معمای حل‌نشده‌

اعضای ارگنه‌کن علاوه بر این به ارتکاب جرایمی چون چند مورد بمب‌گذاری مرگ‌آور، حمله به دفتر یک روزنامه، قتل اسقفی ایتالیایی و کشتن هرانت دینک، روزنامه‌نگار ارمنی‌تبار ترکیه متهم هستند که دادستان‌های ترکیه این اقدامات را در زیر مقوله تلاش برای بر هم زدن نظم عمومی و فراهم آوردن زمینه انجام کودتایی تمام‌عیار برای ساقط کردن دولت اسلامگرای حزب حاکم عدالت و توسعه‌ (AKP) جای داده‌اند.

وقتی رسانه‌های ترکیه طی روزهای گذشته برای اولین بار از تلاش اعضای ارگنه‌کن برای سازماندهی اقداماتی که قرار بود به تحولاتی کودتا مانند ختم شود، پرده برداشتند موجی از تردید پیرامون ماهیت احزاب سیاسی کشور و شکاف‌های درونی آنها جامعه ترکیه را درنوردید.

مراد یلج، استاد دانشگاه بیگلی استانبول با اشاره به تبعات افشای گستره فعالیت‌های ارگنه‌کن می‌گوید: شکاف جامعه ترکیه عمیق است و دامنه آن به نهادها، طبقات اجتماعی و مردم عادی کوچه و بازار هم کشیده شده است. وی می‌افزاید: من عمیقا نسبت به آنچه در حال وقوع است و ممکن است حادث شود احساس نگرانی می‌کنم.

این در حالی است که محمت دمیرلک، وکیلی که دفاع از کمال کرنسیز، همکاری که به فعالیت به عنوان یکی از اعضای کلیدی ارگنه‌کن متهم شده است را برعهده دارد اتهامات وارد آمده به این گروه را خیالپردازانه و غیرواقعی توصیف می‌کند. می‌گوید: این اتهامات عاری از حقیقت و صددرصد سیاسی هستند. وی می‌افزاید: این آشی است که توسط دولت، قدرت‌های امپریالیستی، سیا، موساد و اتحادیه‌اروپایی برای نابود کردن ملی‌گرایی ترک‌ها پخته شده است.

از نقطه‌نظر فتحیه جتیین، وکیل خانواده دینک گروه ارگنه‌کن از سال‌ها قبل فعالیت داشته و بخش کوچکی پدیده‌ای که تا پیش از این پنهان می‌شد از پرده برون افتاده و در برابر دیدگان عموم قرار گرفته است.

تحقیقات پیرامون فعالیت‌های ارگنه‌کن زمانی در دستور کار پلیس و دستگاه قضایی قرار گرفت که نیروهای امنیتی ژوئن گذشته 27 نارنجک، از انواعی که معمولا در ارتش مورد استفاده قرار می‌گیرد را در خانه‌ای در یکی از محلات استانبول کشف کردند.

بازجویی پرونده می‌گویند در ادامه این تحقیقات به شبکه‌ای زیرزمینی رسیده‌اند که مصمم به انجام اقدامات تروریستی با انگیزه‌های ملی‌گرایانه افراطی بوده است.

استراق سمع مکالمات اعضای شناخته شده ارگنه‌کن به کشف مواد منفجره و سلاح‌های بیشتر به علاوه مدارکی ختم شد که از هماهنگی‌های به‌عمل آمده بین چهره‌های سیاسی و چند افسر ارتش و تهیه و تدوین فهرست‌های مرگ حکایت داشت. بر اساس مدارک بدست آمده ارگنه‌کن  سال 1999 به عنوان سازمانی مخفی بر پایه دیدگاه‌های ملی گرایانه افراطی و با هدف صیانت از ارزش‌های کمالیستی تشکیل شده بود.

چنگیز جاندار، از روزنامه نگاران صاحب‌نام ترکیه از ظهور نسلی جدید از ملی‌گراها در ترکیه می‌گوید که اعتقاد دارند هر اقدام و حرکتی برای صیانت از کشور مشروع است و هر کس هوادار عضویت ترکیه در اتحادیه اروپایی به هر قیمت ممکن است و از افزایش حقوق اقلیت‌ها حمایت می‌کند، خائن است.

به اعتقاد کارشناسان ظهور این شکل جدید ملی‌گرایی نتیجه تقارن مولفه‌هایی متعددی چون دشواری‌های الحاق ترکیه به اتحادیه‌اروپایی، بحران هویتی ترک‌ها از مباحثات جاری بر سر عضویت در اتحادیه‌اروپایی نشات گرفته، شکل‌گیری منطقه‌ای نیمه خودمختار در کردستان عراق با سقوط حاکمیت صدام و تاثیر آن بر جمعیت به‌نسبت بالای اقلیت کرد ترکیه و شاید مهم‌تر از همه موفقیت‌های انتخاباتی حزب عدالت و توسعه باشد که سال 2001 میلادی به قدرت رسید.

ملی‌گراها افراطی که علاوه بر تضاد دیدگاه‌ها و اعتقادات‌شان با حزب میانه‌روی عدالت و توسعه با قدرت گرفتن این حزب از سطوح مختلف قدرت حذف شده‌اند با توجه به ناممکن بودن حذف این حزب با روش‌های دموکراتیک اکنون به سایر راهکارها متمایل شده‌‌اند.

تاریخ معاصر ترکیه مملو از مداخله نظامیان در روند سیاسی این کشور است که در هر مورد با دوره‌ای از بی‌ثباتی پرخشونت و رجعت به این اصل همراه بوده که باید حاکمیت ملت و قانون دوباره احیا شود.

تکرار موفقیت‌های حزب عدالت و توسعه، سیاست‌‌های اجتماعی و اقتصادی‌اش، موضع این حزب در حمایت از الحاق ترکیه به اتحادیه‌اروپایی و اعمال سیاست‌های بازار آزاد و رشد طبقه متوسط مرفه و متمایل به اسلامگرایی که به حزب حاکم رای می‌دهند درکنار فاصله گرفتن اردوغان و همکارانش از ایدئولوژی مذهب‌ستیز سکولارهای ترکیه جملگی ارتش قدرتمند این کشور و نهادهای بروکراتیک برجای مانده از دهه‌‌ها حاکمیت سکولارها را به مخاطره افکنده‌اند.

هواداران حزب حاکم عدالت و توسعه تاکید دارند تلاش برای غیرقانونی اعلام کردن فعالیت این حزب با اتکا به این ادعا که اردوغان ودیگر رهبران AKP به دنبال تحمیل قوانین شریعت به ترکیه و نقب زدن در قانون اساسی هستند یکی از تاکتیک‌های سکولارها بود.

این گروه تاکید دارند پافشاری سکولارها بر حفظ قدرت وقتی که رویکرد‌هایشان در تناقض با مطالبات  اتحادیه‌اروپایی و پاگرفتن ترکیه‌ای دمکراتیک و مردم‌سالار است آینده این‌ کشور را به خطر می‌‌افکند.

ارتش ترکیه حاضر به موضعگیری در قبال اتهامات وارد آمده به ارگنه‌کن  نشده است اما سرتیپ هالدو سومازترک، از فرماندهان ارشد پیشین ارتش که 3 سال پیش بازنشسته شد از ارگنه‌کن به عنوان گروهی بی‌اهمیت یاد می‌کند. او عضویت چند افسر سابق ارتش در این گروه را مساله‌ای شخصی می‌داند که الزاما به معنای حمایت نهادهای نظامی از آن نیست.

سومازترک که اصرار دارد سربازان ترکیه به حفظ دموکراسی در این کشور متعهد هستند و می‌گوید دیدگاه‌های او انعکاس دهنده باورهای سربازان ارشد ارتش نیز هست، اصرار دارد ترکیه با مشکلاتی جدی مواجه است که به مراتب مهم‌تر از چند دیوانه افراطی هستند. می‌گوید: مهم‌ترین دغدغه برای ما حزب عدالت و توسعه است. این حزب تحت تاثیر مذهب قرار دارد یا ندارد و اگر آنها با الهام گرفتن از دین عمل می‌کنند دیگر سکولار و دموکراتیک نیستند. می‌افزاید: ما می‌خواهیم دموکراسی را به پیش ببریم اما آن‌ها می‌خواهند آن را به عقب و به نقطه‌ای بدون بازگشت ببرند.

در یکی از محله‌‌های مرکزی استانبول، جایی که از چشم گردشگران پنهان می‌ماند نظمی یلجسن، جانشین دبیر کل جزب اقدام ملی‌گرایی در تلاش برای نشان دادن میانه‌رو بودن حزبش می‌گوید: ما در ترکیه در خط مقدم برخورد تمدن‌ها هستیم. وی‌افزاید: آینده ما در کنار اروپا نه الزاما در بطن اتحادیه‌اروپایی است.

بااین حال او منتقد اقدام دولت در لغو قانون اهانت به هویت ترکی است که با وجود مخالفت شدید 70‌‌نماینده این حزب در پارلمان ترکیه نهایی شد. او می‌گوید اگر قدرت را در دست داشت هرگز اجازه نمی‌داد محدودیت‌های آزادی بیان لغو شود، به سوریه حمله می‌کرد و این کشور را بین ترکیه و عراق تقسیم می‌کرد و مشکل حزب کارگران کردستان ترکیه در 24 ساعت حل و فصل می‌شد.

تنها یک خیابان آنسوتر گروهی از مکانیک‌ها و مغازه‌داران محلی که در حال سرگرم کردن خود با تخته‌نرد هستند، می‌گویند از افزایش اعتیاد به مواد مخدر، درآمد‌های پایین و رشد نرخ جنایت نگران هستند اما به ملی‌گراها رای نمی‌دهند چون آنان با جدل و درگیری آرای خود را کسب می‌کنند.

مترجم: رضا سادات‌
منبع: گاردین‌