده‌ایم!

فکر می‌کنید علت کوتاهی این سازمان در اطلاع‌ رسانی به مردم چیست؟

باید از خودشان بپرسید؛ اما تا آنجا که من می‌دانم، بار آگاهی دادن به مردم در این مدت روی دوش ستاد دیه، قوه‌قضاییه، سخنگوی دولت و وزیر دادگستری بوده است؛ چون مردم فقط تا 20 دیماه فرصت دارند و پس از پایان این مهلت،‌ اگر فردی به واسطه تصادف به زندان فرستاده شود، سازمان‌هایی مقصرند که مردم را آگاه نکرده‌اند.

مریم یوشی‌زاده