نقش اینترنت و آموزش‌های مجازی در دانشگاه‌ها

وقتی رایانه‌ها تدریس می‌کنند

در حال حاضر ثبت نام آنلاین و مجازی در بیشتر کشورها بویژه کشورهای در حال توسعه افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته است، اما باید دید آیا کنترل کیفیت آموزش نیز جدی گرفته می‌شود یا خیر؟ با توجه به رشد جمعیت در کشورهای در حال توسعه و محدودیت‌های موجود نمی‌توان انتظار داشت که همگام با رشد جمعیت بر تعداد ساختمان‌های بزرگ دانشگاهی نیز افزوده شود تا جوابگوی نیاز متقاضیان باشد؛ پس با دانشگاه‌های مجازی رو به رو می‌شویم.

کد خبر: ۲۱۲۶۰۸

در حال حاضر در پکن، جاکارتا و بسیاری مناطق دیگر جهان دانشگاه‌های مجازی در حال گسترش و افزایش است. شاید برای گردانندگان نیز اجرای برنامه‌های آموزشی از راه دور برای دانشجویان به مراتب آسان‌تر و مطلوب‌تر باشد.

اما بسیاری از متقاضیان در چگونگی استفاده از این فناوری با مشکلاتی روبه‌رو هستند. تمام متقاضیان در همه جا نمی‌توانند از رایانه شخصی یا حتی یک خط تلفن مجزا برای استفاده از برنامه‌های آنلاین آموزشی در اینترنت بهره‌مند شوند.

یکی دیگر از دلایل ایجاد دانشگاه‌های مجازی تامین نیاز آموزشی برای افراد محروم است تا خلا میان قشر مرفه و امکانات دانشگاهی و قشر محروم کمتر شود.

اما مساله این است که طبق اعلام سازمان ملل هنوز بسیاری از برنامه‌های این سازمان برای تامین امکانات نسبی برای افراد در این شرایط محقق نشده است. بررسی‌ها نشان می‌دهند عملکرد سازمان ملل در قبال آموزش همگانی و اقشار ضعیف تا سال 2015 موفقیت‌آمیز نبوده است.

بسیاری از دانش‌آموزان محروم تا زمانی که امکانات لازم برای تحصیل و آموزش نداشته باشند نمی‌توانند بیشتر از دوره ابتدایی درس بخوانند.

در حال حاضر بیش از یک میلیارد نفر محروم در سراسر جهان نیاز به کمک دارند تا بتوانند تحصیلات متوسطه داشته باشند و متاسفانه سازمان ملل برنامه‌های خود را در خصوص کمک به این دانش‌آموزان تحقق نبخشیده است.

البته تلاش‌های مهمی در این زمینه انجام شده است، اما به عقیده کارشناسان این تلاش‌ها کافی و کار‌آمد نبوده‌اند.

در حال حاضر دانش‌آموزان در بسیاری از کشورهای صنعتی تحصیلات متوسطه خود را به اتمام می‌رسانند، اما توانایی ورود به دانشگاه و تحصیلات عالی برای عموم امکان‌پذیر نیست.

قرار بوده بیش از 101 کشور تحت فعالیت‌های سازمان ملل قرار بگیرند تا وضعیت تحصیلی که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به دنبال مشکلات اقتصادی خانواده‌ها میسر نیست، بهبود یابد اما این مساله تا کنون محقق نشده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود 3 درصد از جوانان در صحرای ساحارای آفریقا و 7 درصد در آسیا می‌توانند در این‌گونه برنامه‌ها حضور مستمر داشته باشند.

این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته و صنعتی بیش از 58 درصد افراد و در آمریکا بیش از 81 درصد امکان برخورداری از این‌گونه برنامه‌ها را دارند.

البته به هر شکل در حال حاضر بسیاری از کشورهای در حال توسعه برای این‌که با هزینه کمتر بتوانند بسیاری افراد را آموزش دهند، در این خصوص سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

گزارش‌های سال گذشته یونسکو و بانک جهانی نیز حاکی از این سرمایه‌گذاری‌ها بوده است. مشخص شد حدود 10 درصد از سرمایه‌گذاری‌ها در این زمینه و بخش قابل ملاحظه‌ای از آن نیز در کشورهای در حال توسعه بوده است. زیرا هزینه یک دانشجوی مجازی حدود یک سوم یک دانشجوی دانشگاه‌های عادی است.

اکنون در کشور چین فقط 20 درصد از افراد دارای تحصیلات عالی هستند و در این میان آموزش‌های مجازی نقش قابل ملاحظه‌ای دارد. زیرا بخش اعظمی از دانشجویان را کارکنان شاغل تشکیل می‌دهند که نه تنها از نظر هزینه، بلکه از نظر زمان نیز امکان برخورداری از کلاس‌های گروهی دانشگاهی را ندارند. به همین سبب پکن در حال حاضر سالانه 100هزار دانشجوی مجازی را ثبت‌نام می‌کند.

بدین ترتیب هم افراد از نظر تحصیلی رشد می‌کنند و هم خللی به کار و شغلشان وارد نمی‌شود، اما باید نقش منابع خوب تحصیلی را هم مهم دانست.

حالا با وجود مسائل گوناگون از قبیل ترافیک و مسیرهای طولانی، دانشگاه‌های مجازی در صورتی که مورد نظارت مستمر باشند، بسیار مفیدند.

در هنگ‌کنگ و ایران نیز این‌گونه آموزش‌ها با استقبال مواجه شده است. برای مثال در ایران دانشکده علوم توانبخشی به منظور ارتقای آموزشی کارکنان خود به طور گسترده اقدام به خدمات مجازی کرده است.

اما مشکل دیگر استفاده از استادان کارآمد در زمینه استفاده از این فناوری است. فقط در جنوب آفریقا بیش از 6000 نفر در حال تلاش و خدمت‌رسانی برای این‌گونه آموزش‌ها هستند تا اطلاعات به طور منظم و آنلاین در اختیاز متقاضیان قرار بگیرد.

اما دانشجویانی که امکانات لازم برای ادامه تحصیلات عالی خود ندارند، چگونه می‌توانند به رایانه شخصی و خطوط اینترنت دسترسی داشته باشند آن هم با این هزینه‌های گزاف! و اگر قرار است این توانایی را نداشته باشند، پس به پر کردن خلا قشر قوی و ضعیف کمک چندانی نشده است و شاید برای قشر متوسط جامعه مفید واقع شود.

البته در بخش کیفی نیز برخی از دانشگاه‌ها برای مثال دانشگاه هند از برخی دانشگاه‌های مطرح جهان برای افزایش کیفی برنامه‌های مجازی دانشگاه‌های خود کمک گرفته است.

چنانچه سیستم‌های خاص منطقه‌ای در نظر گرفته نشوند، می‌توان با برقراری استانداردهای جهانی، آموزش مجازی هماهنگی را به متقاضیان ارائه کرد.

بدین ترتیب برنامه‌های آموزشی در استرالیا، انگلستان، آمریکا و کشورهای دیگر با ترکیبی از دانشگاه‌های دولتی و شخصی تفاوت چندانی نخواهد داشت و به این ترتیب جلوی مهاجرت هزاران نفر به کشورهای دیگر به منظور برخورداری از سطح آموزشی بالاتر گرفته می‌شود.

یکی از کارشناسان آموزشی هلند در این باره می‌گوید: در حال حاضر بسیاری از دانشجویان که در طبقه متوسط به بالا هستند، حاضرند 10 برابر بیشتر هزینه کرده تا در کشورهای غربی تحصیل کنند. در صورتی که با یکپارچه و استانداردشدن دانشگاه‌های مجازی دیگر نیازی به این کار نیست.

در حال حاضر تقریبا تمام کشورهای آمریکای لاتین در حال گسترش این سیستم هستند در صورتی که برخی از آنها مانند برزیل در این باره مقاومت کرده‌اند و توسعه دانشگاه‌های مجازی را در اولویت‌های آموزشی خود ندارند.

نقش اینترنت در پروژه‌های تحقیقی

همیشه نام دانشجو؛ مطالعه و تحقیق را به ذهن می‌آورد. دانشجویان درخصوص انواع گوناگون موضوعات به تحقیق و بررسی و تهیه مقاله و گزارش می‌پردازند. استادان همواره برای به چالش کشیدن ذهن دانشجویان آنها را به دنبال سوژه‌های مختلف می‌فرستند تا نتیجه تحقیقاتشان مشخص شود.

اما در حال حاضر بخش قابل ملاحظه‌ای از کار توسط مقاله‌ها و تحقیقات موجود در اینترنت ساده می‌شود. حتی مراجع گوناگونی در سایت‌های اینترنتی وجود دارد که می‌توان از آنها برای بهتر و قوی‌تر نمودن مطالب استفاده کرد.

محققان استرالیایی در حال حاضر اعلام کرده‌اند بیش از 14 درصد دانشجویان از منابع موجود در اینترنت برای تکمیل یا ایده گرفتن برای تحقیقاتشان استفاده می‌کنند.

البته درخصوص رشته‌ها و پروژه‌های ادبی، بسیاری از کارها تا حد زیادی با کمی تغییر یا ویرایش مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بسیاری افراد این کار را کپی‌برداری تلقی می‌کنند و برخی دیگر نیز معتقدند وقتی به اندازه کافی مطلب و سوژه در اینترنت موجود است احتیاجی به تحقیقات مجدد و دوباره‌کاری توسط دانشجویان نیست و در این صورت حداقل اشتباهات قبلی تکرار نمی‌شود و ویرایش کارهای قبلی حتما به شیوه‌ای بهتر ارائه می‌شود.

در ضمن وقتی موارد مرتبط با سوژه‌های مختلف در اینترنت موجود باشد، دانشجویان بهتر می‌توانند به ارزیابی و نتیجه‌گیری یا حتی استخراج آمار بپردازند. به شرطی که شرایط موجود با آنچه در اینترنت گزارش شده هماهنگی و مطابقت داشته باشد.

اما برخی از استادان هم معتقدند دانشجویی که خودش به دنبال بررسی و جمع‌آوری سوژه‌های ناب نگردد، نمی‌تواند تحقیق جامع را فرا بگیرد.

البته نظرات متفاوت هستند، اما مساله این است که اینترنت ساخت دست بشر به کمک انسان آمده تا کارها را ساده‌تر کند و اطلاعات را به شکلی کامل و دسته‌بندی شده در اختیار کاربران قرار دهد.

در یکی از مطالعات که در شش دانشگاه آمریکایی مورد بررسی قرار گرفت، مشخص شد از میان 1925 مقاله ارائه شده توسط دانشجویان که در باره 20 موضوع مختلف بوده است بیش از 166 مقاله از میان وب‌سایت‌های گوناگون جستجو شده گردآوری و ویرایش شده است.

لازم به ذکر است این کار با استفاده از پایگاه اطلاعاتی Turnitin انجام شده است.

در بررسی دیگر مشخص شده که 62/8 درصد از مقالات ارائه شده از اینترنت گرفته شده و حدود یک چهارم مقالات نیز در بخش‌هایی برگرفته از سایت‌های گوناگون بوده‌اند. حدود 5 درصد مقالات عینا کپی‌برداری اینترنتی بوده و حدود 14 درصد با استفاده از منابع و مراجع اینترنتی آماده شده است.

گفتنی است برخی از دانشگاه‌ها نیز سایت‌هایی راه انداخته‌اند که برای کمک به فعالیت‌های مطالعاتی و تحقیقاتی دانشجویان در نظر گرفته شده است.

در ضمن سعی شده در این گونه سایت‌ها از هر‌گونه کپی‌برداری و تقلب جلوگیری شود.

گروهی معتقدند اگر جلوی کپی‌برداری و تقلب در ارائه مطالب گرفته نشود، بسیاری از دانشگاه‌ها اعتبار خود را از دست می‌دهند؛ بنابر این باید کاری کنند و با راه‌اندازی برنامه‌های آموزشی مانع از انجام این کار شوند.

در ضمن در برخی موارد قرار شده کتابخانه‌ها نیز به صورت شبکه متصل به دانشگاه‌ها شوند تا کار جامع‌تر و ساده‌تر انجام پذیرد.

در حال حاضر در کشور انگلستان قرار دادی با سایت Turnitin منعقد شده و از این طریق بیش از 700 موسسه آموزش عالی به این شبکه متصل شده‌اند تا امکان ارزیابی وجود داشته باشد و جلوی هرگونه سوء‌استفاده و کپی‌برداری نیز گرفته شود.

یکی از کارشناسان انگلیسی در این باره معتقد است اگر دانشجویان با دقت برای دانشگاه‌های مختلف انتخاب می‌شوند و با رعایت بسیاری موارد به دانشگاه می‌آیند باید در ادامه راه نیز موارد گوناگون قانونی را رعایت کرده و از مقررات پیروی کنند و اگر قرار باشد به کپی برداری از مطالب موجود در سایت‌های اینترنت و بدون هرگونه ارزیابی بپردازند و مقالات و پروژه‌هایی را که حاصل تلاش و گرد‌آوری خودشان نیست عرضه کرده نمره بگیرند و به درجات بالاتر برسند، در نهایت اندوخته علمی و تحقیقاتی چندانی نخواهند داشت. پس باید دقت بیشتری در این زمینه مبذول شود.

سرانجام این‌که با استفاده از اینترنت و امکان ارتباط و بهره‌گیری اقشار مختلف مردم از علم و دانش روز می‌توان به ارتقای کیفی آموزش با رعایت استانداردهای جهانی امیدوار بود.