جدال احسن

اگر بخواهیم وزن‌کشی داشته باشیم، در میان همه غافلگیری‌هایی که ایران به نمایش گذاشت و دشمنان و بلکه همه جهان را در حیرت فرو برد، بی‌شک حضور انسجام‌آفرین این ملت مبعوث با بصیرت از طیف‌های مختلف فکری در میادین در صدر قرار دارد، که انصافا برای همه نخبگان و نیروهای سیاسی داخل کشور هم کلاس درسی است. متأسفانه تا پیش از جنگ، بین بسیاری از نیروهای سیاسی کشور مد شده بود به‌جای پرداخت فنی و کارشناسانه به گزاره‌های خاص و پاسخ‌های روشن و خوشبینانه و همدلانه به مسائل مطرح شده، به‌سرعت و با نهایت بدبینی از رویکرد یک‌‌کاسه‌سازی نهادی_گفتمانی علیه نظریه رقیب بهره بگیرند و به بهانه یک اظهار نظر، از تمام یک گفتمان به‌‌عنوان گفتمانی توطئه‌گر که هیچ نیت خیری در هیچ‌یک از اعضای آن نیست تصویرسازی منفی کنند.

کد خبر: ۱۵۵۴۰۶۵

نویسنده بیژن مقدم | تحلیلگر ارشد مسائل سیاسی

حیرت‌برانگیز است با وجود تجربه‌هایی که این ملت در طول یک‌سال گذشته از سر گذرانده، هنوز عده‌ای هستند که می‌توانند اختلافات فنی را با صدور بیانیه به‌سرعت به شکاف‌های سیاسی حوالت دهند و اپوزیسیون‌نمایی دربرابر نهادهای حکومتی را بازتکرار کنند. در میانه این بیانیه‌پردازی‌ها، هم مسأله مطرح شده به‌درستی ایضاح و حل نمی‌شود و هم زمینه‌ساز و محرک این درک و محاسبه در دشمن می‌شویم که نیروهای سیاسی ما از حل مسائل حتی ساده کشور از طریق گفت‌وگو‌های کارشناسانه عاجز هستند چراکه برخی نیروهای مؤثر سیاسی در این کشور هنوز به‌سرعتی باور‌نکردنی قادرند یک مواجهه فنی_انتقادی را وارد فاز مواجهه حداکثری سیاسی خصمانه کنند و طبیعی است که ادامه این ادراک به دشمن القا کند شکافی پایدار در میان نیروهای سیاسی و سایر نهادها برقرار است. اکنون این روزها مردم ایران با رزمایش بی‌نظیر تاریخی خود در خیابان‌های سراسر کشور که از سه ماه عبور کرده است و کاریکاتوری بودن محاسبات دشمن را حتی به آدمی مثل ترامپ تفهیم کرده‌اند، در نهایت وضوح به همه ما به‌اصطلاح نخبگان سیاسی نشان می‌دهند که چطور می‌شود همسو و همگام با منویات رهبری، با گذر از همه دلایل موجه و ناموجه لااقل در زمانه جنگ انسجام را زندگی کرد.
در همین ارتباط تحلیل گفتمان «بیانیه تحلیلی شورای اطلاع‌رسانی دولت درباره اتصال به اینترنت بین‌المللی» که روز پنجشنبه صادر شد نشان می‌دهد همان مدل یک‌‌کاسه‌سازی و خصم‌نمایی از نظر رقیب در نگارش چنین بیانیه‌هایی دخیل است. نویسندگان این بیانیه در ادعایی بسیار کلی نوشته‌اند: «متأسفانه صداوسیما پس از دسترسی همگانی به اینترنت بین‌الملل، تنها به انعکاس نظرات مخالفان پرداخته و برخی از کارشناسان و مدعوین این فضا را فرصت مناسبی برای حمله سیاسی به دولت و رئیس‌جمهور تبدیل کرده‌اند». این بسیار مشخص است که صداوسیما به‌عنوان نهادی با وسعت بسیار بالا و تنوع فوق‌‌‌العاده در ساخت برنامه‌هایی که نظرات متعارض در کشور را پوشش می‌دهد، اتفاقا در حال اثبات این مسأله است که منظور نظام و رهبری از انسجام نه ایجاد سکوت خبری یا تولیدات مکرر و یکنواخت یک نظر است بلکه رویکرد مطلوب تغییر عادت از الحان مجادله‌گرایانه و اپوزیسیونی به تضارب آرای کارشناسانه و همدلانه است. البته که عقول انسانی مانند رایانه‌ها قابل برنامه‌ریزی نیستند، که اگر هم بودند نه اراده رهبری و نه آموزه‌های دین مبین اسلام اجازه چنین برخوردی نمی‌دهد و در عوض شاهدیم همیشه تاکیدات رهبر شهید بر حل چالش‌های اختلافی با نگاه کارشناسانه و خیرخواهانه بوده است. این یعنی اتفاقا ایجاد فضا برای تضارب آرای کارشناسان وظیفه ذاتی صداوسیماست. درواقع ثابت شده تلاش برای پوشش نظرات کارشناسی مختلف در مورد مسائل مبتلابه کشور خیرات و برکات متعددی داشته و قطعا باعث جلوگیری از انجماد عقول و تشحیذ اذهان و در نهایت حل عالمانه مسائل هدف نهایی می‌شود. قطعا به‌واسطه همان کنترل‌ناپذیری مطلق بیانیات و اظهارات به‌خصوص در برنامه‌های زنده، امکان نظارت آهنین نه ممکن است و نه به مصلحت عقل. تجربه نشان داده حتی برنامه‌سازان و کارشناسان با‌تجربه از هر دو جناح سیاسی کشور هم گاه متاثر از احساسات یا وابستگی‌های جناحی یا خطا در تشخیص علمی منشاء اظهار نظرهایی شده‌اند که قابل دفاع نباشد و آن نظر اساسا نظر مدیریت سازمان نباشد بلکه سازمان در‌راستای تلاش برای تحقق رسالت آیینگی محل بیان و نه تولید آن نظر بوده است. همه می‌دانیم که بهره‌وری هیچ سازمانی ۱۰۰درصد نیست. در چنین شرایطی بر‌اساس تقوای سیاسی و پیگیری منویات رهبری در حفظ انسجام ملی از منتقدان برنامه‌های سازمان چه خطاب آنها دولت باشد چه هر نهاد دیگری، انتظار می‌رود به‌جای یک‌کاسه‌سازی و کلی‌گویی، ضمن مشخص کردن برنامه‌ها یا برنامه‌های خاص و تدقیق آن اظهار نظری که موجب رنجش و گلایه شده است، جوابیه کارشناسانه به آن نظر دهند یا طبق سازوکارهای معمول خبری برای ساخت برنامه تبیینی مد نظر نهاد مورد انتقاد پیگیری‌های لازم را به‌عمل بیاورند. این انتظار که در سازمان صداوسیما هیچ کارشناسی به هیچ‌وجه مثلا به دستور دیوان عدالت اداری مبنی بر توقف مصوبه «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» اشاره نکند و آن را غیر‌قانونی نداند با اصول عقل سازگار نیست اما می‌توان به‌راحتی برنامه‌هایی تولید کرد که مثلا به چند و چون این حکم یا آن اظهار نظر پرداخت و جدال احسن دانشمندانه معطوف به حل مسأله را جایگزین مجادلات بی‌ثمر صرفا سیاسی ساخت.