حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
گفتگو با محمدرضا خدایی، روانپزشک و رئیس بیمارستان روانی رازی
همسر آزاری، رنگ کبود زندگی
گوشه کبود صورتش را زیر روسری پنهان کرده بود و به خاطر همین کبودی صورتش بود که یک ماهی میشد به مادر پیرش سر نزده بود، چند بار تصمیم گرفته بود از همسرش به خاطر اینکه دست بزن دارد شکایت کند. اما به هزار و یک دلیل منصرف شده بود. راستی همسر آزاری چرا؟
دکتر محمدرضا خدایی، روانپزشک و رئیس بیمارستان روانی رازی درخصوص علل و ریشههای همسرآزاری با تپش گفتگو کرده است.
همسر آزاری چیست؟
وقتی در خانواده یکی از همسرها طرف مقابل خود را مورد آزار، چه به صورت عمد و چه غیرعمد قرار دهد این پدیده شکل میگیرد که گاه جسمی و گاه روحی میباشد.
آیا آزاررسانی بر حسب مدت و تکرار قابل تعریف هستند؟
بله، به آزار دائمی و آزار موردی قابل تفکیک هستند. البته همسرآزاری به صورت واضح (آشکار) و خاموش وجود دارد که در نوع خاموش کسی متوجه انجام یا عدم انجام آن نمیشود.
البته باید متذکر شوم، همسر آزاری از زمانهای بسیار دور وجود داشته است و بعد از آدم و حوا در دوران زندگانی هابیل و قابیل این پدیده در فرهنگ و تمدنهای مختلف وجود داشته و دارد.
آیا پدیده همسر آزاری در جوامع به اصطلاح پیشرفته کمتر است؟
نمیتوان گفت این پدیده در جوامع پیشرفته نامحسوس یا کمتر دیده میشود، نه اینطور نیست. به عنوان مثال طبق بررسیها در ایالات متحده امریکا حدود 12 میلیون خانواده امریکایی با مساله همسر آزاری درگیر هستند که در مقایسه با کشور ما، این آمار بسیار بالاست.
پدیده همسر آزاری بیشتر از سوی زن اعمال میشود یا مرد؟
همسر آزاری از سوی هر دو طرف (زوج و زوجه) وجود دارد اما در جوامعی همچون کشور ما، این آسیب بیشتر از سوی مردان است. یعنی این نسبت 10 به یک است، مردان 10 برابر بیشتر از زنان، همسران خود را آزار میدهند .
علل اصلی همسر آزاری چیست؟
علل مختلفی وجود دارد و معمولا در همه طبقات از نظر اقتصادی، اجتماعی و نژادی این مساله دیده میشود ولی پژوهشها نشان دادهاند، در خانوادههایی که سطح فرهنگی پایینی دارند همسر آزاری بیشتر و چشمگیرتر است.
چه دلایلی باعث شکلگیری همسر آزاری میشود؟
از نظر روانی، همسران بد رفتار از خانوادههای خشن برآمدهاند و از زمان طفولیت در خانه آنها کتک و کتککاری بوده است و پدران خانواده اغلب مادران را مورد ضرب و شتم قرار میدادهاند و اکنون این رفتار به صورت «ارث» از پدر به پسر رسیده است.
آیا ممکن است به دلایلی کمتر شود؟
بله این رفتارها قابل کنترل است، ضربالمثل معروفی میگوید اگر مرد یک بار به روی همسرش دست بلند کند، ممکن است قبح موضوع از بین برود و دوباره تکرار شود. با این حال با کمک گرفتن از کارشناسان میتوان تا حد زیادی همسر آزاری را کنترل کرد. اما توجه داشته باشید کسی که دارای اعتماد به نفس پایین و اخلاق ضداجتماعی است، همسر آزاریاش بصورت دائم است.
چه کسانی دچار همسر آزاری دورهای (موقت) میشوند؟
آنهایی که در محیطهای شغلی خود دچار مشکل شده یا دارای کار فرمای خشن هستند، ضعف شخصیتی خود را همچون آتشفشانی بر سر همسر خود فرو میریزند البته در این دسته یک بیماری بهنام « اختلال انفجاری متناوب» نیز وجود دارد که فرد یکدفعه عصبانی شده و همچون رعد میغرد، البته پس از خالی شدن یعنی منفجر شدن پشیمان می شود که دیگر پشیمانی سودی ندارد.
همچنین «اختلال هذیانی حسادت» نیز در دستهای از همسران ممکن است وجود داشته باشد و فرد احساس کند همسرش به او خیانت میکند پس احساس تلافی کردن در وی پدیدار میشود و به خشونت متوسل میشود.
همسر آزاری آشکار و خاموش به چه صورت خود را نشان میدهند؟
همسر آزاری آشکار معمولا به صورت فیزیکی است، فرد با کتک زدن، گاه چوب زدن و گاه چاقو زدن به طرف مقابلش آزار میرساند و گاهی نیز به صورت نیمه واضح و به صورت زبانی و کلامی طرف مقابل مورد آزار قرار میگیرد مثلا با فحش، توهین، دادن نسبتهای ناروا و زمانی به شکل خاموش است و یا در واقع با رذالت همراه است. مثلا وقتی همسری بیمار است طرف مقابل به جای خرید دارو و دوا و درمان وی، سطح توقعات خود را بالا میبرد و در حالی که همسرش بیمار است انتظار انجام اموری را از او دارد که بیمار ناتوان در اجرای آن است و با این کار و از ته دل همسر خود را آزار میدهد.
آیا آماری از پدیده همسر آزاری موجود است؟
خیر، چون به دلایل فرهنگی زنان از حمایت اجتماعی بالایی برخوردار نیستند و از طرف دیگر چون صبر و تحمل بالایی دارند، اجازه نمیدهند به همین سادگی بنیان خانوادهشان از هم پاشیده شود بنابراین اغلب موضوع اذیت و آزار خود را به دادگاه نمیکشانند تا آمار لازم تهیه شود. اما به هر حال آمار نباید خیلی پایین باشد دلیل آن هم مراجعات پیاپی زنان به مطب روانپزشکان و روانشناسان است. همسر آزاری زنان نسبت به مردان بسیار کم است که کم پای این مساله به شکایت میرسد.
فقر اقتصادی تا چه حد در بروز و ظهور این پدیده دخیل است؟
میتوان گفت فقر عاطفی و فرهنگی در این راستا بسیار غالبتر است. خصوصا از ناحیه آنهایی که در دوران کودکی کمتر مورد توجه بودهاند با همانندسازی در بزرگسالی، با همسرآزاری این ضعف را به زعم خود جبران میکنند.
در حالی که در فقر اقتصادی، همسرآزاری موقت بیشتر متوجه همسران است. گفتنی است فقر زیاد باعث همسرآزاری نمیشود. در عوض اختلافات خانوادگی و ضعف شخصیتی میتواند یکی از علل همسرآزاری شود بخصوص در مواقعی که یک طرف کوتاه آمده و طرف دیگر متوسل به زور میشود.
پس در زندگی مشترک چطور باید اختلافات را حل کرد؟
زندگی مشترک خانوادگی همانند دیوارهایی است که در دو خانواده متفاوت ساخته شدهاند و باید در کنار هم قرار گیرند تا سقف خانه را بسازند. توجه کنید حتی در بهترین زندگیها هم اختلاف وجود دارد ولی نباید اختلاف را مصداق همسرآزاری دانست بلکه همسرآزاری وقتی شکل میگیرد که باعث صدمه رساندن به یکی از زوجین شود.
فکر نمیکنید همسرآزاری نسبت به گذشته کاهش نشان میدهد؟
چرا به نسبت رشد جمعیت کاهش نشان میدهد، سالها قبل زنان احساس میکردند، آن طور که باید حمایت نمیشوند ولی هماکنون به خاطر پیشرفت بهداشت روانی در جامعه، زنان احساس میکنند برای حل مشکلات خود احتیاج به یک مشاور امین دارند که باید مسائل خود را با او مطرح کنند و در این امر رسانهها اثری بسزا دارند و زنان به دلیل بالا رفتن فرهنگ اجتماعیشان، نسبت به حق و حقوق خود واقف شدهاند و میدانند در شرایط کنونی به زن به عنوان کالای زرخرید نگریسته نمیشود. اکنون همه چیز برای خانوادهها تعریف شده است و از نظر شرایط اقتصادی، دیگر مرد حرف اول را نمیزند زنان نیز کار میکنند احساس میشود اگر این طور ادامه داشته باشد، همسرآزاری کمتر شود.
و حرف آخر؟
زن و شوهر باید درک و دریافت یکدیگر را در قبال زندگی بالا ببرند و همه چیز را با یک بار عصبانیت از دست ندهند.
لیلا طاهر
گفت و گو
