امیر نادری‌

بحران هویت ناتو

نشست سه روزه سران کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) روز گذشته در حالی فعالیت خود را در بخارست، پایتخت رومانی آغاز کرد که بحران هویت بیش از هر زمانی بر این سازمان سایه افکنده است. ناتو در سالهای پس از جنگ دوم جهانی برای متحد ساختن کشورهای بلوک غرب در برابر تهدید اتحاد جماهیر شوروی ایجاد شد و با فروپاشی شوروی در آغاز دهه گذشته میلادی دلیلی وجودی خود را در عمل از دست داد و با چالشی هویتی مواجه شد.

کد خبر: ۱۶۶۳۰۵

با این حال کشورهای غربی و در صدر آن‌ها ایالات متحده پس از حملات یازدهم سپتامبر سعی در ارایه تعریفی جدید برای ناتو برآمدند.

در این چارچوب تلاش می‌شود ماموریت جدید ناتو مقابله با چالش‌های فراملیتی چون تروریسم بین‌المللی و تهدیدات نامتقارنی که از بابت فعالیت گروه‌های تروریستی متوجه امنیت کشورهای غربی است، تعریف شود.
این واقعیتی است که یاپ دهوپ شفر، دبیرکل ناتو طی نطق روز دوشنبه خود در برلین، پایتخت آلمان به آن اشاره کرد. او در اظهارات خود خطاب به فرماندهان ارشد ارتش آلمان تصریح کرد غرب دیگر با تهدیدات کلاسیک مواجه نیست بلکه با این واقعیت تلخ که جهانی‌سازی شکل تازه‌ای از مخاطرات را به همراه آورده، روبه‌رو است.

آنچه شفر در گفته‌هایش به آن اشاره کرد از وجوه مختلفی جالب توجه بود. او تاکید کرد وظیفه جدید ناتو کسب توانمندی انجام ماموریت‌های نظامی در جاهایی به مراتب دورتر از قلمرو غرب در اروپا و ایالات متحده است.

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان که پس از شفر در برابر فرماندهان ارشد ارتش آلمان به ایراد نطق پرداخت دورنمایی دقیق‌تر از چالش‌هایی که در آینده متوجه امنیت غرب خواهد بود،‌ارائه داد.

به اعتقاد مرکل علاوه بر تروریسم بین‌المللی مواردی چون مناقشات منطقه‌ای، دولت‌های در حال فروپاشی، نقض سیستماتیک حقوق بشر و تاثیرات فاجعه‌آمیز کمبود آب که ممکن است به در گرفتن جنگ‌های خونبار در آسیا و آفریقا بیانجامد در زمره جدی‌ترین چالش‌هایی هستند که بشر در قرن 21 با آن‌ها مواجه خواهد شد.

مرکل و شفر در جمع‌بندی اظهارات خود از لزوم اتحاد و همگرایی بیشتر کشورهای غربی و متحدان‌شان در سایر نقاط دنیا برای مقابله با این تهدیدات گفتند و در همین راستا تقویت ناتو را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر توصیف کردند.
به نظر می‌رسد رهبران غربی در سایه تحولات اخیر به این نتیجه رسیده‌اند که غرب با گذر از دوران جهان دو قطبی و مرتفع شدن تهدید شوروی کمونیست اکنون باید درصدد تامین امنیت خود در فراسوی مرزهای کشورهای عضو این بلوک و بر عهده گرفتن مسوولیت پلیس جهان برآید.

تامین امنیت مقوله‌ای است که برای غربی‌ها معنایی به مراتب گسترده‌تر از صیانت از مرزهای کشورهای عضو دارد. شفر در بخشی از سخنان خود در برلین به صراحت اعلام کرد ناتو تامین امنیت انرژی غرب را یکی از مسوولیت‌های خود می‌پندارد و مصمم است تا در برابر حملات هکرهای سازمان‌یافته به سان آنچه در سال 2007 میلادی برای استونی اتفاق افتاد موضعی یکپارچه اتخاذ کند.

این موارد به علاوه موضوع گسترش ناتو در دستور کار نشست‌ جاری بخارست قرار دارند. قرار است در نشست جاری از آلبانی، کرواسی و مقدونیه برای عضویت در ناتو دعوت به عمل آید و به احتمال زیاد حاضران در این نشست با درخواست گرجستان و اوکراین برای آغاز روند کسب شرایط الحاق به ناتو موافقت می کنند.

کشورهای اروپای غربی با پذیرش اعضای جدید و گسترش به شرق به دنبال تامین امنیت انرژی و دور کردن خطوط تماس خود با کشورهای غرب آسیا و روسیه هستند.

بازگشت فرانسه به ترکیب ناتو هم یکی از تحولات مهمی است که در نشست جاری ناتو کلید خواهد خورد. در حالی که ژنرال شارل دوگل، رئیس‌جمهور فرانسه در دهه 60 در سال 1966 در تصمیمی ناگهانی ارتش این کشور را از ساختار ناتو خارج کرد لیکن نیکلا سارکوزی، رئیس جمهور کنونی دو ماه قبل اعلام کرد مصمم به بازگرداندن فرانسه به جمع اعضای ناتو است.

سارکوزی به بخارست رفته تا نشان دهد در تصمیم خود برای جای دادن دوباره ارتش فرانسه در ترکیب ناتو مصمم است اما به نظر می‌رسد این روند تبعات خاص خود را داشته باشد. بازگشت فرانسه به ناتو موجب در حاشیه قرار گرفتن آلمان و انگلیس در این پیمان خواهد شد ولی این تحول بی‌شک در راستای تامین منافع غربی‌ها و حرکت در جهت مقابله با چالش‌هایی است که غرب طی سال‌های آینده با آن‌ها مواجه می‌شود.

با وجود خواب‌های زیادی که غربی‌ها برای ناتو دیده‌اند مخالفت سرسختانه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه با طرح گسترش ناتو و تصمیم دامنه ماموریت‌های این سازمان به همه نقاط جهان به مانعی بر سر راه توسعه این سازمان و تعریف ماموریت‌های جدیدی برای آن تبدیل شده است.

پوتین اعتقاد دارد وظایفی که قرار است به ناتو محول شود در واقع در حیطه اختیارات و مسوولیت‌های سازمان ملل است و از دگر سو گسترش ناتو به شرق تهدیدی برای امنیت روس‌ها تلقی می‌شود.

به گمان پوتین و سایر رهبران ارشد کرملین هرگونه تلاش برای جلوگیری از بروز بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی باید در حوزه اختیارات سازمان ملل متحد باشد و دلیلی برای اقدامات یکجانبه‌گرایانه بلوک غرب در قالب نیروهای ناتو وجود ندارد.

این که روند تحولات در آینده چگونه رقم خواهد خورد تابعی از توانمندی غربی‌ها در کنار گذاشتن اختلاف‌نظرهای خود پیرامون چگونگی مواجهه با این چالش‌ها و کنار آمدن با مسکو بر سر آینده ناتو و وظایف این سازمان خواهد بود.