تغییر نام یا تغییر محیط‌

فرض می‌کنیم که منطق طراحان برنامه برای تغییر نام،‌ حاوی استدلال‌های قانع‌کننده‌ای است. در این موقعیت، پرسشی مطرح می‌شود که چرا کولاک؟ این واژه در فرهنگ لغت، به معنای توفان و موج دریا آمده است و اگرچه تعبیر دوم، زیبا و دلنشین‌تر جلوه می‌کند و با مضمون برنامه نیز هم سنخ و همراه‌تر نشان می‌‌دهد، ولی می‌دانیم عامه، این کلمه را بیشتر مترادف معنای نخست می‌پندارند. از این‌رو به نظر می‌آید از جهت مفهومی، انتخاب واژه کولاک به جای کوله‌پشتی از جذابیت و اثرگذاری کمتری برخوردار است و با محتوای اثر هم ارتباط مستحکمی ندارد.

از منظر موضوعی، کولاک به دنبال نمایاندن زبدگان عرصه‌های مختلف جامعه است. در این برنامه، تلاش بر این بوده بیشتر به افرادی بپردازد که در حوزه علم و فن صاحب ابداع و نوآوری‌هایی هستند. در این میان، با در نظر گرفتن جایگاه شبکه و تعریف مخاطب سعی بر این است به کاوش و معرفی افرادی پرداخته شود که جوانند و با خلاقیت و اختراعاتی که دارند، می‌روند تا منزلت کشورمان را از نظر علمی، روز به روز قدرت و قوت بیشتری بخشند. ثمره این اقدام، افزون بر تشویق آنان به تلاش برای نوآوری وسیع و به روزتر، مخاطبان را هم صاحب تجربه‌های عمیق‌تر کرده، ترغیب‌شان خواهد کرد تا قدم گذاشتن در چنین عرصه‌هایی را بیازمایند.

گزینش افراد برای دیدگاه‌ها و تلاش‌هایی که داشته‌اند، اگر چه به صورت نسبتا نیکویی انجام گرفته، اما چگونگی انجام مرحله بعد،‌ یعنی گفتگو با آنها از موضعی اثرگذار و بهره‌مند از جذابیت‌های هنری مطلوب، محتاج تامل بیشتری است.

کولاک گفتگو محور است. ساختاری شناخته و تعریف شده که بر مبنای انبوهی از تولیدات تلویزیونی قرار دارد. در این موقعیت، مجری نقش مهم و حیاتی در تعمیق ارتباط مخاطب با برنامه ایفا می‌کند. اجرای تلویزیونی در تولیدات گفتگو محور باید از شرایطی بهره‌مند شود تا بتواند اثرگذار نشان دهد. تحقق این ویژگی در آثاری که به دنبال جذب مخاطبان جوانند، نیازمند حساسیت و ظرافت‌های بیشتری در رفتار و تعامل مجری با میهمان است؛ گرایشی که وقتی جلوه پرتابش‌تری می‌یابد ناگزیرمان می‌کند از چنین اثری به عنوان مجری محور یاد کنیم. این‌گونه تولیدات، مضمون و محتوایش و همچنین علت اصلی ارتباط مخاطب با آنها، بر مبنای حضور و وجود مجری خاصی است که شکل می‌گیرند.

واقعیت این است که اجرای مجموعه کوله‌پشتی دوره اول چنین موقعیتی را داشت. خصوصیات تیپیک و سبک اجرای مجری نه‌تنها خوشایند مخاطب عام، بلکه جوانان بود. با آن که حضور افراد و شخصیت‌های نخبه به غنا و جذابیت اثر کمک بسیاری می‌کرد، اما با این حال آن را به همان دلیلی که گفته شد یا دلایلی دیگر باید در جرگه مجری‌محور قرارشان داد.

کولاک در قسمت‌های نخست، الگویی از اجرا را تجربه کرده که نسبت به کوله‌پشتی گامی به عقب ارزیابی می‌شود.

با در نظر گرفتن اندوخته‌ای که طراحان این برنامه، از کوله‌پشتی داشتند انتظار این بود که شیوه اجرا از طریق مجری‌ دیگری، فرم و سطح غنی و نوآورانه‌تری پیدا کند. این هدف در کولاک با اجرای مجری نخست، هرگز محقق نشد. مجری جایگزین هم با وجود تسلط و موقعیت مطلوب‌تری که از این جهت دارد، صورت دیگر و متعال‌تری از اجرا را ارائه نمی‌دهد.

آنچه بر جذابیت گفتگو می‌افزاید، اضافه بر نمایاندن چهره و اندیشه‌های جدید و غنی، کندوکاو موضوع به گونه‌ای چالشگرانه است. به هر میزان به معضلات و مشکلات و توفیق در کامیابی‌ها از این دریچه نگریسته شود، به همان اندازه بر اثرگذاری بحث افزوده خواهد شد.

گزارش به عنوان بخشی از ساختار برنامه، از نظر محتوایی کلی و از جهت نحوه طراحی پرسش‌ها، کلیشه‌ای و معمولی است. این قسمت، از طریق گزارشگرانی توانمند و از رهگذر تعامل خلاقه با مصاحبه‌شونده می‌تواند هیات زنده و اثرگذارتری یابد. طرح مضامین در این حوزه به صورت تک‌گویی، هیچ گاه نخواهد توانست به این آیتم جلوه‌ای آگاهی‌بخش و راهگشا دهد.

کولاک دکور جذابی ندارد. طراحی صحنه در این برنامه نه‌تنها از نظر مفهومی، ارتباط موثری با موضوع و مضمون نشان نمی‌دهد، بلکه از جهت هنری نیز نوآورانه و بهره‌مند از ویژگی‌های زیبایی‌شناختی، قابل تامل به نظر نمی‌آید.

این برنامه برای رسیدن به منزلت آغازین روزهای حیات خود (کوله‌پشتی سری اول) و بالاتر نیازمند آن است که در پردازش مضامین و شیوه ارتباط با میهمانان؛ ساختار، روش و شیوه‌های به روز و موثرتری را تجربه کند. برنامه کولاک همه روزه ساعت 19 از شبکه 3 سیما پخش می‌شود.

محمدرضا کریمی‌