هم‌افزایی دین و وطن در میدان  

در سال جاری نیز همزمانی فضای یک تقابل و فشار بیرونی از سوی آمریکا و رژیم صهیونی‌با ایام عزاداری اباعبدالله‌الحسین(ع) در ماه محرم، بار دیگر امکان تلاقی این دو ساحت را در عرصه اجتماعی فراهم کرد. نتیجه این همنشینی، شکل‌گیری نوعی انسجام اجتماعی است که در آن دفاع از وطن و پاسداشت ارزش‌های دینی در کنار هم معنا می‌یابد. در این نگاه، دین صرفا مجموعه‌ای از احکام فردی و مناسک عبادی تلقی نمی‌شود بلکه واجد کارکردی اجتماعی و تمدنی است؛ کارکردی که می‌تواند زندگی جمعی را سامان دهد و در عین حال به حیات فردی و اجتماعی معنا بخشد. از همین رو جلوه‌های دینی در عرصه عمومی_ به‌ویژه در مناسبت‌هایی مانند محرم_ در پیوند با مسائل ملی و اجتماعی، ظرفیت‌های تازه‌ای برای تقویت همبستگی ایجاد می‌کند. 
در روزهای اخیر، حضور اقشار مختلف مردم در خیابان‌ها، میدان‌ها، چهارراه‌ها، شهرها و روستاها در قالب آیین‌های عزاداری نشان داد این پیوند تا چه اندازه می‌تواند در سطح جامعه بازتاب داشته باشد. هنگامی که سوگواری برای امام حسین(ع) با مفهوم دفاع از وطن و حساسیت‌های ملی گره می‌خورد، نوعی سرمایه اجتماعی و فرهنگی شکل می‌گیرد که می‌تواند برای انسجام ملی نقش‌آفرین باشد. از این منظر، ترکیب مؤلفه‌های دینی و ملی نه‌تنها به تقویت هویت جمعی کمک می‌کند بلکه در شکل‌گیری نوعی احساس اقتدار اجتماعی نیز مؤثر است؛ احساسی که در تجربه جمهوری اسلامی ایران، بارها در بزنگاه‌های مختلف خود را نشان داده و به‌عنوان یک الگوی قابل مطالعه برای پژوهش‌های اجتماعی نیز قابل طرح است. با این حال، تداوم و پایداری چنین روندی نیازمند توجه جدی نهادهای فرهنگی است. اگر قرار باشد این هم‌افزایی میان دین و ملیت به یک جریان مستمر تبدیل شود، باید ظرفیت‌های اجتماعی دین را به‌درستی بشناسیم و در پیوند مناسبت‌های ملی و دینی آنها را تقویت کنیم. 
‌مناسبت‌های دینی و ملی ‌مانند نماز جمعه ظرفیت آن را دارند که این دو حوزه را به یکدیگر پیوند دهند و زمینه بروز و ظهور اجتماعی بیشتری برای مردم فراهم کنند. در این میان، نقش نهادهای فرهنگی در شناسایی و تقویت این ظرفیت‌ها تعیین‌کننده است. همچنین پویش‌های مردمی مثل پویش «جان‌فدا» به‌ویژه در میان جوانان می‌تواند در استمرار این روند نقش مهمی ایفا کند. بهره‌گیری از داده‌ها و ظرفیت‌های ارتباطی موجود برای پیوند بهتر میان مردم و ساختارهای اجتماعی_ به‌ویژه در میان جمعیت گسترده‌ای که آمادگی خود را برای مشارکت در دفاع از کشور اعلام کرده‌اند_ می‌تواند به تقویت این همبستگی کمک کند و آن را از سطح یک تجربه مقطعی به یک روند پایدار اجتماعی تبدیل سازد.