انقلاب استوک‌ها

در دیدار فیلادلفیا یونیون و نیویورک ردبولز در لیگ MLS، کاوان سالیوان پدیده ۱۶ساله فوتبال آمریکا، با کفش‌هایی وارد زمین شد که شاید در نگاه اول تنها یک طراحی متفاوت و رنگی چشم‌نواز داشتند، اما درواقع آغازگر فصلی تازه در صنعت تجهیزات ورزشی بودند. او نخستین فوتبالیست تاریخ شد که در یک مسابقه رسمی حرفه‌ای با کفش‌هایی کاملا ساخته شده با فناوری چاپ سه‌بعدی به میدان رفت. 

این کفش‌ها حاصل بیش از یک دهه تحقیق و توسعه آدیداس هستند؛ پروژه‌ای که با نام R.A.P. (Radical Athlete Perception) شناخته می‌شود. هدف این پروژه، ساخت کفش‌هایی نیست که فقط ظاهر متفاوتی داشته باشند بلکه آدیداس می‌خواهد مفهوم تولید کفش فوتبال را از اساس تغییر دهد. در این پروژه، دیگر خبری از تولید انبوه و قالب‌های یکسان نیست. در عوض، هر کفش می‌تواند دقیقا براساس فرم پای یک بازیکن، شیوه دویدن، نحوه تغییر جهت، میزان فشار وارد شده به بخش‌های مختلف پا و حتی سبک بازی او طراحی و چاپ شود. 

اگر این ایده به مرحله تولید گسترده برسد، شاید دوران خرید کفش‌های استاندارد با سایزبندی‌های محدود به پایان برسد. آینده‌ای را تصور کنید که هر فوتبالیست_ از ستاره‌های لیگ قهرمانان اروپا گرفته تا بازیکنان رده‌های پایه_ کفشی داشته باشد که تنها برای خودش ساخته شده است؛ کفشی که هیچ نمونه مشابهی در دنیا ندارد. اما رسیدن به چنین نقطه‌ای اصلا ساده نبوده است. چاپ سه‌بعدی سال‌هاست در صنعت کفش کاربرد دارد، اما بیشتر برای تولید زیره یا برخی قطعات محدود استفاده می‌شد. ساخت یک کفش فوتبال کامل، چالش بسیار بزرگ‌تری است. برخلاف کفش‌های روزمره یا دویدن، کفش فوتبال باید همزمان چند ویژگی متضاد را در خود جمع کند؛ سبک باشد، انعطاف کافی داشته باشد، حس تماس با توپ را از بین نبرد و در عین حال در برابر فشار‌های شدید، ضربات، پیچش‌های ناگهانی، رطوبت، برخورد با استوک بازیکنان دیگر و تغییر جهت‌های انفجاری مقاومت کند. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان فوتبال را سخت‌ترین آزمون برای فناوری چاپ سه‌بعدی می‌دانند. 

آدیداس برای عبور از این چالش، تنها به مهندسان خود متکی نبود. این شرکت از بازیکنان حرفه‌ای نیز کمک گرفت و دو ستاره سرشناس (خویچا کواراتسخلیا و آدمولا لوکمن) نقش مهمی در توسعه این پروژه ایفا کردند. هر دو بازیکن نسخه‌های آزمایشی کفش را در تمرینات استفاده کردند و بازخورد‌های دقیقی درباره راحتی، تعادل، کنترل توپ و عملکرد کفش در اختیار طراحان قرار دادند. داده‌های حرکتی این بازیکنان، از نحوه شتاب‌گیری گرفته تا تغییر جهت و میزان فشار روی بخش‌های مختلف پا، بار‌ها مورد بررسی قرار گرفت تا مدل نهایی به بهترین شکل ممکن اصلاح شود. 

درواقع هدف آدیداس تنها ساخت یک کفش جدید نیست. این شرکت می‌خواهد مفهوم شخصی‌سازی را وارد دنیای فوتبال کند. در مدل سنتی، تولیدکنندگان ابتدا قالبی براساس فرم متوسط پای انسان می‌سازند، سپس هزاران جفت کفش مشابه در اندازه‌های مختلف تولید می‌کنند و بازیکنان بهترین گزینه را انتخاب می‌کنند. حتی بازیکنان حرفه‌ای نیز معمولا فقط تغییرات کوچکی روی کفش‌های خود اعمال می‌کنند، اما در پروژه R.A.P. همه‌چیز برعکس است. ابتدا اطلاعات دقیق بازیکن جمع‌آوری می‌شود و سپس کفش متناسب با همان داده‌ها طراحی و چاپ خواهد شد. شاید یک مهاجم به انعطاف بیشتر در جلوی پا نیاز داشته باشد، یک مدافع به ثبات بیشتر در پاشنه و یک هافبک به توزیع متفاوت فشار در کف پا. در این سیستم، هر کفش دقیقا مطابق نیاز صاحبش ساخته می‌شود. 

با این حال آدیداس در این مسیر تنها نیست. نایکی نیز در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی چاپ سه‌بعدی انجام داده و مدل‌هایی مانند Air Max ۱۰۰۰ و پروژه Nectar را معرفی کرده است. با وجود این، این محصولات هنوز در دسته کفش‌های روزمره قرار می‌گیرند و نایکی همچنان کفش‌های حرفه‌ای فوتبال خود را با روش‌های سنتی تولید می‌کند. آندر آرمور و نیوبالانس نیز از چاپ سه‌بعدی در برخی اجزای کفش‌های‌شان استفاده کرده‌اند، اما هنوز هیچ‌کدام به مرحله تولید یک کفش فوتبال کاملا چاپ شده نرسیده‌اند. 

همین موضوع باعث شده آدیداس فعلا یک گام جلوتر از رقبا قرار بگیرد. البته این برتری به‌معنای موفقیت قطعی نیست. هنوز مشخص نیست که چاپ سه‌بعدی می‌تواند هزینه‌های تولید را کاهش دهد یا برعکس، کفش‌های اختصاصی را به محصولاتی لوکس و گرانقیمت تبدیل خواهد کرد. همچنین دوام این کفش‌ها در یک فصل کامل، قابلیت تعمیر، سرعت تولید و امکان عرضه انبوه نیز از جمله پرسش‌هایی هستند که هنوز پاسخی قطعی برای آنها وجود ندارد. 

با این وجود اتفاقی که در زمین‌های MLS رخ داد، تنها رونمایی از یک محصول جدید نبود بلکه نمایشی از آینده‌ای بود که شاید خیلی زود به واقعیت تبدیل شود. همان‌طور که زمانی استفاده از کفش‌های سبک، استوک‌های مدرن یا فناوری VAR غیرعادی به‌نظر می‌رسید، شاید چند سال دیگر نیز پوشیدن کفش‌های چاپ سه‌بعدی به استاندارد جدید فوتبال تبدیل شود.