درگذشت آیت‌الله کاشانی

سید‌ابوالقاسم کاشانی تحصیلات حوزوی خود را  نزد پدر و دیگر علمای بزرگ عتبات عالیات به پایان رسانید و محضر درس آیات عظام آخوند خراسانی و حاج میرزا حسین خلیلی تهرانی را در نجف اشرف درک کرده و در 25 سالگی به درجه اجتهاد رسید. با این احوال فعالیت‌های سیاسی او و مبارزاتش با استعمار بریتانیا در عراق و ایران، دیگر فعالیت‌های علمی و دینی او را تحت‌الشعاع قرار داد.

ایشان در طول جنگ جهانی اول همراه با پدر در مبارزات ضد انگلیسی مردم عراق شرکت فعال داشت و در جریان تصویب قرارداد استعماری 1919 در ایران به مخالفت با آن پرداخت و در سال 1920 همراه با مردم عراق بر ضد اشغالگران انگلیسی مبارزه کرد و از رهبران این انقلاب محسوب می‌شد، به همین دلیل پس از سرکوب قیام، به‌طور غیابی از سوی سرفرماندهی نیروهای انگلیسی مستقر در عراق به اعدام محکوم گشت و به این ترتیب در اوایل دی 1299 عراق را به قصد ایران ترک کرده و در 30 بهمن 1299 به تهران آمد و در خیابان پامنار تهران ساکن شد.

پس از عزل رضاشاه و اشغال ایران از سوی متفقین، به درخواست انگلیسیان آیت‌الله کاشانی و ده‌ها تن دیگر از رجال سرشناس کشور، دستگیر و در اراک و تهران مدتی بازداشت شدند. نهایتا در 27 خرداد 1323 آیت‌الله کاشانی بار دیگر دستگیر و 28 ماه در زندان‌های متفقین در شهر‌های رشت، اراک و کرمانشاه به سر برد و به رغم آن که در انتخابات دوره چهاردهم به نمایندگی مجلس برگزیده شد اما متفقین از حضور او در مجلس جلوگیری کردند. پس از پایان جنگ، آیت‌‌الله کاشانی آزاد شد و با رای مردم به مجلس راه یافت و در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران نقش درجه اولی برعهده گرفت.

از اواسط دوران نخست‌وزیری دکتر مصدق اختلافاتی با او پیدا کرد که تا کودتای 28 مرداد 1332 ادامه و تشدید یافت. در تمام سال‌های دهه 1330 آیت‌آلله کاشانی به انحاء گوناگون از سوی رژیم،‌ تحت فشار بود و در همان حال به مخالفت‌های خود با روش ناصواب حکومت در ایران ادامه داد. نهایتا پس از ده‌ها سال مبارزه با استعمارگران خارجی و مستبدین داخلی در 23 اسفند 1340 در تهران درگذشت.

منبع: روحانی مبارز آیت‌الله سید‌ ابوالقاسم کاشانی به روایت اسناد ، مرکز بررسی اسناد تاریخی 1379، 1/ 19  11.