راه مقابله با پشه

جوزف کونلون مشاور فنی انجمن کنترل پشه‌های آمریکا می‌گوید پشه‌ها در همه جا یافت می‌شوند. آنها قادرند در هر نوع اقلیمی به نشو و نما بپردازند.

هر جایی که آب راکد وجود داشته باشد پشه هم هست. پشه‌ها بیماریهایی نظیر ویروس نیل غربی را با خود منتقل می‌کنند.

پایگاه اینترنتی LiveScience.com در گزارشی در زمینه شیوه‌های جدید علمی مقابله با پشه‌ها می‌نویسد علم برای این مشکل راه حل‌های مختلفی به شکل مواد دافع اصلاح شده، پشه‌های تراریخته، و رویکردهای جدید در طراحی واکسن ها و نیز برخی طرحهای علمی که در خانه‌ها قابل اجراست ارایه کرده است.

 کنترل کردن فقط پشه ها

گامهای بلندی که در مسیر کنترل پشه‌ها برداشته شده است شامل ریشه کنی و تلاشهایی برای کنترل جمعیت پشه‌ها است که هدف این است فقط بر پشه‌ها تاثیر بگذارد و بر سایر حیوانات اثری نداشته باشد.

جیمز استارک مدیر اجرایی بخش کنترل پشه متروپولیتن که مسئولیت دفع پشه ها را در مینیاپولیس و سنت پول به عهده دارد می‌گوید یکی از مهمترین دستاوردها در این راه مواد کنترل زیست - عقلانی bio-rational است.

این مواد که در دهه 1980تهیه شده‌اند درواقع گونه‌ای باکتری هستند که بطور طبیعی در زمین‌های باطلاقی یافت می‌شوند. این باکتریها در درون دریاچه‌ها و سایر منابع آبی که محل تولد و رشد و نمو لارو پشه است پاشیده می شود.

لارو پشه باکتری را می‌خورد و باکتری با تخریب دیواره معده حشره آن را از بین می‌برد. فقط پشه‌ها و معدودی از گونه‌های مگس‌ها مرتبط با پشه در برابر این باکتری آسیب پذیرند. سایر حیوانات و نیز انسان می توانند بدون هیچ مشکلی این باکتری را هضم کند.

این طرح که یکی از بزرگترین طرح‌ها در جهان است موفقیت بسیار بالایی بدست آورده است به ویژه هنگامی که با سامانه‌های جدیدتر پایگاه داده‌های رایانه‌ای تلفیق شده است. این سامانه‌ها امکان نقشه برداری و ردیابی مناطقی که نیاز به استفاده از باکتری است فراهم می‌سازد.

اما یک شیوه جدید که در واقع تغییری جدید در شیوه قدیمی است در آینده ای نزدیک محقق خواهد شد.

شیوه عقیم کردن حشره یا SIT شامل پرورش شمار زیادی حشره‌های نر عقیم و رهاسازی آنها در محیط طبیعی است. نرهای عقیم با هجومی گسترده در رقابت برای جفت یابی از همتایان طبیعی خود پیشی می‌گیرند و با به وجود آوردن نسل کاملی از تخم‌های نابارور ، جمعیت حشره را در هم می‌کوبند.

این شیوه تمام پشه‌ها را نابود نمی‌کند، اما جمعیت پشه آنقدر پایین نگه می دارد تا شیوع بیماری مهار شود.

جیمز بکنل حشره شناس محقق و دانشمند اصلی واحد کنترل پشه و مگس USDA می گوید این ترفند پیشتر بر روی سایر حشرات نیز موثر بوده است. در تحقیقات گذشته از پرتوافشانی برای عقیم‌سازی استفاده می‌شد، اما این کار برای پشه ها مشکل زاست زیرا توانایی رقابت برای جفت یابی را در آنها کاهش می‌دهد.

اکنون یک شرکت انگلیسی به نام Oxytec رویکرد جدیدی از SIT را دنبال می کند و از پشه‌هایی اصلاح یافته ژنتیکی استفاده می‌کند. بکنل می‌گوید پشه ها یک ژن حساس دربرابر پادزیست‌ها دارند. می‌توان با مقدار کمی پادزیست در آزمایشگاه آنها را پرورش داد و به تکثیر آنها پرداخت سپس وقتی در محیط طبیعی رها می‌شوند از آنجا که پادزیست طبیعی وجود ندارد ، این ژنها فعال می‌شوند و حشره را عقیم می‌گذارند.

براساس مقاله‌ای که در شماره 21 ماه مه مجله نیچر منتشر شده است این شیوه می‌تواند به زودی در مناطق مورد هجوم مالاریا در مالزی مورد استفاده قرار گیرد.

سایر تلاشها بر کنترل توانایی پشه‌های زنده در انتشار بیماری در بین انسانها معطوف است. مشهودترین شیوه برای انجام این کار استفاده از واکسن هاست. برای ویروس تب زرد گرمسیری واکسنی وجود دارد اما در آمریکا برای شایعترین بیماریهایی که از طریق پشه‌ها منتقل می‌شود هیچ واکسنی یافت نشده است.

در مورد ویروس نیل غربی واکسنی برای اسب‌ها وجود دارد، اما برای انسانها هنوز چیزی کشف نشده است.

کونلون علت را مشکل بودجه بیان می‌کند. تولید و توزیع واکسن‌های انسانی یک فرایند فوق‌العاده پرهزینه است و 10 سال طول می‌کشد تا یک طرح به مرحله تولید تجاری برسد. شمار مبتلایان هم آنقدر نیست که یک شرکت بتواند واکسن خود را بر روی آنها آزمایش کند. اما یک تحول جدید در فناوری واکسن می‌تواند این روند را تغییر دهد.

محققان به تازگی در دانشگاه استونی بروک در نیویورک اعلام کردند شیوه جدیدی در طراحی واکسن یافته‌اند که می‌تواند بطور بالقوه این فرایند را سریعتر و ارزانتر سازد.

این محققان دریافتند از طریق اصلاح ژنتیکی می‌توان ویروس‌ها را ضعیف تر کرد و توانایی تکثیر آنها را در بدن کاهش داد. در آزمایشهای انجام شده ، موشها با دریافت نسخه ضعیف شده واکسن فلج در برابر ویروس وحشی ایمنی پیدا کردند. نتایج این تحقیق در شماره 26 ژوئن مجله ساینس منتشر شده است.

محققان می‌گویند این شیوه می‌تواند به دانشمندان در تهیه سریعتر واکسن های جدید در مقایسه با روشهای کنونی کمک کند و اساسا مدت زمان تصمیم‌گیری برای یافتن واکسن برای یک ویروس خاص و تهیه یک واکسن موثر را سرعت بخشد.

بیشتر هزینه‌های تهیه واکسن مربوط به آزمایشهای بالینی گسترده است، که این مشکل احتمالا برطرف نخواهد شد. شیوه جدید می‌تواند هزینه‌های اولیه تهیه واکسن را کاهش دهد و بطور بالقوه تهیه واکسن را برای بیماریهایی که درحال حاضر واکسنی برای آنها وجود ندارد عملی سازد.

 دفع‌کننده های بهتر

یک حوزه مهم دیگر تحقیق مواد دفع‌کننده بهتر است که می‌تواند پشه‌ها را بطور موثرتر از مردم دور نگه دارد. اولریش برنیر محقق USDA و پژوهشگران دانشگاه فلوریدا اخیرا دستاوردهای بزرگی در این زمینه داشته اند.

آنها با استفاده از 50 سال اطلاعات در مورد مواد دفع‌کننده شیمیایی، یک برنامه رایانه‌ای مبتنی بر مغز را برنامه ریزی کردند تا ترکیبات و ساختارهای مولکولی رایج در دفع‌کننده های موثر را بشناسد. سپس برنامه ای برای بررسی 2هزار ترکیب شیمیایی تهیه کردند تا ترکیباتی را که ویژگیهای مشابه دارند بیابند.

براساس گزارشی که در شماره 27 ماه مه نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده است ، محققان 23 ترکیب مصنوعی جدید یافتند که می‌تواند از تمام مواد دافع حشرات موجود در بازار بهتر عمل کند دروافع رایج‌ترین مواد کنونی دفع‌کننده حشرات DEET در یک محیط بسته به مدت 17 روز موثر است درحالی که یکی از این ترکیبات جدید به مدت 85 روز کارایی دارد.

این نوع تحقیق که مشتمل بر استخراج داده هاست چیز تازه‌ای نیست، نحوه کاربرد این شیوه تازگی دارد. محققان سالهاست از این شیوه برای طراحی داروها استفاده می‌کنند، اما حشره شناسان به تازگی به سراغ این روش رفته اند.

 هجوم خانگی

دفع پشه‌ها نیازمند دسترسی به آزمایشگاه نیست. تنها کاری که باید انجام داد اجرای سه دستور زیر است.

زهکشی، لارو پشه‌ها برای بیرون آمدن از تخم نیاز به آب دارند. اما به آب خیلی زیادی نیاز ندارند. کونلون مشاهده کرده است که پشه‌ها در همه جا از تشتک‌های دورریخته شده بطری‌ها تا چین و چروک‌های tarp به تولید مثل می پردازند. اما نمی‌خواهید شاهد تولیدمثل پشه‌ها در حیاط خلوت خانه تان باشد باید تمام منابع آب راکد را هر چقدر هم کوچک باشد از بین ببرید. 

پوشاک، پشه‌ها می‌توانند از طریق لباسهای تنگ و چسبان نیش بزنند و لباسهای تیره رنگ آنها را جذب می‌کند. لباسهای مطلوب مقاوم در برابر پشه لباسهای گشاد و آستین بلند در رنگ‌های روشن هستند. به ویژه دیدن رنگ زرد برای آنها نامطلوب است. به همین خاطر لامپ‌های زرد bug lights می‌تواند در این زمینه مفید باشد. آنها پشه‌ها را دور نمی‌کنند، اما جذب هم نمی کنند.

دفاع فقط چهار ماده فعال در حال حاضر مورد تایید اداره نظارت بر مواد غذایی و دارویی آمریکا رسیده است که به طور موثر و بی‌خطر پشه‌ها را دفع می کنند: DEET ,picaridin , ir3535 و برای کسانی که نوع گیاهی را ترجیح می‌دهند روغن اوکالیپتوس لیمویی. کونلون می‌گوید از آنجایی که مواد ضد حشره بسیاری در بازار وجود دارد که بی‌اثرند جستجو برای این مواد با اهمیت است.

داروهای رایج عامی نظیر سیر و ویتامین ب یک در تحقیقات double blind بی فایده شناخته شده اند. روغن درخت میخک که به یک دفع‌کننده پشه‌ها شهرت دارد فقط در غلظت‌های بالا که می‌تواند پوست انسان را بسوزاند. بنابراین کارایی دارد اما نه در مقادیر پایین.

پوشاک ضد پشه  

اخیرا یک شرکت ترکیه ای، پوشاکی ساخته که حاوی یک ماده ی دافع حشرات است و بدن انسان را از هجوم حشرات مختلف مانند ساس حفظ می‌کند.

به گزارش پایگاه اینترنتی فناوری نانو، ساس ناقل یک بیماری کشنده است که به تازگی جان چندین نفر را در ترکیه گرفته است.

تولگا ناربای یکی از اعضای هیئت مدیره ی شرکت سازنده این پوشاک گفت که این شرکت برای اولین بار در ترکیه در تولید پوشاک روزمره و معمولی از مواد دافع حشرات استفاده می‌کند.

این مواد در سرتاسر جهان برای تولید پوشاک بیرون از منزل به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ناربای با اشاره به اینکه شرکت مذکور در فرآیندهای ساخت خود از فناوری نانو بهره می‌گیرد افزود، در این محصول یک پوشش محافظتی دافع حشرات در اطراف بدن پوشنده قرار می‌گیرد. در این پوشش از یک عامل بی‌بو استفاده می شود. دافع حشرات به خوبی از بدن، در برابر ساس ها، پشه ها، مورچه ها، مگس‌ها و سایر حشرات محافظت می‌کند.

وی گفت که ماده ی مذکور به طرز قابل توجهی، تعداد حشراتی را که به اشخاص نزدیک می‌شوند کاهش می‌دهد.

ناربای گفت که این ماده، بادوام و ماندگار است.

به گفته ناربای، اخیرا گونه‌های جدیدی از ساس‌ها که موجب ابتلا به تب‌های شدید می‌شوند جان چندین نفر را در ترکیه گرفته‌اند و به همین دلیل انتظار می‌رود که تقاضای بازار برای این محصولات افزایش یابد.

ایرنا