هنر آیینی و دغدغه های ملی

هفته گذشته برای عرصه هنرهای تجسمی ایران، هفته‌ای مملو از رویدادهای فرهنگی، هنری و مدیریتی بود؛ از خلق یک کتیبه مفهومی با پیوندی میان غدیر و عاشورا گرفته تا ورود رسمی جشنواره هنرهای تجسمی فجر به مسأله بحران آب و همچنین طرح‌های تازه برای واگذاری اختیارات بیشتر به استان‌ها و تقویت نقش هنرمندان شهرستانی.

کد خبر: ۱۵۵۴۷۲۵

یکی از مهم‌ترین رویدادهای این هفته، برگزاری سومین دوره برنامه «نقش میان میدان» بود؛ رویدادی که در فضای معنوی منتهی به سالگرد ارتحال امام‌خمینی(ره) و همزمان با عید غدیر برگزار شد. در این برنامه، مسعود نجابتی، هنرمند شناخته‌شده خوشنویسی و گرافیک، به همراه حمید قربان‌پور، کتیبه‌ای بزرگ را در رواق کشوردوست خلق کردند؛ اثری که با عبارت مشهور «مثلی لا یبایع مثله» مزین شده بود.

انتخاب این عبارت که در حافظه تاریخی شیعیان با قیام امام‌حسین(ع) و امتناع ایشان از بیعت با یزید پیوند خورده است، در آستانه عید غدیر توجه بسیاری را به خود جلب کرد. نجابتی در این اثر کوشیده است میان دو واقعه بنیادین تاریخ تشیع یعنی غدیر و عاشورا رابطه‌ای معنایی برقرار کند؛ رابطه‌ای که از منظر اعتقادی، عاشورا را استمرار طبیعی پیام غدیر می‌داند.

در جریان خلق این اثر هنری، علاوه بر هنرمندان و فعالان فرهنگی، گروه‌های مختلف مردمی نیز مشارکت داشتند. حضور هنرجویان جوان، کارکنان حوزه هنری، طراحان گرافیک و حتی زوجی تازه ازدواج‌کرده، فضای متفاوتی به این رویداد بخشید. همچنین تعدادی از خانواده‌های شهدای حادثه مدرسه «شجره طیبه میناب» که برای زیارت محل شهادت رهبر فقید انقلاب اسلامی در این مکان حضور یافته بودند، با اهدای تسبیح به هنرمندان، یادگاری معنوی از خود برجای گذاشتند.

از نگاه کارشناسان هنر دینی، انتخاب عبارت «مثلی لا یبایع مثله» برای شب غدیر، تنها یک انتخاب خوشنویسانه یا زیبایی‌شناسانه نیست، بلکه حامل پیامی عمیق درباره مفهوم ولایت است. این عبارت، ضمن تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام معصوم، معیار تمایز حق و باطل را نیز ترسیم می‌کند و به نوعی یادآور این نکته است که ولایت الهی با سازش در برابر انحراف و ظلم جمع نمی‌شود.

در سوی دیگر رویدادهای هفته، هنرهای تجسمی بیش از گذشته به مسائل اجتماعی و محیط‌زیستی گره خوردند. همزمان با افتتاح نمایشگاه «در ستایش آب»، تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت نیرو به امضا رسید که هدف آن استفاده از ظرفیت هنر برای فرهنگ‌سازی در حوزه مدیریت مصرف آب و حفاظت از منابع آبی کشور است.

این تفاهم‌نامه بر همکاری‌های فرهنگی و هنری برای افزایش آگاهی عمومی درباره بحران آب و ضرورت اصلاح الگوهای مصرف تأکید دارد. بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنرهای تجسمی، فرهنگ عامه و مشارکت مردمی ازجمله محورهای اصلی این همکاری مشترک عنوان شده است.

در مراسم امضای این تفاهم‌نامه، مسئولان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر این نکته تأکید کردند که هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر برخلاف دوره‌های گذشته، تنها به چند هفته برگزاری محدود نخواهد شد و برنامه‌های مرتبط با موضوع محوری آن یعنی «آب» در طول یک سال ادامه خواهد یافت.

به گفته مسئولان این حوزه، انتخاب موضوع آب برای جشنواره فجر، تلاشی در جهت ایفای مسئولیت اجتماعی هنر است. آنان معتقدند هنرهای تجسمی به‌دلیل ارتباط مستقیم با افکارعمومی و توانایی بالای انتقال مفاهیم، می‌توانند نقش مؤثری در جلب توجه جامعه نسبت به چالش‌های زیست‌محیطی ایفا کنند.

نمایشگاه «در ستایش آب» که بخشی از این رویکرد تازه به‌شمار می‌رود، تا پایان خردادماه در موزه هنرهای دینی امام علی(ع) میزبان علاقه‌مندان خواهد بود و آثار ارائه‌شده در آن به موضوعات مختلف مرتبط با آب، طبیعت و حفاظت از محیط‌زیست می‌پردازند.

از دیگر اتفاقات مهم هفته گذشته می‌توان به نشست مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با معاونان هنری استان‌ها اشاره کرد؛ نشستی که محور اصلی آن کاهش تمرکزگرایی و افزایش نقش استان‌ها در مدیریت رویدادهای هنری بود.

در این جلسه، بر ضرورت واگذاری بخشی از اختیارات اداری و اجرایی به استان‌ها تأکید و پیشنهادهایی برای تسهیل روند صدور مجوزها، تقویت انجمن‌های هنری استانی و بازنگری در ساختارهای موجود مطرح شد.

یکی از تصمیمات قابل‌توجه این نشست، اختصاص بخشی از ظرفیت نگارخانه‌های معتبر تهران به نمایش آثار هنرمندان استان‌ها بود. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، نگارخانه ایران و همچنین بخش گسترده‌تری از فضای نمایشگاهی نیاوران در اختیار هنرمندان شهرستانی قرار خواهد گرفت تا امکان معرفی آثار آنان در سطح ملی افزایش یابد.

موضوع انتقال برخی رویدادهای مهم هنری از تهران به استان‌ها نیز از دیگر محورهای مورد بحث بود. مسئولان حوزه هنرهای تجسمی معتقدند برگزاری جشنواره‌ها و دوسالانه‌های هنری در نقاط مختلف کشور می‌تواند به شکوفایی ظرفیت‌های بومی و تقویت عدا

لت فرهنگی کمک کند.

در کنار این تحولات، فعالیت گالری‌ها نیز ادامه داشت و با وجود همزمانی برخی مناسبت‌های ملی و مذهبی، چندین نمایشگاه تازه در تهران افتتاح شد. نمایشگاه گروهی «بازگشت؟» با آثاری از مسعود مجذوبی و سعید روانبخش در گالری دیدار، نمایشگاه «هنرمند در حال کار ۲» در گالری بستان و همچنین نمایشگاه‌هایی چون «وقت فریاد گل‌هاست»، «جغرافیای وقفه و تداوم»، «حیات» و «کلکسیونر» ازجمله رویدادهایی هستند که تا پایان خردادماه پذیرای علاقه‌مندان هنر خواهند بود.

مجموعه این رخدادها نشان می‌دهد هنرهای تجسمی ایران در مسیر تازه‌ای قرار گرفته‌اند؛ مسیری که در آن هنر نه‌تنها به بازنمایی مفاهیم فرهنگی و مذهبی می‌پردازد، بلکه بیش از گذشته با مسائل اجتماعی، محیط‌زیستی و توسعه فرهنگی مناطق مختلف کشور پیوند می‌خورد.