کاهش هزینه اعمال جراحی لیزری

واژه لیزر اساسا به معنی تقویت نور به روش گسیل القایی تابش است. دستگاه‌های لیزر نور را به صورت پرتوهای موازی بسیار باریکی که دارای طول موج مشخصی هستند، منتشر می‌کنند. ماده فعال‌کننده یا جمع‌کننده پرتوهای نور، نقش تقویت امواج نوری ایجاد شده در منبع انرژی را به عهده دارد.

نخستین مبانی نظری لیزر توسط آلبرت اینشتین مطرح شد، اما از آنجا که ساخت نخستین لیزر مستلزم به وجود آوردن زیرساخت‌های لازم در بخش‌های صنعت و فناوری بود، از زمان مطرح شدن تئوری‌های اولیه تا عملی شدن آن، سال‌ها به طول انجامید تا این‌که سرانجام نخستین لیزری که از قابلیت عملکرد مناسبی برخوردار بود، سال 1960 توسط تئودور میمن ساخته شد.

لیزر از نظر ماهیت هیچ تفاوتی با نور معمولی ندارد و تنها خواص فیزیکی لیزر است که آن را از نورهای ایجاد شده از سایر منابع متمایز می‌سازد. خواص منحصر به فرد لیزر زمینه‌ مناسبی را برای کاربرد وسیع آن در علوم گوناگون بویژه صنعت و پزشکی به وجود آورده است و به همین سبب می‌توان گفت پیشرفت علم و دانش در بسیاری از زمینه‌ها مدیون این کشف علمی بزرگ بوده است.

کاربرد لیزر در زندگی ما انسان‌ها بسیار متنوع و گسترده است. از یک سی‌دی خوان عرضه شده در فروشگاه‌های بزرگ گرفته تا بررسی و مطالعه خواص فیزیکی و شیمیایی اجزای سلولی و مواد مختلف می‌توان از ویژگی‌های منحصر به فرد لیزر برای سهولت انجام کارها استفاده کرد. به همین دلیل امروزه لیزر به عنوان یک فناوری جدید در زندگی انسان‌ها پذیرفته شده است که نقش بسیار مهمی در افزایش تولیدات صنعتی، گسترش ارتباطات و پیشرفت صنعت چاپ داشته است.

تابش لیزر علی‌رغم این‌که نوار طیف نوری باریکی است به سبب برخورداری از توان تمرکزیابی بالا، چندین برابر درخشان‌تر از نور خورشید است. شدت زیاد و مستقیم بودن نور تابیده شده از ویژگی‌های بسیار مهم پرتوهای لیزری است.

اگرچه ممکن است چنین تصور شود که پرتوهای لیزر نیز همانند اشعه ایکس، گاما، فرابنفش یا امواج فروسرخ از جایگاه مشخص در طیف امواج الکترومغناطیسی برخوردار هستند، اما باید یادآور شد که این پرتو می‌تواند هر یک از فرکانس‌های امواج نوری را در طیف الکترومغناطیسی شامل شود و در مقایسه تنها دارای شدت بیشتری است.

یکی از مشکلاتی که در تابش امواج لیزری موانع و مشکلاتی را به وجود می‌آورد این است که این امواج فاقد پوشش گسترده طول موجی هستند. با توجه به این‌که لیزرها به خودی خود توانایی تنظیم طول موج را ندارند، برای این‌که بتوانند کل طیف نورانی را پوشش دهند به استفاده از ابزارهای متعددی نیاز دارند که به صورت جداگانه به کار می‌روند.

کاربرد لیزر در پزشکی‌

اگر چه زمینه‌های کاربرد بسیاری از اکتشافات و اختراعات علمی بسیار محدود بوده است اما همواره پیشرفت شگفت‌انگیز در زمینه‌های علمی از این قاعده مستثنا بوده و توانسته‌اند در بسیاری از زمینه‌ها مشکلات و موانعی را که انسان‌ها با‌ آن مواجه بوده‌اند، از میان بردارند.

یکی از مهم‌ترین این اکتشافات که پایه‌گذار تغییرات دور از انتظاری بوده اشعه لیزر است.بررسی و شناسایی خواص منحصر به فرد این اشعه سبب شده است از آن به صورت گسترده در تشخیص و درمان بیماری‌ها و همچنین بهینه‌سازی وضعیت بیولوژیکی بدن یا به عبارت دیگر در زمینه زیبایی و حتی تناسب اندام‌ها استفاده شود.

کاربرد لیزر در طراحی و ساخت دستگاه‌های سنجش و اندازه‌گیری و همچنین دستگاه‌های الکترونیکی تشخیصی زمینه مناسبی را برای تشخیص دقیق‌تر وضعیت بیمار و در نتیجه کاهش هزینه‌های درمان به وجود آورده است.

قابلیت نفوذ قابل تنظیم این اشعه در بافت‌‌های مختلف بدن در جراحی بافت نرم که در دهه 1980، مورد تایید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار گرفت و همچنین کاربرد لیزر به عنوان ابزار برش برای بافت‌های سخت بدن مانند استخوان از دهه 1990 میلادی با عرضه لیزرهای جدیدی از خانواده اربیوم به بازارهای جهانی سبب شد پزشکان از آن به عنوان یک چاقوی جراحی بسیار دقیق برای برداشت یا تراش بافت در بسیاری از اعمال جراحی استفاده کنند.
نخستین استفاده‌های کاربردی از لیزر در عرصه تشخیص و درمان بیماری‌ها، به بیماری‌های پوستی محدود می‌شد. بررسی تغییرات ایجاد شده در پوست پس از تابش اشعه‌ لیزر نشان داد که می‌‌توان از لیزر برای درمان ضایعات پوستی یا ترمیم‌ جای زخم استفاده کرد و به همین دلیل امروزه استفاده از لیزر در درمان بیماری‌ها و اختلالات پوستی از رشته‌های تخصصی درمان بیماری‌های پوستی به شمار می‌آید.

دقت بسیار زیاد اشعه لیزر در تبخیر و برداشت بافت نیز یکی از دیگر ویژگی‌های ‌این اکتشاف علمی شگفت‌انگیز است که مورد توجه چشم‌ پزشکان قرار گرفته و از آن در درمان ضعف در شدت بینایی و اصلاح عیوب انکساری چشم استفاده می‌کنند.

یکی از مشکلاتی که چشم پزشکان از گذشته‌های دور در درمان عوارض ایجاد شده در بیماران و بخصوص بیماران مبتلا به بیماری دیابت با آن مواجه بوده‌اند این بود که با توجه به این که شبکیه چشم از اجزای خلفی چشم است، معمولا جراحی شبکیه بسیار خطرناک بوده و با عوارض بسیار زیادی همراه بود.

اما امروزه با توجه به پیشرفت‌هایی که محققان در زمینه فناوری مهندسی پزشکی به آن دست یافته‌اند، این گروه از اعمال جراحی توسط دستگاه‌ هایی انجام می‌شوند که تنها اثر لیزر را به خود شبکیه منتقل می‌کنند و برای دیگر اجزای تشکیل دهنده ساختمان چشم عوارض جانبی را به همراه نخواهند داشت و به این ترتیب لیزر توانسته‌ بسیاری از بیماران را از نابینایی نجات دهد.

استفاده بهینه و هدفمند از انرژی‌

نخستین لیزری که در زمینه پزشکی مورد استفاده قرار گرفت، دستگاهی بزرگ، سنگین و ثابت بود که در درمان‌های جراحی مورد استفاده قرار می‌گرفت. بتدریج با رشد و تکامل سریع تولید انواع لیزرهای طبی، انواع مختلف دستگاه‌های لیزر در حوزه‌های مختلف پزشکی عرضه شد که در همه آنها اصل به کارگیری بهینه انرژی حاصل از لیزر در زمینه‌های مختلف علوم پزشکی رعایت شده است.

تحریک سلولی، افزایش فعالیت بافت‌ها، ترمیم و تشدید فعالیت DNA و همچنین اثرات ضد التهابی را می‌توان از مهم‌‌ترین اثرات کاربرد لیزرها روی بدن دانست که سبب تشدید رشد و ترمیم مجدد سلول در پوست، اتصالات و مفاصل بافت‌ها و ایجاد تغییراتی در بافت کلاژن خواهد شد.

همچنین با توجه به کاهش بافت فیبروز پس از تابش لیزر، افزایش قدرت دفاعی بدن و تحریک فعالیت بافت‌های عصبی بدن و درمان زخم‌ها توسط لیزر بسهولت انجام می‌شود. تابش لیزر به سطح پوست منجر به شکل‌گیری عروق جدید خونی و خونگیری بهتر بافت‌ها می‌شود که نقش مهمی در جوان شدن مجدد پوست خواهد داشت.

با توجه به ویژگی‌ها و خواص لیزر در بدن، از این روش در درمان بسیاری از بیماری‌ها مانند بیماری‌های پوستی، عضلانی، استخوانی، بیماری‌های دهان و دندان و همچنین بیماری‌های عصبی می‌توان استفاده کرد. جراحی‌ لیزری یکی از بیشترین کاربردهای لیزر در پزشکی است.

به این ترتیب در جراحی از باریکه کانونی شده لیزر به عنوان چاقوی جراحی استفاده می‌شود. باریکه پرتو فروسرخ مولکول‌های آب و در نتیجه بافت را برش می‌دهد.

این روش جراحی در مقایسه با روش‌های دیگر از دقت بسیار بیشتری برخوردار بوده و انجام عمل جراحی در نواحی غیرقابل دسترس را که تنها از طریق دستگاه‌های نوری قابل مشاهده هستند امکان‌پذیر می‌سازد.

برش رگ‌های خونی به وسیله لیزر مقدار خونریزی در حین انجام عمل جراحی را به میزان قابل توجهی کاهش داده و آسیب‌رسانی به بافت‌های مجاور را به حداقل می‌رساند.

فرانک فراهانی‌جم