فتح‌الباب آگاهی جمعی‌

 همین، مسوولیت جامعه پزشکی را بیشتر از آنچه هست، کرده، لزوم توجه بیشتر به مقوله اخلاق پزشکی و حقوق بیمار را گوشزد می‌کند. «پرتو» کاری است از گروه دانش شبکه 4 که در یکی از برنامه‌هایش به مسائل پزشکی مطرح در شرایط فعلی جامعه ما می‌پردازد. موضوع اخلاق پزشکی در مقابل موضوعاتی همچون تجویز و مصرف بهینه آنتی‌بیوتیک و دیگر مباحث طرح شده در برنامه به نظر مهم‌ترین و جنجالی‌ترین بخش برنامه بود که با دعوت از رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر باقر لاریجانی مورد بحث و بررسی قرار گرفت. لاریجانی آگاهی‌های خوبی را درخصوص شناخت حقوق بیمار مطرح کرد. ازجمله، لزوم توجه به شیوه مطلع کردن بیمار از اخبار ناخوشایند مربوط، طوری که وضعیت سلامت جسمی و روحی او حتما لحاظ شود. مورد بسیار مهم دیگری که رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران به آن اشاره کرد بحث عمل غیرصحیح پزشکی و رابطه آن با اخلاق پزشکی بود.
او گفت: «عمل غیرصحیح پزشکی به دلیل عدم کفایت، عمل غیراخلاقی پزشکی هم هست.» همین جمله کلیدی، ملاک روشنی برای شناخت محدوده اخلاق پزشکی به دست می‌داد که اگر بیشتر مورد تاکید و موشکافی قرار می‌گرفت نیاز این بخش از موضوع برنامه را به تنهایی رفع می‌کرد. در جای دیگر، لاریجانی از رشد آموزش‌های نظری اخلاق پزشکی در کشور خبر داد و صادقانه از میزان اجرای عملی آن تنها اظهار امیدواری کرد، نه این که به موفقیتی در مورد آن قائل باشد. بحث مختصری راجع به حقوق پزشکان و دغدغه‌های کاری و شخصی ایشان هم قسمت دیگری از صحبت‌های مهمان برنامه بود که مدعی بود این نیازها اگر رفع و رجوع شود می‌تواند به برخورد بهتر با بیمار کمک کند. غرض از ذکر این نمونه بحث‌ها در اینجا تاثیری است که همین جزییات در موفقیت و تاثیرگذاری برنامه دارند. دعوت از مهمان ذی‌نفع بیش از هرچیز برای مخاطب پیشداوری ایجاد و اعتماد او را نسبت به برنامه کم می‌کند. تماشاگر ممکن است حدس بزند که طبق معمول قرار است دفاعیه‌ای بشنود که به دلیل عدم تخصصش قدرت تشخیص دلیل یا توجیه بودن آن را هم ندارد. پس همان بهتر که نشنود و برداشت غلط یا درست خودش را از مشکلات داشته باشد. در چنین مواقعی اولین گام برنامه برای موفقیت، از میان برداشتن این مانع مهم از مقابل مخاطب است. یا مدعوین باید طوری انتخاب شوند که بتوانند این تصور اولیه را از میان ببرند یا طراحی پرسش‌ها و اجرای مجری به گونه‌ای باشد که مهمان به این سمت و سو هدایت شود و گرنه نتیجه مورد انتظار به دست نخواهد آمد. به نظر می‌رسد پرتو از جنبه نخست، یعنی دقت در انتخاب مهمان موفق‌تر بوده است.
نوآوری در ساخت یک برنامه بیش از آن که به تدابیر بصری و ساختارشکنی‌های کلی وابسته باشد به همین جزییات ساده بستگی دارد.

اما در مورد بخش دوم که به کارگردانی تصویری برنامه مربوط می‌شود می‌توان به این موارد اشاره کرد: پیش از هر چیز ترکیب مکمل آبی  نارنجی دکور برنامه است که جلب توجه می‌کند. برای داوری درخصوص این انتخاب 2 گزینه بیشتر نداریم: قرمز  سبز و زرد  بنفش. خب طبیعی است که برای یک برنامه علمی پزشکی، آبی  نارنجی مناسب ترین است. نه حرارت رنگ قرمز مزاحمت ایجاد می‌کند نه سردی و فرحبخشی بیش از اندازه بنفش که هر دوی اینها با احساس، مناسبت بیشتری دارند تا عقل که منشا علم و دانش است.

در زمینه فیلمبرداری، استفاده خوب و بجا از حرکات دالی به جای کات‌های متناوب زیاد میان دو طرف (ریورس‌ها) کمک زیادی می‌کند به همراهی بیشتر مخاطب با گفتگوها. قطع نما (کات) به طور کلی موجب قطع رشته توجه مخاطب می‌شود مگر این که تدوین استادانه‌ای صورت گرفته باشد که این نوع تدوین در مورد برنامه‌های میزگردی و تلویزیونی کمتر می‌تواند مصداق داشته باشد. از طرف دیگر جاهایی که نیاز به کات احساس شده اصرار بیجا بر ادامه همان حرکات بدون قطع دوربین نشده و تناسب خوبی میان عمل و عکس‌العمل برقرار شده و از تنوع تصویری لازم هم غفلت نشده است.

در نهایت می‌توان گفت بیش از همه، مهم‌ترین عامل نیاز تلویزیون به این برنامه، موضوع چالش‌برانگیز و بنیادینی است که مدنظر قرار داده است. از این رو پرتو بیشتر از آن که برنامه کاملی در به تصویر کشیدن این مضمون باشد، شروع خوبی است و فتح‌الباب امیدوارکننده‌ای برای آگاهی‌های عمومی بیشتر نسبت به مسائل شناختی و حقوقی پزشکی در ایران.

آزاد جعفری‌