پیام‌های یک حضور

در ادامه با دکتر علی انتظاری، جامعه‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی درباره ابعاد اجتماعی این مراسم به گفت‌وگو پرداخته‌ایم. 
 مردم ایران بعد از شهادت رهبر انقلاب میدان را رها نکرده‌اند این درحالی است که یکی از اهداف دشمنان کمرنگ‌تر کردن این حضور بود. به‌نظر شما دشمن از شهادت رهبری چه هدفی داشت؟ 
‌‌نقشه دشمن درباره رهبر شهید این بود که با شهادت ایشان چند اتفاق رخ دهد؛ نخست این‌که شیرازه امور کشور از هم بپاشد و دوم این‌که براندازانی که پیش از آن هتاکی و جسارت به مقام رهبری را آغاز کرده بودند تشویق شوند و برای حضور خیابانی و در دست گرفتن فضا آماده شوند. البته همان شب شهادت نیز تحرکاتی انجام شد اما آنچه در عمل اتفاق افتاد، حضور جدی و گسترده مردم بود. تصور دشمن این بود که پس از تشییع، زمینه برای رخدادهای بعدی فراهم می‌شود، مردم عادی دچار سردرگمی و حیرت خواهند شد و بستر برای یک کودتا مهیا می‌شود.  
 با این حال تکاپوی مردم و مسئولان از این حکایت دارد که دشمنان به اهداف خود دست نیافته‌اند و تشییع رهبر شهید، تاریخی‌ خواهد بود، شما مهم‌ترین دستاورد این مراسم را چه می‌دانید؟ 
مهم‌ترین دستاورد این تشییع، تقویت مشروعیت نمادین نظام سیاسی است. شهادت قائد امت به‌ویژه با آن کیفیتی که رخ داد و شباهت‌های فراوانی با شهادت امام حسین(ع) دارد، این معنا را تداعی می‌کند که ایشان برای هدایت مومنان و مردم، از جان خود و خانواده‌شان گذشتند. درواقع این رخداد یک حافظه تاریخی ایجاد می‌کند که مقوم هویت ملی، سیاسی و دینی ما خواهد بود. به تعبیر دیگر وحدت میان دیانت و ملیت نیز در این حافظه تاریخی تثبیت می‌شود و شهادت ایشان به‌منزله مهر تاییدی بر پیوند دیانت و ملیت است. 
 حضور میلیونی مردم چه پیامی برای دشمنان دارد؟   
این تشییع دستاوردهای دیگری نیز دارد؛ از جمله این‌که به مردم برای مقابله با دشمنان قوت قلب و آرامش می‌بخشد و قدرت اجتماعی جامعه را به نمایش می‌گذارد. همین نمایش قدرت به نوبه خود در دل دشمنان ایجاد رعب می‌کند زیرا آنان درمی‌یابند با مردمی مواجهند که اهل عقب‌نشینی نیستند. وقتی ایستادگی مردم را می‌بینند متوجه می‌شوند مردم واقعا پای این نظام ایستاده‌اند. از طرفی تشییع باشکوه پیکر مطهر امام شهید، نقطه عطفی در افول اعتبار رسانه‌های غربی و روایت‌سازی‌هایی است که از واقعیت جامعه ایران ارائه می‌کردند. از همین‌جا تردید و بدبینی افکار عمومی جهان نسبت به این روایت‌ها آغاز می‌شود و این اتفاق می‌تواند نقطه عطفی در کاهش اعتماد مردم جهان به رسانه‌های دشمن باشد. 
 تشییع میلیونی رهبر شهید چه آثار و برکات دیگری دارد؟  
شهادت رهبر شهید آثار و برکات فراوانی داشت اما تشییع باشکوه و میلیونی پیکر ایشان، این آثار را مضاعف و تثبیت می‌کند. به‌عبارت دیگر اگر شهادت ایشان در حل بسیاری از مسائل اجتماعی مؤثر بود و موجب تقویت همبستگی و انسجام ملی شد، تشییع پیکر ایشان توسط مردم به ماندگاری این اثرگذاری کمک خواهد کرد و آن را به یک خاطره تاریخی ماندگار تبدیل می‌کند؛ خاطره‌ای که در تاریخ انقلاب اسلامی و تاریخ ایران ثبت خواهد شد. 
از سوی دیگر با توجه به آن‌که رهبری در اثر جنایت جنگی به شهادت رسیدند، این تشییع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. برخلاف تصویری که پیش از این از سوی رسانه‌های غربی به افکار عمومی جهان ارائه می‌شد، اکنون مردم دنیا این پرسش را مطرح می‌کنند که اگر رهبر جامعه ایران همان‌گونه بود که این رسانه‌ها بازنمایی می‌کردند، پس چگونه چنین جمعیت عظیمی برای تشییع پیکر مطهر ایشان به خیابان‌ها خواهند آمد، در میدان حاضر خواهند شد، اشک خواهند ریخت و با رهبر شهید خود وداع خواهند کرد. 
 به این ترتیب می‌توان گفت دشمنان دچار خطای ‌محاسباتی شدند؟ 
‌برخی مقامات سابق آمریکایی نیز معتقدند این رخداد یکی از بزرگ‌ترین خطاهای محاسباتی دولت آمریکا بوده. به باور آنان این اقدام از مهم‌ترین اشتباهات محاسباتی آمریکا بود، چراکه مفهوم شهادت را درک نمی‌کنند و نمی‌دانند این فرهنگ چه سرمایه معنوی عظیمی تولید می‌کند. شهادت رهبر شهید ما سرمایه معنوی بزرگی در جامعه ایجاد کرد؛ سرمایه‌ای که نخستین نتیجه آن شکل‌گیری وحدت و انسجام اجتماعی بود. اهمیت این انسجام در آن است که بسیار گسترده و چندلایه بود و میان گروه‌ها و اقشار مختلف جامعه شکل گرفت. مردم یکدیگر را دیدند، با هم ارتباط برقرار کردند و همین مسأله موجب شد رسانه‌های دشمن اثرگذاری کمتری داشته باشند زیرا خود این تجمعات به رسانه تبدیل شدند. افرادی که پیش از این دچار نوعی «خودهمه‌پنداری» بودند، با مشاهده این اجتماعات دریافتند گروه‌های دیگری نیز با نگاه‌ها و باورهای متفاوت در جامعه حضور دارند. همین مسأله، نگاه‌ها، گرایش‌ها و ارزش‌ها را تحت تاثیر قرار داد و زمینه را برای تقویت هرچه بیشتر وحدت و انسجام اجتماعی فراهم کرد. 
 حضور مردمی در تشییع قائد امت، چه تاثیری بر همبستگی ملی خواهد گذاشت؟ 
این تشییع باشکوه می‌تواند صدایی بلند برای گوش‌های ناشنوای دشمنان باشد تا صدای مردم و ایستادگی آنان را بشنوند. همچنین این حضور، صورت‌بندی‌های نظری‌ای را که متأسفانه برخی تحلیلگران داخلی با منطق و عقلانیت سکولار در اختیار آنان قرار داده بودند باطل می‌کند؛ همان تصور نادرستی که جامعه ایران را قائم به شخص می‌دانست و گمان می‌کرد نظام سیاسی به‌گونه‌ای سست و ضعیف است که اگر شخص در رأس آن هدف قرار گیرد، همه‌ چیز فرو خواهد پاشید. در حالی که این برداشت از اساس نادرست بود. هم در دوران حضرت امام(ره) و هم در دوره امام شهید ما این تصور از جامعه ایران واقعیت نداشت. حضرت امام(ره) و امام شهید ساختارسازی کردند و با تکیه بر ظرفیت‌های مردمی، نظام اجتماعی و سیاسی را به گونه‌ای پایه‌گذاری کردند که قائم به شخص نباشد. هرچند شخص امام شهید برای مردم بسیار عزیز است اما این نظام به‌گونه‌ای طراحی نشده که با شهادت رهبر، جامعه و ساختار اجتماعی دچار تزلزل شود بلکه شهادت ایشان خود به تقویت حرکت‌ها و تثبیت باورها می‌انجامد.