خونی که آهن ندارد

منظور از کم‌خونی‌های تغذیه‌ای کم‌خونی‌هایی است که در اثر دریافت ناکافی مواد مغذی ایجاد می‌شود.

کم‌خونی به صورت تدریجی ایجاد می‌شود و بدن به آن عادت می‌کند و به صورت حاد علامت مشخصی ندارد.

بعضی از متخصصان علائم کم‌خونی را رنگ پریدگی پوست، زبان،  مخاط داخلی لب و پلک، چشم‌ها، خستگی زودرس، سرگیجه و سردرد، خواب رفتن و سوزن‌سوزن شدن دست و پاها، حالت تهوع و در کم‌خونی شدید گود شدن روی ناخن می‌دانند .

برای درمان کم‌خونی ناشی از فقر آهن از چند روش استفاده می‌شود که بهترین و کم‌خطرترین آنها استفاده از مکمل‌های خوراکی است. درمان با نمک‌های ساده آهن مثل سولفات فروی خوراکی کاملا موثر بوده و به شکل قرص، کپسول یا مایع است و باید مصرف آنها تا چندین ماه ادامه یابد.

ویتامینC نیز جذب آهن را افزایش می‌دهد. به همین دلیل معمولا مصرف ویتامینC به همراه آهن پیشنهاد می‌شود. علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد.

جذب آهن غذا اغلب تحت تاثیر شکل آهن موجود در آن است، آهن موجود در پروتئین حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی و پرندگان بیشتر جذب می‌شوند در حالی که جذب آهن پروتئین‌های گیاهی مانند سبزی‌ها و میوه‌ها کمتر است .

 باید توجه داشت که ویتامین  C جذب آهن سبزی‌ها و میوه‌ها را بیشتر می‌کند همچنین مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد از غذا می‌تواند جذب آهن را تا حد صفر تا 5 درصد کاهش دهد .

استفاده از منابع غذایی که آهن دارد از قبیل: گوشت قرمز، جگر، قلوه، ماهی، زرده تخم‌مرغ، سبزی‌ها، حبوبات و همچنین میوه‌های خشک به خصوص برگه زردآلو و دانه‌های روغنی در درمان کمبود آهن بسیار موثر است.

کم‌خونی؛ زنان بیشتر از مردان

کم‌خونی در زنان شایع‌تر از مردان است همچنین در زنانی که زایمان مکرر دارند یا دچار عادت ماهیانه نامرتب و شدید هستند، بیشتر از دیگر زنان دیده می‌شود.

کم‌خونی در زنان براساس سن، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متناوب است، مثلا زنان باردار به آهن بیشتری نیاز دارند .

تحقیقات نشان می‌دهد بسیاری  از زنان 15 تا 49 سال کشور دچار سوءتغذیه ناشی از فقر آهن هستند که سوءتغذیه ناشی از فقر آهن در صورت عدم درمان به موقع آن به آنمی‌ یا کم‌خونی ناشی از فقر آهن منجر می‌شود.

فقر آهن در دختران نوجوان حتی ممکن است موجب افت تحصیلی شود، چرا که قدرت تمرکز در یادگیری را کاهش می‌دهد.

نوجوانان دچار فقر آهن در برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل خواهند شد چون فقر آهن باعث بی‌حوصلگی افراد می‌شود، بنابراین نسبت به افراد بی‌توجهی نشان می‌دهند. از طرفی به علت خستگی زودرس فرد تمایل  کمتری نسبت  به انجام ورزش و یا فعالیت‌های بدنی پیدا می‌کند.

با توجه به این مشکلات مصرف مکمل‌های آهن برای جبران فقر آهن در بدن در حالی توصیه می‌شود که توجه به رژیم غذایی مناسب می‌تواند در جهت جبران فقر آهن و پیشگیری از کم‌خونی تاثیر خوبی داشته باشد.

دکتر کیمیاگر، متخصص تغذیه و عضو هیات علمی‌ دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی به این مساله اشاره و اظهار می‌کند: قطعا توجه به رژیم غذایی مناسب می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.

در واقع این متخصص تغذیه نسبت مصرف موادغذایی متنوع در کنار هم را برای جذب بیشتر آهن توصیه می‌کند.
کیمیاگر همچنین به باور‌های غلطی در خصوص دریافت آهن از منابع غذایی اشاره می‌کند: مثلا مردم به اشتباه فکر می‌کنند که با مصرف پسته آهن زیادی دریافت می‌کنند که در مقابل کالری زیاد موجود در پسته این ماده غذایی آهن زیادی ندارد.

او تاکید می‌کند میزان آهن موجود در اسفناج هم مانند دیگر منابع گیاهی است.

آزمایش کم‌خونی را جدی بگیرید

اغلب دختران ایرانی تغذیه مناسبی ندارند و ضمن عدم رعایت مصرف مواد مغذی، در بسیاری از موارد از خوراکی‌های زیان‌آور نظیر چیپس و پفک استفاده می‌کنند که این تغذیه ناصحیح به کم‌خونی در این دختران منجر می‌شود.

دکتر شهره شفیعی، مختصص زنان می‌گوید: کم‌خونی حاد در زنان و دختران حجم و غلظت خون را کاهش می‌دهد. بنابراین افرادی که کم‌خونی در آنان مزمن شده است باید قرص‌های آهن و اسیدفولیک را تا زمانی که پزشک برای آنان تجویز کرده، ادامه دهند.

او  می‌گوید: تشخیص کم‌خونی در دخترانی که در سنین نوجوانی هستند با معاینه مربیان بهداشت مدارس صورت می‌گیرد که در این صورت این افراد به مراکز بهداشتی و درمانی ارجاع داده می‌شوند که این با آزمایش خون ساده میزان کم‌خونی آنان مشخص است.

شفیعی با بیان این‌که عدم ورزش کافی،  نداشتن نشاط روحی و تغذیه نامناسب و نادرست منجر به بروز بیماری‌هایی نظیر کم‌خونی می‌شود، ادامه می‌دهد: زنان با توجه شرایط جسمی‌در برخی موارد نیاز به مصرف قرص آهن دارند. بنابراین باید با دادن آزمایش از کم‌خونی خود مطلع شوند تا از این طریق از مزمن شدن کم‌خونی جلوگیری کنند چون کم‌خونی در تمامی‌ سیستم بدن تاثیر نامطلوب خواهد داشت.

این متخصص معتقد است: بهتر است که والدین به فرزندان خود مواد غذایی مغذی نظیر شیر یا حتی غذاهای ساده و سبک نظیر نان و پنیر بدهند تا در زمان حضور در مدرسه به جای مصرف چیپس و پفک از مواد غذایی مفید برای بدن استفاده کنند. چون استفاده از این مواد غذایی نه تنها برای بدن زیان دارد بلکه باعث از بین بردن اشتهای افراد برای مصرف غذا می‌شود.

همایون برادران نصیری