قتل با انگیزه شک و تردید

سوءظن و تردید نسبت به زوج یا زوجه یکی از مشکلاتی است که زنان و مردان را در زندگی زناشویی دچار مشکل می‌کند. گاهی این سوءظن و تردید آدم‌ها را دچار رفتارهای ناهنجار و حتی گاهی بزهکاری می‌کند. موضوع گزارش این بار چرایی و چگونگی به وجود آمدن سوءظن در آدم‌ها و راهی است که این آدم‌ها طی می‌کنند تا به جرم برسند. همچنین در این گزارش به راه‌های پیشگیری از بزه و در نگاه کلی‌تر سوءظن می‌پردازیم.

سوم مهر‌1387 ؛ مردی میانسال به خاطر سوءظن به همسر 16 ساله‌اش، مردی را کشت و زن جوانش را زخمی کرد.

خبرهایی از این دست در مطبوعات ایران و صفحات حوادث زیاد است. دانش‌پژوه، کارشناس ارشد روان‌شناسی درباره چگونگی بروز شک و تردید در آدم‌ها می‌گوید: «گاهی سوءظن از کودکی در افراد به وجود می‌آید. این می‌تواند به دلیل رفتار نامتناسب والدین باشد. باید دقت کنید الگوی مناسب رفتاری مساله مهمی است و هر انسانی ابتدا تحت تاثیر این موضوع است. گاهی رفتارهای پدر و مادر، کنترل بیش از حد آنها، نظارت شدید روی رفتارهای بچه‌ها، شک والدین نسبت به هم و بدبینی نسبت به تمام امور حتی مثلا مسائل مربوط به مدرسه و غیره می‌تواند زمینه‌ساز بروز رفتارهای اینچنینی در بچه‌ها و نوجوانان شود.»

‌وی که عضو انجمن روان‌شناسان هم هست در ادامه گفتگو با خبرنگار تپش توضیح می‌دهد: «یادم هست یکی از بیمارانی که به دفتر من مراجعه می‌کرد زنی30 ساله بود که بشدت بدبین بود. او که خودش هم از رفتارهایش رنج می‌برد از من می‌خواست که برای درمانش اقدام کنم. بعد از دوره‌های متوالی روانکاوی و صحبت با او فهمیدم که در کودکی مادری بشدت بدبین داشته است. مادر مدام با پدر به دلایل مختلف دعوا کرده و او را مورد بازخواست قرار می‌داده است. این دختر به یاد نمی‌آورد که پدر برای چه مورد شک و سوءظن مادرش قرار می‌گرفت اما طی جلساتی که با پدر دختر داشتیم‌ ــ مادرش فوت کرده بود ــ به این نتیجه رسیدیم که پدر چندان هم گناهکار نبوده است. دقت می‌کنید الگوی غلط رفتاری در اینجا وجود داشت.»

خیلی از روان‌شناسان و کارشناسان امر بر این باورند که در رفتار با کودک و نوجوان باید الگوهای خاصی را رعایت کرد تا به این معضل نرسید. به طور مثال باید نظارت روی رفتارهای بچه‌ها به شکلی باشد که آنها احساس نکنند در حال انجام خطا هستند. این موضوع هم عزت و اعتماد به‌ نفس‌شان را از بین می‌برد، هم زمینه‌ساز بروز رفتارهای بزهکارانه در بزرگسالی می‌شود. افرادی که از کودکی در وجودشان شک و تردید لانه می‌کند در بزرگسالی نشانههای پررنگ‌تری از این خصلت بروز می‌دهند؛ بزهکاری‌هایی که امکانش در افرادی که بشدت دچار سوء‌ظن‌هستند ، هست؛ زخمی کردن دیگران، تحت بررسی قرار دادن زندگی و حریم خصوصی دیگران، دزدی و حتی قتل.

نقش وراثت در سوء‌ظن

سوء‌ظن که گاهی به شیزوفرنی بشدت شبیه و گاهی حتی با آن یکی می‌شود، یکی از بیماری‌های ‌روانی است. دکتر محسن امانی روانپزشک می‌گوید: «سوءظن یا شیزوفرنی یکی از طولانی‌ترین پروسه‌های درمانی را دارد. این اصطلاح از یک واژه یونانی به نام ذهن منقطع سرچشمه گرفته است. این بیماری بیش از هر بیماری دیگری باعث اختلال دستگاه عصبی است و کارکردهای حسی و اخلاقی آدم‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

این بیماری به دلیل رشد نامناسب سلول‌های مغز، تحریکات شدید عصبی در دوره کودکی و نوجوانی و... رخ می‌دهد. اما به هر حال این آدم‌ها به دلیل از دست دادن قدرت استدلال منطقی درست، دچار توهم می‌شوند. این توهم گاهی آدم‌ها را به سمت سوءظن نسبت به دیگران می‌برد.»

نمونه آشنای این موضوع را حتما دیده‌اید، سریالی که تقریبا 2 سال قبل از سیما پخش‌‌شد. در این سریال پسر دچار بیماری شیزوفرنی بود و دختری روزنامه‌نگار را دوست داشت. خانواده پسر از بیماری او باخبر بودند اما تلاش نمی‌کردند و دختر را با این استدلال که شاید پسر بهبود یابد وارد ماجرا ‌کردند.

امانی در این باره می‌گوید: «پنهان کردن بیماری و فرار کردن از‌ آن راه چاره نیست. بیمار باید از ابتدا تحت درمان روان‌شناسی و روانپزشکی قرار بگیرد قبل از آن که بیماری به شرایط حاد برسد. چون متاسفانه در شرایط حاد دیگر نمی‌توان بیماری را کنترل کرد و در این زمان خانواده بیمار هم آنقدر عاصی می‌شوند که کاری جز رساندن او به آسایشگاه نمی‌توانند انجام دهند.»

طبق تحقیقات انجام شده این بیماری در آغاز سنین نوجوانی و بزرگسالی در مردان بیشتر از زنان دیده می‌شود. به هر حال این بیماری چه در میان زنان و چه در میان مردان باعث بروز رفتارهای ناهنجار بسیاری می‌شود. این رفتار ناهنجار گاهی آسیب‌های جدی به زندگی افراد وارد می‌کند و متاسفانه زوجین در این میان آسیب بیشتری می‌بینند، خصوصا آن که مردان دچار این معضل، تنش زیادی به زندگی وارد می‌کنند. مدام زنان و بچه‌هایشان را کنترل می‌کنند،‌ آزار می‌‌دهند و... مدتی قبل در حوادث آمده بود که مردی دختران خودش را در خانه به مدت طولانی زندانی کرده بود، چرا که بشدت احساس ناامنی می‌کرد و دچار شک و تردید زیادی نسبت به آنها بود.

دکتر اقلیما، رئیس انجمن مددکاری ایران می‌گوید: «خیلی وقت‌ها این بیماری‌ به قتل و بزه‌های بزرگ می‌رسد.
خیلی مواقع این بیماران در حالت بحرانی شدید که دیگر اختیار رفتار و هیجاناتشان را ندارند به قتل طرف مقابل‌شان مبادرت می‌کنند.»

نگاه دینی به ماجرا

ظن و گمان نادرست نسبت به دیگران از رفتارهای نامناسب است که قرآن،‌ مومنان را به صراحت از آن بر حذر داشته است.

فاطمه محمدی، کارشناس علوم دینی می‌گوید: «سوءظن در خانواده از 3 جهت قابل بررسی است: سوءظن و بدگمانی در روابط همسران،‌ سوءظن والدین به فرزندان، سوءظن فرزندان به والدین.» او ادامه می‌دهد: «گاهی علاقه باعث بروز شک و تردید زوجین نسبت به هم می‌شود. مثلا مرد سعی می‌کند زن را از موقعیت اجتماعی دور کند‌ یا اگر رفتار ، سلیقه و گفتارش برخلاف نظر مرد باشد، او را از اجتماع دور می‌کند.

شکل دوم که دلیل این اتفاق می‌شود نوع تربیت خانوادگی است، اگر محیط خانواده پیش از ازدواج مثبت‌نگری، امنیت و حس اعتماد را در طول زندگی ایجاد نکرده باشد. البته گاهی هم دخالت‌های دیگران و حسادت‌های بیجا باعث بروز این رفتار می‌شود. یعنی دیگران زن و مرد را نسبت به هم بدبین می‌کنند.»

وقتی این سوءظن رشد پیدا می‌کند در خانواده حس همدلی از بین می‌رود، اضطراب‌های شدید روحی و روانی و ناتوانی در عملکرد فکری ایجاد می‌شود، درک صحیح بین افراد خانواده از بین می‌رود و... .

راههای ‌پیشگیری‌ از ‌سوء‌ظن

کارشناسان علوم تربیتی معتقدند که برای پیشگیری از بروز سوءظن راه‌های زیادی وجود دارد. بعضی از راه‌هایی که آنها برمی‌شمرند به این ترتیب است: 1 ــ هرگز خود و خانواده‌تان را با دیگران قیاس نکنید. 2 ــ معاشرت با کسانی را که در حسن‌نیت و صداقت آنها شک داریم قطع کرده و اجازه ندهیم دیگران نوع دیدگاه‌ ما به خانواده را تغییر دهند. 3 ــ با افراد صالح و همچنین موفق در عرصه کار و زندگی خانوادگی معاشرت کنیم. 4 ــ از قضاوت بیجا درباره دیگران، بخصوص اعضای خانواده پرهیز کنیم و در هر موردی درصدد فهم حقیقت باشیم. 5 ــ اجازه ندهیم دنیای مدرن و وسایل مدرن ما را از صمیمیت با خانواده دور کند. 6 ــ در برخورد با اعضای خانواده به جنبه مثبت اعمال افراد خانواده فکر کنیم. منفی‌باف نباشیم تا دچار سوءظن نشویم. 7 ــ ارتباط کلامی خود را با خانواده حفظ کرده و از این طریق ابهامات ذهنی‌مان را از بین ببریم. 8 ــ در قضاوت پیش از آن که به تحلیل‌های شخصی خودمان تکیه کنیم به واقعیت عینی و خارجی توجه کنیم. 9 ــ در صورت بروز هر گونه مشکل در زندگی قبل از رسیدن به شرایط بحرانی، با کمک گرفتن از مشاور و روان‌شناس و روانپزشک درصدد حل مشکل برآییم. 10 ــ باور داشته باشیم که سوءظن می‌تواند راهی برای بروز معضلات بزرگ و حتی بزه در زندگی باشد و به راه‌های پیشگیری از آن توجه کنیم.

حدیث ضابطی