مبارزه علیه آلودگی‌

هوای پاک لازمه ادامه زندگی بشر و نیاز به آن بیش از نیاز به غذا و آب است. اما متاسفانه صنعت مدرن امروز، باعث تولید گازها و ذرات زیادی می‌شود که هوای آزاد را آلوده می‌کنند. در این میان اگرچه در گذشته زغال در صنعت باعث تولید دی‌اکسید گوگرد زیادی می‌شد، ولی امروز به دلیل محتویات کم گوگرد در زغال، سوخت آن مشکلات زیادی تولید نمی‌کند. وسایل نقلیه موتوری مشکل اساسی هستند که دی‌اکسید نیتروژن و ذرات آلی غیرقابل تجزیه تولید می‌کنند که تحت اثر اشعه خورشید به ازن تبدیل می‌شوند که مهم‌ترین آلوده‌کننده هواست. گاز دی‌اکسید نیتروژن(2 (NO هوا را به رنگ قهوه‌ای درمی‌آورد و این وضعیتی است که بسیاری از شهرها در فصل تابستان با آن مواجه هستند. همچنین ذرات ریز که در اثر سوخت موتورهای بنزینی و گرد و غبار جاده‌ای، دود حاصل از آتش‌سوزی و گرده‌های گیاهان تولید می‌شود، عامل آلودگی هوا در روزهای زمستانی است. اهمیت آگاهی از میزان این آلاینده‌ها در هوا باعث شده تا سامانه پیش‌بینی آلودگی هوای شهر تهران ایجاد شود.

دکتر یوسف رشیدی مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا با اشاره به وجود 9 ایستگاه سنجش آلودگی هوا و 2دکل هواشناسی در سطح شهر تهران می‌گوید این سامانه بر اساس اطلاعات این ایستگاه‌ها و دکل‌ها اجرا می‌شود.

وی پیش‌بینی آلودگی هوا تا 72 ساعت و ارائه اطلاعات از طریق رایانه به صورت آنلاین و پیامک را از ویژگی‌های این سامانه می‌داند و می‌افزاید در این سامانه وضع هر منطقه بر اساس آلایندگی‌ها در روزهای متوالی مشخص می‌شود.

رشیدی با اشاره به این که این سامانه بر اساس آخرین استانداردهای بین‌المللی تدوین شده است، می‌گوید این سامانه بر اساس وضع ترافیک و میزان آلایندگی در نقاط مختلف شهر برنامه‌ریزی شده است.

وی در ضمن شناسایی نقاط آلوده و پیش‌بینی وضع آلایندگی در روزهای آینده در مرکز و حاشیه‌های شهر، ارزیابی مسوولان و طراحان در ارزیابی نقاط مختلف برای اجرای طرح‌های عمرانی و صنعتی را از ویژگی‌های این سامانه برمی‌شمارد.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا همچنین از احداث 5 ایستگاه کوچک سنجش آلودگی هوا تا پایان سال خبر می‌دهد و تصریح می‌کند،ایستگاه‌های کوچک سنجش آلودگی هوا از آنجا که فضای کمی اشغال می‌کنند قابلیت نصب در مکان‌های مختلف شهر را دارند.

وی تاکید می‌کند برای احداث ایستگاه‌های موجود، فضای بزرگی نیاز است که این موضوع مشکلاتی را برای احداث ایستگاه‌های جدید در برخی از نقاط شهر به وجود آورده اما با راه‌اندازی ایستگاه‌های کوچک (میکرو استیشن) می‌توان در بیشتر نقاط شهر، ایستگاه سنجش آلودگی هوا راه‌اندازی کرد.

راهکاری برای پیشگیری از صدمات ناشی از آلودگی هوا

آلودگی هوا به وجود هر ماده‌ای در هوا که می‌تواند برای انسان یا محیط او مضر باشد اطلاق می‌شود. آلاینده‌ها که بالغ بر 180 نوع هستند، ممکن است طبیعی یا ساخته دست بشر باشند.

آلودگی هوا در درازمدت می‌تواند برای انسان کشنده باشد؛ طی یک هفته آلودگی هوای لندن در دسامبر 1952، حدود 4700 نفر از بین رفتند. بیشتر این افراد مبتلایان به بیماری‌های قلب و ریه و افراد مسن بودند.

به طور کلی آلودگی هوا باعث تحریک مجاری هوایی و تشدید آسم می‌شود و هرچه میزان ازن هوا بیشتر باشد، تعداد بیشتری از افراد مبتلا به آسم می‌شوند. در ضمن تماس درازمدت با آلودگی هوا باعث بروز برونشیت مزمن و آمفیزم می‌شود. آلودگی هوا با گاز رادون (ناشی از سوخت موتورهای دیزلی و صنایع سنگین) نیز باعث سرطان ریه می‌شود. همچنین آلودگی هوا باعث مرگ و میر حیوانات شده و برای گیاهان مضر است و علاوه بر آن باعث افزایش عفونت‌های تنفسی می‌شود. حتی آلودگی هوا اثرات غیرقابل جبرانی بر آثار باستانی و میراث فرهنگی دارد.

رشیدی با بیان این که اجرایی شدن پیش‌بینی آلودگی هوا بیش از همه این امکان را به سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی خواهد داد تا با اطلاع دقیق از وضعیت آلودگی هوا طی 2 روز آینده و با توجه به شرایط جسمانی خود درخصوص خروج از منزل تصمیم بگیرند، می‌گوید در حال حاضر تجربه دنیا در پیش‌بینی وضعیت آلودگی هوا حداکثر 2 روز تا یک هفته آینده است که امیدواریم با عملیاتی شدن این برنامه بتوانیم وضعیت آلودگی هوای تهران را تا 2 روز آینده پیش‌بینی کنیم. پیش‌بینی آلودگی هوا می‌تواند به شهروندان تهرانی برای برنامه‌ریزی سفرهای درون‌شهری کمک کند تا در صورت امکان از سفرهای غیرضروری در روزهایی که آلودگی هوا بیش از حد استاندارد است جلوگیری شود.

از اندازه‌گیری آلاینده‌ها تا کاهش آلودگی

در بسیاری از کشورهای جهان اقداماتی برای کاهش آثار آلودگی هوا بر محیط زیست انجام شده است. در حالی که دانشمندان آثار زیانبار آلودگی هوا را بر گیاهان، حیوانات و زندگی انسان‌ها مطالعه می‌نمایند، قانونگذاران قوانینی را برای کنترل کاهش آلاینده‌ها تصویب و آموزگاران در مدارس و استادان در دانشگاه‌ها آثار آلودگی هوا را برای نسل جوان تشریح می‌کنند، اما اولین گام برای حل مشکل آلودگی هوا ارزیابی آن است. محققان در واقع آلودگی هوا را بررسی و استانداردهایی را برای اندازه‌گیری نوع و مقدار آلاینده‌های خطرناک تعیین می‌کنند. به همین سبب سامانه پیش‌بینی آلودگی هوای شهر تهران هم راه‌اندازی شده است. البته در مراحل بعد از ارزیابی باید حد مجاز آلاینده‌های هوا مشخص شود تا به کمک آن گام‌هایی برای کاهش آلودگی هوا برداشت. تنظیم مقرراتی برای موادی که در اثر فعالیت‌های انسانی در فضا منتشر می‌شود این هدف را تکمیل می‌کند. بسیاری از کشورها برای میزان انتشار آلاینده‌های خودروها و صنایع محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند. این کار از طریق سازمان‌های هماهنگ‌کننده که وظیفه نظارت بر محیط زیست و هوا را به عهده دارند انجام می‌شود. در سازمان ملل برنامه مدیریت‌جو طرح‌های زیست‌محیطی را در سراسر جهان اجرا می‌کند. در برخی کشورها علاوه بر سازمان حفاظت محیط‌زیست سازمان‌های محلی نیز در کنترل و نظارت بر محیط زیست نقش دارند.

در این میان آنچه نباید فراموش شود، این نکته است که پیشگیری مهم‌ترین اقدام برای کنترل آلودگی هواست و به همین سبب سازمان‌های نظارتی نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا در محیط زیست ایفا می‌کنند.

هشدار‌ها جدی است‌

براساس آخرین اندازه‌گیری‌های انجام شده میزان آلاینده‌های سرطان‌زای شناخته شده بنزن در هوای تهران دست‌کم بیشتر از 10 برابر استاندارد‌های اتحادیه اروپایی است و متاسفانه هر ساله از مهر بیم‌ آن می‌رود که آلودگی هوا بیشتر شود.

به گفته مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، جدیدترین اندازه‌گیری‌های انجام شده نشان می‌دهد میزان آلاینده سرطانزای شناخته شده بنزن در هوای پایتخت بیش از 10 برابر استانداردهای اتحادیه اروپایی است.

به گفته وی، اندازه‌گیری هیدروکربن‌های خاص در هوای تهران نشان می‌دهد وضعیت اصلا مناسب نیست؛ به شکلی که میزان آلاینده سرطان‌زای بنزن در تهران بین 2 تا 5 برابر استاندارد سازمان بهداشت جهانی و بیش از 10 برابر استاندارد اتحادیه اروپایی و ژاپن است.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با تاکید بر این‌ که سرطانزایی بنزن در دنیا به اثبات رسیده است، می‌افزاید: این ماده برای افزایش عدد اکتان و بهسوزی بنزین اضافه می‌شود که علت اصلی افزایش میزان این آلاینده بخارهای بنزین و ترافیک است.

در تمام دنیا برای جلوگیری از افزایش این آلاینده بخارهای بنزین را کنترل می‌کنند، به شکلی که بنزین تولیدی با وجود دارا بودن عدد اکتان 95 تا 98 فراریت بسیار کمی‌ دارد.

متاسفانه با وجود مشکلات و خطرات متعددی که این آلاینده بر تک‌تک افراد جامعه دارد، کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوای تهران که مسوول برگزاری جلسات با سازمان حفاظت محیط‌ زیست است، با گذشت چند ماه هنوز جلسه‌ای برای بررسی مشکلات آلودگی‌ هوا تشکیل نداده‌ که این مساله نگرانی مسوولان را در پی داشته ‌است. در این میان به نظر می‌رسد با راه‌اندازی سامانه پیش‌بینی آلودگی هوا در تهران گام مهمی در اجرایی شدن پیش‌بینی آلودگی هوا از طرفی و کمک به مسوولان در جهت اتخاذ سیاست‌هایی که بتوانند به کاهش آلودگی هوا منجر شوند، برداشته شود.

بهاره صفوی‌