مکزیک در مسیر قهقرا

وقتی اوباش معتاد به مواد مخدر رودریگو سونگ را با چماق مورد ضرب و جرح قرار دادند، او تصمیم خود را برای همیشه گرفت. او خونآبه را از صورت خود پاک کرد و پیش پدرش رفت تا از او برای ترک مواد کمک بخواهد.

یک ماه و نیم بعد سونگ در یکی از مراکز درمان اعتیاد در ایالت مرکزی هیداسکو دوران نقاهت را پشت سر می‌گذاشت. او ماجرای افتادنش در دام اعتیاد را که شباهت‌های زیادی به داستان معتاد شدن تعداد رو به تزاید معتادان مکزیکی دارد چنین توصیف می‌کند.

برای سونگ 28 ساله که پدر دو فرزند است مصرف کوکائین راهی برای وقت گذرانی و تفنن بود اما اندک اندک به عادتی غیرقابل ترک تبدیل شد که هفته‌ای 700 دلار هزینه روی دست او می‌گذاشت. او تاکسی داشت اما آن را برای تامین مواد فروخت. غرفه کوچکی برای عرضه سیب‌زمینی سرخ شده و مرغ بریان در حاشیه بازاری پر رفت و آمد دایر کرده بود که به همین سرنوشت دچار شد و عاقبت کارش به تمیز کردن شیشه خودروها در چهارراه‌های پرتردد رسید که درآمدش کفاف نیازهای او را نمی‌داد.

سونگ احساس می‌کرد به آخر خط رسیده است. می‌گوید: همه چیز به سان یک بازی شروع شد. می‌افزاید: با این حال کم‌‌کم کار به جاهای باریک رسید و احساس می‌کردم در دامی گرفتار شده‌ام که رهایی از آن ممکن نیست.

این احساسی است که اکنون بین همه مکزیکی‌ها مشترک است. این کشور که زمانی گذرگاه عبور مواد مخدر به سوی ایالات‌متحده بود اکنون با تبعات نرخ رشد بالای اعتیاد به واسطه عرضه کوکائین بی‌کیفیت و ارزان دست به گریبان است. قاچاقچی‌ها که برای انتقال محموله‌های خود به آمریکا با مشکلات بیشتری در قیاس با گذشته مواجه شده‌اند نگاه خود را به مکزیک دوخته‌اند.

انسداد مرزهای مکزیک با آمریکا موجب شد با افزایش عرضه کوکائین و سایر مواد افیونی در داخل قیمت این محصولات رو به کاهش گذارد. یکی از تحقیقات اخیر دولت مکزیک در مورد اشاعه مواد مخدر نشان می‌دهد سن اعتیاد کاهش یافته و فاصله بین دفعات استفاده از مواد مخدر رو به کاهش است. تعداد کسانی که می‌گویند در طول زندگی خود حداقل یکبار از مواد مخدر استفاده کرده‌اند به 5/4 میلیون نفر افزایش یافته که به مراتب بیشتر آمار 460 هزار نفری معتادان در سال 2002 میلادی است.

با این حال به اعتقاد بسیاری از کارشناسان غیردولتی آمار واقعی معتادان به مراتب بالاتر از اعداد و ارقامی است که دولت اعلام می‌کند چرا که بسیاری از افراد از افشای اعتیاد خود خودداری می‌کنند و علاوه بر آن آمارگیری از معتادان در دو ایالت به دلیل برقراری وضعیت اضطراری انجام نشد.

رشد مصرف مواد مخدر به گشوده شدن جبهه جدیدی علیه فیلیپه کالدرون، رئیس‌جمهور مکزیک در جنگ با مواد مخدر و قاچاقچیان مواد افیونی تبدیل شده است. درگیری بین گروه‌های قاچاق مواد مخدر بر ناآرامی‌های خیابانی افزوده و موجب شده آمار قربانیان جنگ‌های خیابانی تا این مقطع از سالجاری میلادی به حدود 3 هزار نفر بالغ شود.

به اعتقاد کارشناسان، کارتل‌های مواد مخدر که در شرایط عادی هم بر سر مسیرهای ترانزیت مواد افیونی به بازارهای بین‌المللی با هم می‌جنگند، اکنون بر سر کسب حداکثر سهم از بازار داخلی مکزیک به جان هم افتاده‌اند.
قتل شهردار یکی از شهرک‌های تفریحی نزدیک به مکزیکوسیتی، پایتخت به مقاومت او در برابر قاچاقچیان محلی نسبت داده شده است. در سایه خشونت‌های مربوط به قاچاقچی‌ها تعداد اجساد بی‌سری که توسط قاچاقچی‌ها رها می‌شوند تا درس عبرتی برای سایرین باشند رو به افزایش گذاشته است.

رهبران مکزیک که از دیرباز وقتی پای قاچاق مواد مخدر در میان بود انگشت اتهام را به سوی ایالات‌متحده نشانه می‌رفتند اکنون به مشکلات داخلی این کشور اذعان دارند. اعتیاد در حالی می‌رود تا در سراسر مکزیک ریشه بدواند که این کشور فاقد ظرفیت‌های لازم برای مواجهه با این پدیده شوم است.

در این میان بازگشت کارگران مهاجر مکزیکی از ایالات‌متحده که با جیب‌های پرپول و عاداتی نوظهور به کشور بازمی‌گردند بر گستره مشکلات ناشی از اشاعه اعتیاد افزوده است.

بدتر آن که سوداگران مرگ به تولید مواد مخدر صنعتی روی آورده‌اند که با قیمتی نازل عرضه شده و مضرات آن به مراتب بیشتر از کوکائین است. مقامات محلی در ایالت شمالی سونورا می‌گویند مصرف مواد مخدر صنعتی از سال 2002 میلادی تاکنون 4 برابر شده و به امری شایع در بین جوانان و حتی افراد میانسال تبدیل شده است. آنها از اعتیاد به مواد مخدر به عنوان جدِ‌ترین چالش فراروی سیستم بهداشتی این منطقه یاد می‌کنند.

افزایش تعداد معتادان موجب شده مواد مخدر سهل‌الوصول‌تر از هر زمانی در گذشته باشد. در حالی که سونگ در گذشته برای تهیه کوکائین ناچار بود راهی طولانی را برود تا به فروشنده‌ها دسترسی پیدا کند اکنون این مواد را در همه نقاط شهرهای بزرگ می‌توان تامین کرد.

کالدرون با مقابله با این پدیده خواستار تغییر نگرش به معتادان و خرده‌فروشان مواد شده است و پیشنهاد داده این افراد در صورت دستگیری به جای زندان به اردوگاه‌های کار اجاری فرستاده شوند. این تمهید فشارها به نیروی پلیس را که به دلیل درگیر بودن ارتش در جنگ با بزهکاران با مشکل مواجه است، کاهش خواهد داد.

منتقدان این رویکرد می‌گویند با اجرایی شدن آن اعتیاد و خرده‌فروشی مواد مخدر دیگر جرم تلقی نخواهد شد و همین مساله به شکستن هر چه بیشتر قبح اعتیاد کمک می‌کند. در نقطه مقابل موافقان طرح تاکید دارند علاوه بر نکات مثبتی که در طرح وجود دارد گزینه دیگری در مقابله با اشاعه اعتیاد وجود ندارد.

دولت که حتی برای تامین بودجه ساخت 130 مرکز جدید بازپروری با چالش مواجه است چاره‌ای جز پیگیری این طرح‌ها با حداکثر قدرت ندارد.

اشاعه اعتیاد به افزایش بزهکاری منجر شده است. جانای راموس، دختر 22 ساله‌ای از اهالی مکزیکوسیتی، پایتخت اولین بار در حدود 4 سال قبل به مصرف کراک روی آورد. کم‌کم مصرفش بالا رفت و لازم بود هر روز 15 بار کراک بکشد که هزینه هر بار مصرف 5 دلار بود.

او که کارش را به دلیل اعتیاد از دست داده بود به دست ‌فروشی گردن‌بندهای زینتی روی آورد اما چون درآمدش کفاف نیازهایش را نمی‌داد در عین حال به دزدی گوشی تلفن همراه و کیف‌قاپی می‌پرداخت. او که باز هم قادر نبود پول کافی رای مصرف کراک را فراهم کند به تن‌فروشی روی آورد و گاه تا 5 بار در روز خود را به مشتریانی که نمی‌شناخت، عرضه می‌کرد.

داستان سونگ و راموس نمادی از فاجعه‌ای است که مکزیک در حال تجربه آن است. فاجعه‌ای که به واسطه سهل‌الوصول شدن مواد مخدر و ارزانی این مواد به وجود آمده است.

منبع: نیویورک‌تایمز