انواع و مقدار دیه‌

سوالی که ممکن است به ذهن برسد این است که موارد پرداخت دیه چیست که با مثال توضیح داده می‌شود.
برای نمونه، آقای «الف» در هنگام تمیز کردن گلدان‌های ایوانش در طبقه سوم آپارتمان بوده و بدون اینکه متوجه شود یکی از گلدان‌ها به پایین پرت شده و با آقای «ب» که رهگذر بوده، برخورد نموده و موجب قتل آقای «ب» می‌شود. در این قضیه، عمل آقای «الف» عمدی نبوده تا وی به قصاص محکوم شود. زیرا، در صورتی عمل آقای «الف» عمدی خواهد بود که وی با قصد پرتاب کردن گلدان بر سر آقای «ب» و اطلاع از زمان عبور آقای «ب»، وی را به قتل رسانده باشد، در حالی که در این قضیه هیچ یک ازاین حالات متصور نبوده و عمل آقای «الف» قتل غیرعمد محسوب شده که مستوجب پرداخت دیه قتل غیرعمد به اولیاء دم مقتول می‌باشد.

علی که دانش‌آموز یکی از مدارس ابتدایی است به تکالیف خود عمل نکرده و مورد تنبیه آموزگارش قرار می‌گیرد.
آموزگار که همیشه دانش‌آموزانش را با یک خط‌کش چوبی تنبیه می‌نموده، این بار نیز از همین خط‌کش برای تنبیه علی استفاده می‌نماید. ولی این بار، تنبیه باعث شکسته شدن دست علی می‌شود. شکستن دست علی توسط آموزگار در این پرونده، عمدی نبوده تا آموزگار به قصاص محکوم شود، بلکه عمل آموزگار، ضرب و جرح غیرعمدی علی است که مستوجب پرداخت دیه به علی خواهد بود.

توجه به مثال‌های فوق نشان می‌دهد که در هر پرونده، قاضی رسیدگی کننده باید با توجه به اقرارهای مرتکب، بازسازی صحنه جرم، اظهارات شهود، گزارش پزشکی قانونی و کلانتری محل دریابد که قتل ارتکابی عمدی یا غیرعمدی است و در صورت عمدی بودن قتل، مرتکب به قصاص نفس و در صورت غیرعمدی بودن به پرداخت دیه به میزان مقرر در قانون محکوم شود.

مقدار دیه: مقدار دیه جراحات وارده بر افراد در قانون تعیین شده است. برای مثال، دیه یک چشم نصف دیه کامل، دیه از بین بردن یک گوش نصف دیه کامل، دیه شکستن گردن دیه کامل، قطع کامل نخاع، دیه کامل خواهد بود. لذا در صورتی که دیه کامل چهل میلیون تومان باشد دیه جنایت بر یک چشم 20 میلیون تومان خواهد بود. دادگاه نیز مکلف است میزان دقیق دیه را با توجه به نظریه پزشکان پزشکی قانونی (که مطابق با قانون اظهار می‌شود)‌ تعیین و درحکم خود بدان تصریح نموده و مرتکب را به پرداخت آن محکوم نماید.

مسوول پرداخت دیه: جانی یا مرتکب جرم، که قتل یا نقص عضوی بر دیگری وارد آورده، موظف است تا دیه مقرر در حکم دادگاه را پرداخت نماید. در صورتی که نقص عضو یا ضرب یا جرح غیرعمدی واقع شود، مرتکب  جرم، مبلغ دیه را به خود مصدوم یا مجروح پرداخت می‌نماید.

در صورتی که قتل غیرعمدی واقع شود، مرتکب قتل مکلف است مبلغ دیه را به اولیاء دم مقتول پرداخت کند که اولیاء دم مقتول عبارتند از پدر، مادر، همسر، اولاد یا نوه‌های وی.

جرائم رانندگی از جمله جرائم غیرعمدی هستند که مرتکب این قبیل جرایم مکلف است دیه جراحات وارده به مصدوم را پرداخت کند و در صورتی که بی‌احتیاطی او در رانندگی، منجر به قتل دیگری شود، وی باید دیه قتل عمد را به اولیاء دم مقتول پرداخت کند. البته اگر تصادف منجر به قتل در یکی از ماه‌های رجب، ذیقعده، ذیحجه و محرم (ماه‌های حرام)‌ واقع شود، دادگاه مکلف است مرتکب را به پرداخت دیه بیشتری محکوم نماید.

الهه فلاحی، کارشناس ارشد حقوق‌