ورود به عصرمنیزیم

واژه فلز، آدم را می برد به میانه تاریخ، آنجا که بشر توانست مفرغ و آهن را ذوب کند و عصر آهن شکل گرفت.

کد خبر: ۱۵۵۸۳۱

فلزات در طول تاریخ مصارف بسیار متنوعی داشته اند.حتما فلاش های اولیه دوربین های عکاسی را به یاد می آورید، با آن نور خیره کننده که از سوختن ورقه نازک منیزیم حاصل می شد. منیزیم این روزها کاربردهای زیادی در صنعت دارد و از این میان صنعت خودروسازی آینده خود را با آن پیوند زده است.
در کشور ما که گسترش خودروسازی از اهداف استراتژیک است، این امر اهمیت زیادی دارد. گرانتر شدن انرژی، سبکتر شدن وسایط نقلیه را طلب می کند. برای کشف راز دستیابی به دانش فنی تولید منیزیم به راه افتادیم.
آقای مهدی دوراندیش، رئیس شرکت فناوران سبگزین از فراز و نشیب های کار علمی بی پایان صحبت می کند. آقای نوشه، مدیر شرکت نیز به همراه ایشان است. آقای دوراندیش از همراهی آقای کاظمی، مدیر سدادماشین، آقای فرامینی، مدیر کارگاه و آقای الله وردی تحلیلگر سیستم در شرکت تشکر می کند.

به عنوان اولین سوال چطور شد که به سراغ فلز منیزیم و استخراج آن رفتید؛
منیزیم یک فلز راهبردی است. به دلیل داشتن چگالی بسیار پایین به عنوان سبک ترین فلز سازه ای با عدد اتمی 12 و دارا بودن مشخصات فلزی مناسب مثل جوش پذیری، ماشین کاری آسان، لحیم پذیری و... در صنایع مختلف از جمله خودروسازی مورد استفاده قرار می گیرد.

از فلز منیزیم در صنعت چگونه استفاده می شود؛
منیزیم در صنعت به صورت خالص، اکسید منیزیم و آلیاژ کاربرد دارد. منیزیم خالص نرم و فاقد استحکام است و در مواد آتش زا، موشک های منور، بمب های آتش زا، سوخت جنگ افزارها و احیای فلزات گرانبها مثل تیتانیوم به دلیل میل ترکیبی بالای این فلز با اکسیژن به کار می رود. اکسید منیزیم تحت نام منیزیت و دولومیت در تولید شیشه، صنایع عایق، سیمان، تولید رنگ برها، کودهای شیمیایی، انواع خوراک دام، ساخت نسوزها و دیرگدازها، کمک ذوب در ذوب فلزات آهنی و غیرآهنی، پالایش و تصفیه فاضلاب ها، زدودن فلزات سنگین و سیلیکات ها و موارد بسیار دیگر کاربرد دارد، اما آنچه منیزیم را این روزها در سطح جهان بارز کرده است، آلیاژ آن با فلزات دیگر مثل آلومینیم است که به صورت های شمش و شکل یافته ، مورد مصرف قرار می گیرد و تقاضای جهانی برای آن روزافزون است.

باتوجه به همه این کاربردها که برشمردید، عمده ترین استفاده کننده از این فلز کدام صنعت است؛
خودروسازی و صنایع هوافضا. با توجه به پتانسیل کشور ما در تامین مواد معدنی و انرژی ارزان، راه اندازی واحدهای تولیدی متعدد منیزیم در سطح کشور بویژه در استان های محروم. آینده روشنی را برای تولید این فلز سبک در پیش رو دارد. این امر موجب اشتغال بیشتر افراد و نیز ارتقای دانش تخصصی می شود. دور نیست که در یک آبادی کنار نانوایی این کارگاه برپا شود و هر روز چند نفر با پاروهای دسته بلند مشابه پاروهای نان سنگک ، فلز منیزیم را از درون کوره گدازان بالای 1200 درجه حرارت بیرون بکشند. این کوره 10 سال قبل در سراسر کشور چین برپا شد و امروز این کشور تولیدکننده عمده منیزیم در جهان است.

یعنی تاکنون کشور ما فناوری استخراج این فلز را نداشته است؛
با وجود آن که منیزیم فلزی سبک، راهبردی و پرمصرف است و با وجود دسترسی به مواد اولیه فراوان آن در معادن ایران، متاسفانه به دلیل نبود فناوری مناسب، تاکنون هیچ اقدامی برای استخراج آن انجام نشده است.

این روش استخراج خیلی پیچیده است؛
در این فناوری، منیزیم با خلوص 8/99 درصد به روش حرارتی، احیای سیلیکوترمی استخراج می شود. در کارگاه برپا شده حاضر، استخراج منیزیم به صورت صنعتی انجام می شود. میزان تولید آن هم حدود 75 کیلوگرم در روز است. فرآیند احیا در یک رآکتور بسته (رتیورت) انجام می شود که شرایط دما و فشار آن از بیرون قابل تنظیم است. تعداد زیادی از آنها را می توان در یک کوره قرار داد. به دلیل فعالیت بالای فلز منیزیم ، طراحی این رآکتور از حساسیت ویژه ای برخوردار ست.

فناوری استخراج این فلز چه خدمتی به پیشرفت علمی کشورمان می کند؛
یک مثال از میان کاربردهای متعدد فلز منیزیم قضیه را روشن می کند. فلز منیزیم در تولید زیرکونیم کاربرد دارد. سازمان انرژی اتمی تا پیش از این منیزیم مورد نیاز را از کشور چین وارد می کرد. با اختراع این شیوه استخراج و استفاده از منابع داخلی، در این زمینه به طور کامل مستقل خواهیم شد.

از مشکلاتی که بر سر راه شما در انجام این تحقیق و در نهایت اختراع روش بود، بگویید.
بر سر راه اختراع همیشه مشکلاتی هست. جالب تر از همه برخورد شرکت های دولتی بود. هیچ کدام حاضر نشدند برای اجرای این طرح به ما کمک کنند. آنها بر این تصور بودند که طرحهای مشابه با این موضوع در کشور در حال اجراست. ما ثابت کردیم این کار را برای اولین بار در ایران انجام داده ایم که با استقبال شرکت سداد ماشین و حمایت های بی دریغ آن شرکت طرح ما عملی شد.

به نظر شما چرا تحقیقات صنعتی تا این حد با مشکل مواجه می شوند؛
صاحبان شرکت ها بر این تصور هستند که فناوری را حاضر و آماده وارد کنند و دوست ندارند وارد دردسرهای کار تحقیقاتی در داخل کشور شوند. شرکت سداد ماشین که تاکنون طرحهای بزرگ ملی را به عهده داشته است، با کمک مالی و اجرایی خود امکان و فضای کار را برای ما فراهم کرد تا بتوانیم طرح را به صورت پایلوت عملی کنیم، امروز مژده می دهیم که در آستانه ورود به فاز تولید انبوه فلز منیزیم هستیم.

همزمان با تولید انبوه این فلز در کشور، امید به حل چه مشکلاتی دارید؛
منیزیم در دنیا به 2 روش الکترولیز و حرارتی تولید می شود. روش حرارتی با توجه به نوع انرژی مصرفی از برتری ویژه ای برخوردار است. روش الکترولیز با استفاده از آب دریا که حاوی مقدار زیادی منیزیم است انجام می شود. روش حرارتی با استفاده از معادن بسیار زیاد در ایران مناسب است، ارزان تر تمام می شود و اشتغال زایی بالا دارد و با سرمایه گذاری کم قابل انجام است، تا جایی که کشور چین بر همین پایه و اساس توانسته است با تولید بیش از 80درصد منیزیم کل جهان رهبری تولید منیزیم در جهان را از آن خود کند و در رقابت با تولیدکنندگان اروپایی که از روش الکترولیز (انرژی الکتریکی ) بهره می برند، پیشقدم باشد. در کشور ما با وجود معادن عظیم منیزیم در خراسان ، همدان، اصفهان، مرکزی، سمنان و سراسر خاک ایران چرا نباید ما تولیدکننده منیزیم باشیم؛

واقعا می خواهم بدانم پیش از این با وجود این همه منابعی که فرمودید، هیچ واحد تولید منیزیم در ایران وجود نداشته است؛
تنها سابقه تولید منیزیم در ایران مربوط به سازمان انرژی اتمی، سایت اصفهان شامل یک واحد کوچک تولید منیزیم با روش الکترولیز خریداری شده از کشور چین برای جوابگویی به نیازهای داخلی آن بود، ما با تدوین دانش فنی و فناوری استخراج فلز منیزیم در داخل کشور و ثبت آن مدعی هستیم که اولین قدم در جهت استقلال کامل تولید منیزیم خالص در کشور برداشته شده است.

به نظر شما چه چیزی باعث شد شرکت سداد ماشین مسوولیت مالی و اجرایی طرح را به عهده بگیرد؛
با توجه به کارنامه درخشان این شرکت در پیشبرد و اجرای طرح های عظیم ملی از جمله ساخت کارخانه های بزرگ، ساخت تجهیزات سدها و نیروگاه ها و ساخت سازه فلزی عظیم برج میلاد این افتخار نصیب ما شد که بتوانیم از این طریق وارد عمل شویم. مدیران شرکت ما را پذیرفتند و برای ما که در آغاز راه بودیم، جهش بزرگی بود.

فلز منیزیم خالص تنها در صنایع سنگین کاربرد دارد؛
دامنه استفاده از آن بسیار وسیع است. به عنوان پرکننده در صنایع لاستیک و پلاستیک، در صنایع سلولزی، خمیر کاغذ و تولید کاغذ، به عنوان عامل پوشش دهنده در تولید لوازم آرایشی و در صنعت داروسازی به عنوان داروی ضداسید و پایه پودر بهداشتی به کار می رود. در صنعت سرامیک، شیشه و رزین هم کاربرد دارد.

آیا این صنعت با محیط زیست مشکل ندارد؛
منیزیم دوست طبیعت است. شاید در کشوری مثل چین که برای تولید آن از ذغال سنگ استفاده می شود، مشکل ساز باشد؛ اما در کشور ما با وجود سوخت گاز طبیعی به عنوان سوخت پاک ، مزیت بزرگی است که بتوانیم بدون آلودگی محیط، در تولید و استخراج این فلز مستقل شویم.