هوافضا؛ الگوی جوان محوری 

فناوری امروز بخشی از ظرفیت قدرت کشورهاست و نحوه استفاده از آن می‌تواند بر اقتصاد، فرهنگ، آموزش، مدیریت و حتی تاب‌آوری اجتماعی نیز مؤثر باشد. از سوی دیگر، نسلی وارد میدان شده که انتظار دارد مسائل را به شیوه‌ای متفاوت حل کند. جوانان و نخبگان، به‌ویژه در حوزه‌های علمی و فناورانه، بخشی از سرمایه‌ای هستند که اگر امکان فعالیت و اثرگذاری پیدا کنند، می‌توانند بسیاری از معادلات را تغییر دهند. در گفت‌و‌گو با دکتر علی انتظاری، جامعه‌شناس این موضوع را از زوایای مختلف بررسی کرده‌ایم.

رهبر معظم انقلاب در پیام اخیر خود بر استفاده به‌موقع از فناوری و ایده‌های نوآورانه نخبگان جوان برای پیشرفت و جهش کشور تاکید کرده‌اند. اهمیت این مسأله در چیست؟
مفهومی که رهبر معظم انقلاب تحت عنوان استفاده از فناوری و ایده‌های نوآورانه نخبگان جوان برای پیشرفت و جهش مطرح کرده‌اند، موضوع بسیار مهمی است. 
نمی‌توان همچنان از روش‌های فرسوده و قدیمی استفاده کرد و درعین‌حال انتظار پیشرفت و جهش داشت. جوانان، بیش از سایر اقشار جامعه، به‌ویژه نسل‌های قدیمی‌تر، با فناوری‌های جدیدی مانند هوش‌مصنوعی آشنایی دارند. برای مثال، شما می‌توانید مسأله‌ای مانند ترافیک را به‌راحتی با استفاده از هوش‌مصنوعی مدیریت کنید. البته این امر مستلزم آن است افرادی که در جایگاه‌های مدیریتی، قرار دارند، این دیدگاه‌ها و روش‌های جدید را بپذیرند و به آنها توجه کنند. اما وقتی آنها همچنان بیشتر به رویه‌ها و عادت‌های قبلی پایبند هستند و در برابر روش‌های جدید مقاومت می‌کنند، نمی‌توانند به‌خوبی از این روش‌ها استفاده کنند؛ یا اگر هم از آنها بهره می‌گیرند، ممکن است این کار صرفا جنبه نمایشی داشته باشد.
برای موفقیت در این مسیر چه رویکردی باید در پیش گرفت؟
یکی از روش‌های مبتکرانه و نوآورانه، راهبرد استارتاپی و استفاده از ظرفیت گروه‌های دانش‌بنیان است. بسیاری از کار‌هایی که یک وزارتخانه انجام می‌دهد و بعضی اوقات نیز در آنها موفق نیست، می‌تواند توسط گروه‌های دانش‌بنیان به‌خوبی صورت گیرد. در واقع، روش‌هایی که تاکنون به‌کار گرفته شده‌اند باید مورد بازبینی و تجدیدنظر قرار بگیرند. هیچ تعهدی وجود ندارد که ما حتما مدیریت سازمان‌ها را با همان رویه‌های سازمانی و بروکراتیک ادامه دهیم. بسیاری از کار‌ها با روش‌های ساده‌تر قابل انجام هستند و این امر می‌تواند از طریق خلاقیت و نوآوری محقق شود. مهم این است که با یک روش مناسب به آن اهداف برسیم و هیچ تعصبی نسبت به حفظ رویه‌های گذشته نداشته باشیم. این امر مستلزم آن است که از نیروی جوان به‌خوبی استفاده شود. در این زمینه، لازم است افرادی تصمیم‌گیرنده باشند که نسبت به شیوه‌های سنتی تعصب نداشته باشند و خود را ملزم به ادامه همان رویکرد‌های گذشته ندانند.
نقش دولت برای استفاده بهتر از ظرفیت جوانان را چگونه می‌بینید؟
دولت باید تا حدودی تصدی‌گری خود را کاهش دهد و بیشتر به سمت سیاست‌گذاری حرکت کند؛ به عبارت دیگر، جایگاه خود را به‌عنوان سیاست‌گذار تعریف کرده و نقش نظارتی پررنگ‌تری بر عهده بگیرد.
درحال‌حاضر، دولت نقش کنترلی و تصدی‌گری دارد. ما باید به سمت حکمرانی هوشمند حرکت کنیم. یک حکمرانی هوشمند و اجتماعی می‌تواند بسیار موفق‌تر از وضعیت فعلی عمل کند. به‌هرحال، نیرو‌های جوان، باهوش و دانش‌آموخته می‌توانند در حوزه‌های مختلف کمک بیشتری کنند و موفقیت‌های قابل توجهی برای کشور رقم بزنند. بنابراین، پیام رهبر معظم انقلاب این است که نمی‌توان با همان فرمانی که تاکنون حرکت کرده‌ایم، به مسیر ادامه دهیم و انتظار داشته باشیم مشکلات نیز حل شوند. باید یک تحول اساسی اتفاق بیفتد و این تحول زمانی رخ می‌دهد که از نیروی جوان، که محافظه‌کاری کمتری دارد، به‌خوبی استفاده کنیم و البته این کار با یک رویکرد عقلانی و در راستای مدیریت جهادی انجام شود. همین الگویی که برای مثال در حوزه هوافضا اتفاق افتاد و ما توانستیم با اتکا به توانمندی و جوانان خود در برابر دشمن خارجی ایستادگی کنیم، می‌تواند در سایر حوزه‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد. ما با موشک‌ها و پهپاد‌های خود توانستیم در برابر دشمن ایستادگی و قدرت‌های بزرگ نظامی و اقتصادی جهان را عاجز کنیم. 
‌اگر این مدیریت جهادی و چابکی را در سایر حوزه‌ها نیز داشته باشیم می‌توانیم مشکلات کشور را در زمینه‌های مختلف، ازجمله اقتصادی و تعلیم و تربیت حل کنیم. البته این امر نیازمند فراهم‌شدن فضا و بستر مناسب برای فعالیت جوانان است. 
چنانچه جلوی چابکی، تحرک، خلاقیت و روحیه آوانگاردی نیرو‌های جوان را بگیریم نمی‌توان انتظار داشت که ظرفیت‌های آنها به‌درستی به کار گرفته شود. متأسفانه این موانع به‌صورت جدی در نظام اداری ما وجود دارد.
این درحالی است که کشورمان از ظرفیت‌های مناسبی نیز برخوردار است.
ایران کشوری با اقلیم‌های متنوع است و از ظرفیت‌ها و سرمایه‌های فراوانی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی و تمدنی برخورداریم که در همین جنگ رمضان شاهد آن بودیم؛ این‌که چگونه ایستادگی و مقاومت مردم نشان داد سرمایه‌های تمدنی، ملی و اجتماعی ما می‌تواند در بزنگاه‌ها به عرصه ظهور برسد. سرمایه‌های فراوان دیگری نیز در کشور وجود دارد که باید به‌خوبی مورد توجه قرار گیرند و این امر مستلزم آن است که با رویکردی متفاوت نسبت به گذشته، به این ظرفیت‌ها توجه کنیم. ما کشوری نیستیم که یک دشمن خارجی بتواند به‌سادگی آن را از پای درآورد. 
اگر از ظرفیت جوانان به‌درستی استفاده نشود، چه پیامد‌هایی می‌تواند برای جامعه داشته باشد؟
اگر بتوانیم به‌خوبی از ظرفیت جوانان استفاده کنیم، قطعا این سرمایه‌ها بسیج خواهند شد و می‌توانند در حل مشکلات کشور مؤثر باشند. برعکس، چنانچه جوانان را به کار نگیریم و از ظرفیت عظیمی که در میان آنها وجود دارد استفاده نکنیم، این ظرفیت ممکن است به ضد خودش تبدیل شود. جوانان از نشاط، خلاقیت و روحیه آوانگارد برخوردارند و الزاما مقید به روش‌های سنتی نیستند. اگر این جریان در مسیر درست به کار گرفته نشود، می‌تواند به‌جای آن‌که منشأ تحول و پیشرفت باشد، به یک جریان مخرب تبدیل شود که قطعا به صلاح جامعه‌ما‌نیست.