محیطی بدون دود بسازیم

امروزه با توجه به این‌که مضرات مواد دخانی دود شدنی یا تدخینی بیشتر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، جهان به سمت مصرف انواع غیردود شدنی تنباکو پیش می‌رود. اگرچه هنوز تحقیقاتی در این زمینه انجام نشده است، اما مشاهده شده که در کشور سودان نوعی دخانیات مکیدنی به نام تومباک وجود دارد که به صورت گرد است و افراد این گرد را به مخاط دهان و لثه خود می‌مالند که بسرعت از طریق مویرگ‌های خونی جذب سیستم گردش خون می‌شود. این نوع دخانیات 85‌درصد مصرف تنباکو در کشور سودان را به خود اختصاص می‌دهد. این در حالی است که در این کشور، سرطان دهان، شایع‌ترین میزان سرطان در جهان است، زیرا اثرات مواد سرطان‌زای موجود در تنباکو مانند نیتروزآمین همچنان وجود دارد و این مواد فقط شامل برگ‌های گیاه تنباکو نیستند بلکه این برگ‌ها در کارخانجات به ماده‌ای تبدیل می‌شوند که بتواند سریع جذب بدن شود. مصرف این نوع دخانیات در جهان در حال افزایش است به طوری که مصرف انواع غیردودشدنی دخانیات در کشورهای اسکاندیناوی، سوئد و فنلاند افزایش و مصرف سیگار کاهش یافته است. البته علی‌رغم کاهش مصرف انواع دخانیات از سال 1960 تاکنون این روند کاهش در مورد سیگار کمتر از سایر انواع آن بوده است و همچنان سیگار 80 درصد مصرف دخانیات دنیا را به خود اختصاص می‌دهد. بررسی آمار صادرات و واردات سیگار در کشورهای جهان نشان می‌دهد که بیشترین صادرات سیگار توسط آمریکا و بیشترین واردات آن توسط ژاپن انجام می‌شود و متاسفانه ایران نیز جزو 10کشور اول وارد کننده سیگار است و سالانه حدود 3 برابر امریکا واردات سیگار دارد. الگوی مصرف سیگار در خانم‌ها و آقایان متفاوت است.

چرخه مصرف سیگار و دخانیات معمولا در آقایان زودتر شروع شده و زودتر هم به اوج می‌رسد، در حالی‌که در خانم‌ها دیرتر شروع شده و دیرتر هم به اوج می‌رسد و این موضوع در تمام کشورها وجود دارد. در حال حاضر در جامعه ما مصرف سیگار در آقایان به اوج رسیده و در خانم‌ها امکان افزایش مصرف دخانیات وجود داشته و احتمال دارد طی سال‌های آینده مصرف دخانیات در خانم‌ها به سمت نقطه اوج خود پیش رود و پیش‌بینی می‌شود در این زمان مصرف سیگار در آقایان کاهش یابد. بروز بیماری‌ها معمولا سال‌ها پس از شروع مصرف سیگار خود را نشان می‌دهد و به همین علت می‌توان گفت زمانی‌که مصرف سیگار در حال کاهش است بیماری‌ها در میان افراد سیگاری شیوع پیدا می‌کنند. مصرف دخانیات در 40 سال گذشته در کل جهان ثابت مانده است، اما بررسی‌ها و مطالعات انجام شده حاکی از آن است که مصرف سیگار در کشورهای پیشرفته کاهش و در کشورهای در حال توسعه مانند کشور ما افزایش داشته است.

معاهده جهانی کنترل دخانیات 

 FCTC اولین معاهده جهانی است که به سلامت انسان‌ها می‌پردازد و به دلیل شیوع جهانی استعمال دخانیات منعقد شده است. این معاهده که حقوق بشر در برخورداری از بالاترین استانداردهای بهداشتی مورد توجه قرار داده است،  در ماه می سال 2003 به اتفاق آراء 192 کشور عضو سازمان بهداشت جهانی به تصویب رسید و در 27فوریه 2004 به مرحله اجرا درآمد.

تا تاریخ 20 مارس سال 2007 این معاهده مورد تایید 146 کشور رسید که نشان‌دهنده پذیرش آن در میان 80 درصد جمعیت جهان است. این معاهده کشورهای عضو را به‌طور قانونی ملزم به اعمال اقدامات موثری برای حفاظت از افراد در مواجهه با دود سیگار کرده که نشان دهنده توجه جهانی به خطرات دود حاصل از دخانیات است. کشورهای عضو همچنین الزاما موظف هستند قوانینی در سطح کشور اعمال کنند که از افراد در معرض دود حاصل از دخانیات حفاظت شود. براین اساس اعضا باید در محدوده سیستم قضایی خود که قوانین ملی آن را تعیین کرده و در سیستم‌های قضایی دیگر نیز مورد حمایت قرار گرفته است، برای جلوگیری از قرار گرفتن افراد در معرض دود حاصل از دخانیات در اماکن عمومی مسقف، وسایل نقلیه عمومی، محل‌های کاری سربسته و در صورت لزوم سایر اماکن عمومی قوانین لازم را به اجرا گذارند. شواهد علمی و تجربی بین‌المللی نشان می‌دهد حمایت موثر فقط در صورتی عملی است که ممنوعیت استعمال دخانیات به طور 100 درصد در محل‌های کاری و اماکن عمومی، اعمال شود.

دود دست دوم دخانیات چیست؟

دود محیطی دخانیات ناشی از سوختن دخانیات است که در محیط پخش می‌شود. این دود دارای بیش از 4 هزار ماده سمی با غلظت‌های بیشتر از جریان اصلی است که فرد سیگاری وارد ریه‌های خود می‌کند. در این دود بیش از 50 نوع ماده سرطان‌زا وجود دارد. دود دست دوم دخانیات عامل آلوده کردن هوای داخلی در محیط‌های کاری، اماکن عمومی، وسایل نقلیه و منزل است. میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا روزانه تحت تاثیر این دود هستند. بیش‌از 700 میلیون کودک یعنی نیمی از کودکان جهان با این دود مواجه‌اند. این نوع دود می‌تواند سبب مرگ زودرس و بیماری کودکان و بالغینی که هرگز سیگار نکشیده‌اند شود و به همین علت به عنوان عامل اصلی بیماری افراد غیرسیگاری شناخته شده است. افراد غیر سیگاری که با این دود مواجه هستند 30درصد بیش از افراد سیگاری در معرض خطر مرگ و میر قرار دارند.

سیگار و بیماری‌ها

براساس تحقیقات سازمان بهداشت جهانی در هر 6 ثانیه یک نفر در دنیا به علت استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌‌دهد. بررسی‌های محققان نشان می‌‌دهد آن دسته از بیماران قلبی که علی‌رغم هشدارهای پزشک خود سیگار را ترک نمی‌کنند بیش از دیگر بیماران به دستگاه‌های شوک‌دهنده قلبی نیاز خواهد داشت. حدود 11 درصد از مرگ بیماران مبتلا به بیماری‌های عروق قلب ناشی از کشیدن سیگار است و این در حالی است که کاهش استعمال دخانیات و ترک سیگار به خودی خود درمان موثر بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی است. علاوه بر این در بیماران قلبی که در بدنشان دستگاه‌های شوک‌دهنده قرار داده شده و ضربان قلب آنها تحت کنترل بوده است، چنانچه سیگار‌کشیدن ادامه پیدا کند، احتمال فعال شدن دستگاه‌ها و شوک وارد کردن به بیماران بیشتر خواهد بود. به عبارت دیگر می‌توان گفت سیگار کشیدن خطر ایجاد اختلالات ضربان قلب را در بیماران افزایش می‌دهد. همچنین سیگار کشیدن باعث کاهش یک آنزیم مهم کبدی در ریه‌ها می‌شود که در تنظیم فشار خون نقش دارد. محققان با استفاده از نتایج به دست آمده از اسکن‌های دقیق و ردیاب‌های شیمیایی به این نکته پی برده‌اند که سطح مونوآمین‌اکسیداز در ریه افراد سیگاری 50 درصد کمتر است. کاهش سطح این آنزیم می‌تواند عملکرد ریه و نیز کنترل فشار خون را دچار اختلال کند. سیگار به دیواره شش‌ها آسیب رسانده و سبب ترشح مقدار زیاد موکوس می‌شود که منجر به برونشیت مزمن خواهد شد. صدمه به توانایی سلول‌ها برای تکثیر و ترمیم خودشان نیز سبب سرطان ریه خواهد شد. اگرچه این مطالعات در مقیاس کوچکی انجام شده است، اما شواهد به دست آمده این موضوع را که افراد سیگاری سلامت و حیات خود را به خطر می‌‌اندازند، مورد تایید قرار خواهد داد.

فرانک فراهانی‌جم