سکته اول یک قطعه‌

 در ادامه دو عبارت بسیار مصطلح در تضمین طول عمر قطعات و دستگاه‌ها را معرفی خواهیم کرد تا اگر در فهرست مشخصات قطعه‌ای به چشم خورد، مفهوم آن به طور کامل مشخص باشد. این دو اصطلاحMTTF  وMTBF  هستند که کمی جلوتر به آنها خواهیم پرداخت.

فناوری قدیم و جدید

پیش از این، فناوری ساخت قطعات به کیفیت مطلوب نرسیده بود. بنابراین اغلب لازم بود که بعد از خرید یک قطعه و مدتی استفاده از آن، نمونه دیگری از همان قطعه یا مدلی بالاتر از آن قطعه را به دلیل خرابی و ازکارافتادگی، جایگزین قطعه قدیمی کنیم. اما با پیشرفت فناوری، کیفیت برخی محصولات و قطعات به قدری بالا رفت که اصطلاح مادام‌العمر را برای آنها به کار می‌بریم. عبارت مادام‌العمر در مورد این گونه قطعات به این مفهوم است که تا زمانی که به آن قطعه نیاز دارید، خراب نخواهد شد. مگر این که با توجه به نیازهای جدید، خودتان قطعه‌ای را جایگزین آن کرده و قبلی را دور بیندازید.

به عنوان مثال فرض کنید که یک کارت گرافیک خریداری می‌کنید. زمانی بود که یک کارت گرافیک با حافظه یک مگابایت، یک کارت ایده‌آل به شمار می‌رفت. زمان خرید آن نیز ممکن بود که اگر فروشنده به شما می‌گفت این کارت 15 سال دیگر خواهد سوخت آن را نمی‌خریدید. اما چیزی حدود 5 سال بعد یا نهایتا 10 سال بعد امروز آن کارت گرافیک با بخش عمده‌ای از نیازهای کاربران همخوانی ندارد. بنابراین کاربر، به خواست خود آن قطعه را که هنوز سالم است و کوچکترین اشکالی ندارد دور خواهد انداخت. در مقیاس بزرگتر، آن رایانه‌ای که آن کارت گرافیک روی آن نصب بوده است نیز قابلیت پذیرش کارت‌های امروزی را نخواهد داشت. بنابراین بسیار مشاهده شده است که رایانه‌های کاملا سالم توسط کاربران به دلیل به وجود آمدن نیازهای جدید از دور مصرف خارج می‌شوند. با وجود این عمر مفید دستگاه‌، مساله مهمی است که همواره باید به آن توجه کرد.

MTTF

برگرفته از حروف اول عبارتmean time to failure  است و به معنای متوسط زمانی است که یک قطعه یا دستگاه پس از شروع به کار، به اولین خرابی خود می‌رسد. این خرابی به گونه‌ای است که دستگاه دیگر قادر به ادامه فعالیت عادی خود نیست. مثلا اتمام جوهر چاپگر، خرابی محسوب نمی‌شود.

زیرا باشارژ کارتریج، چاپگر قادر به ادامه کار خواهد بود. تنها ابزار کار آن به اتمام رسیده است، اما سوختن یکIC  برد مربوط به دیسک سخت یا مادربرد یا سوختنCPU  یک خرابی به شمار می‌رود. زمانMTTF  را معمولا به ساعت یا هزار ساعت تخمین می‌زنند و معمولا در مشخصات قطعات آن را ذکر می‌کنند. اگرMTTF  قطعه‌ای صد هزار ساعت اعلام شد، به این معناست که انتظار می‌رود به طور میانگین بعد از گذشت این مدت زمان، اولین خرابی منجر به توقف کارکرد در قطعه رخ دهد. در اینجا اشاره به دو نکته ضروری است.

یکی این که این زمان صرفا یک تضمین است. هیچ تضمینی وجود ندارد که قطعه بعد از چند ساعت از شروع فعالیت خراب نشود یا حتما بعد از صد هزار ساعت قطعه خراب نخواهدشد و شاید خیلی بیش از آن نیز دوام داشته باشد.

مساله دیگر آن است که زمان اعلام شده، زمان فعالیت قطعه است. مثلا صد هزار ساعت حدود 11 سال و 5 ماه است. اگر روزی 8 ساعت از قطعه استفاده شود این زمان به 3 برابر یعنی چیزی حدود 34 سال افزایش خواهد یافت. زیرا قطعه 24 ساعته در حال فعالیت نبوده است.

قطعات ثابت مثلRAM ،CPU  وMTTF ... بسیار بالاتری نسبت به دستگاه‌هایی چون دیسک‌های سخت و درایوهای نوری دارند که فعالیت مکانیکی در آنها به چشم می‌خورد. ضمنا اگر قرار باشدMTTF  یک سیستم کامل رایانه‌ای تعیین شود، با توجه به کمترینMTTF  تعیین می‌شود. چون در صورت خرابی هر کدام از قطعه‌ها، در واقع به اولین خرابی کل سیستم رسیده‌ایم که این خرابی در قطعات باMTTF  کمتر محتمل‌تر است. ازMTTF  بیشتر برای تضمین قابلیت اطمینان قطعات غیرقابل تعمیر همچونCPU  استفاده می‌شود، اما برای قطعات قابل تعمیر اغلب ازMTBF  استفاده می‌شود.

MTBF

این عبارت که برگرفته از حروف اول Mean time between failures است و از نظر زمانی ازMTTF   بیشتر است و گاهی به جای MTTF در مشخصات قطعه‌ها (حتی غیرقابل تعمیر) ذکر می‌شود. MTBF میانگین زمان‌های بین دو خرابی قطعه در بین تعمیرات آن است. به عنوان مثال اگر یک قطعه در طول 450 هزار ساعت، 3 بار خراب شود در آن صورتMTBF  آن 150‌هزار ساعت خواهد بود.

توجه داشته باشید که همانندMTTF ، خرابی به آن مفهوم است که دستگاه قادر به ادامه کار نباشد. اما در اینجا با تعمیر، دستگاه را به ادامه فعالیت وادار می‌کنیم. مثلا در صورت سوختن یکIC  از درایونوری می‌‌توان با تعویض آن با نمونه سالم آنIC ، دستگاه را تعمیر کرد. این معیارها برای ارزیابی قابلیت اطمینان و قابلیت نگهداری یک قطعه، دستگاه یا سیستم مطرح می‌شوند.

طریقه تخمین‌

این که می‌گوییمMTBF   یک دستگاه مثلا 150 هزار ساعت است به این معنا نیست که 150 هزار ساعت یک نمونه از دستگاه تست شده است. بلکه با توجه به سوابق پیشین یک قطعه مشابه و نیز آزمایش‌های مختلف روی چند نمونه از قطعه، تحت شرایط خاص (دمای بالا، فشار بالا و...) می‌توان به تخمین نهایی دست یافت.

پارسا ستوده‌نیا