هشدار درباره آینده زبان فارسی در عصر هوش مصنوعی/ پاسداشت صدای ماندگار بهروز رضوی

به گزارش جام جم آنلاین، مراسم رونمایی از لوح فشرده مجموعه «هزاره ادب فارسی» و بزرگداشت زنده‌یاد بهروز رضوی، سه‌شنبه ۱۹ آبان در سالن جلسات معاونت صدای رسانه ملی در ساختمان شهدا برگزار شد. احمد پهلوانیان، معاون صدای رسانه ملی، محمد شالویی، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور پاسداشت زبان فارسی، عباس مقتدایی، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، محمدجعفر محمدزاده، دبیر شورای پاسداشت زبان فارسی معاونت صدا و جمعی از مدیران و فرهیختگان حوزه زبان و ادبیات فارسی در این مراسم حضور داشتند.

زبان فارسی؛ رشته پیوند نسل امروز با گذشته
محسن حبیبی، مدیر رادیو فرهنگ، در ابتدای این مراسم ضمن خیرمقدم با اشاره به جایگاه زبان فارسی در هویت ایرانیان گفت: زبان فارسی از مهم‌ترین ارکان هویت‌بخش ما ایرانیان و بلکه جغرافیای ایران فرهنگی است؛ آن رشته‌ای است که حال ما را به گذشته ما پیوند می‌دهد و ریشه‌های ما را شامل می‌شود.
او با اشاره به رونمایی از ۱۲۰۰ برنامه مجموعه «هزاره ادب فارسی» اظهار کرد: بخشی از برنامه‌های باسابقه، ارزشمند و پرمحتوای این شبکه کمتر مورد عنایت قرار گرفته، اما زحمات بسیار زیادی برای آنها کشیده شده است. امیدواریم با رسانه‌ای کردن این آثار، شعله‌ای را که عزیزان ما سالیان سال برای روشن نگه داشتن آن تلاش کرده‌اند، فروزان‌تر کنیم و طنین آن را به‌ویژه در میان نسل جدید گسترش دهیم.
حبیبی همچنین با اشاره به بزرگداشت بهروز رضوی در کنار رونمایی از این مجموعه تأکید کرد: پاسداشت چنین فردی، پاسداشت کل هنر رادیو و ادب فارسی است.

مرز‌های فرهنگی و زبانی هم مقدس‌اند
احمد پهلوانیان، معاون صدای رسانه ملی، نیز با گرامیداشت یاد و خاطره بهروز رضوی، زبان و ادبیات فارسی را گنجینه‌ای فراتر از آثار هنری دانست و گفت: این گنجینه آنچنان بی‌کران، عمیق و گسترده است که بازنمایی آن و برداشت از این میراث در توان عادی ما نیست. این گنجینه فقط یک گنجینه هنری نیست، بلکه منظومه فکری و معرفتی و اقیانوس اندیشه است.
او با اشاره به آثار بزرگان ادبیات فارسی از فردوسی و نظامی تا سنایی، حافظ و سعدی افزود: معرفی این گنجینه یعنی معرفی بخش وسیعی از اندیشه، تفکر، فرهنگ و تمدن بشریت.
پهلوانیان در ادامه به ضرورت توجه رسانه‌ها به پاسداشت زبان فارسی اشاره کرد و با انتقاد از کاربرد بی‌رویه واژه‌های بیگانه در رسانه‌ها گفت: همان‌گونه که پرچم جمهوری اسلامی ایران مقدس است و همان‌گونه که سرود جمهوری اسلامی مقدس است، باید بایستیم و به احترام آنها دست بر سینه بگذاریم؛ همان‌گونه مرز‌های فرهنگی ما هم مقدس‌اند و مرز‌های زبانی ما نیز مقدس هستند. زبان فارسی را باید بر چشم گذاشت و بر سر گذاشت.

مفاخر فرهنگی را در زمان حیاتشان دریابیم
محمد شالویی، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور پاسداشت زبان فارسی، نیز ضمن گرامیداشت یاد بهروز رضوی، بر ضرورت توجه به مفاخر فرهنگی در زمان حیاتشان تأکید کرد.
او با اشاره به خاطرات و همکاری‌های پیشین خود با این هنرمند گفت: دو سال پیش به اتفاق دوستان فرهنگی، موضوع انجام کاری مشترک را مطرح کردیم و علاقه‌مند بودیم این همکاری شکل بگیرد؛ اما امروز افسوس می‌خوریم که در این گذرگاه، سرعت و شتاب برخی آدمیان چقدر زیاد شده است.
شالویی با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت چهره‌های برجسته فرهنگی در زمان حیاتشان افزود: درباره مفاخر باید کاری کنیم که خودشان در زمان حیاتشان قدرشان شناخته شود و از حضورشان بهره‌های بیشتری ببریم؛ چون وقتی از میان ما رفتند، هم کار دشوارتر می‌شود و هم شاید فرصت‌ها کمتر باشد.

«هزاره ادب فارسی» نباید به همین ۱۲۰۰ برنامه محدود بماند
عباس مقتدایی، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، که از مخاطبان مجموعه «هزاره ادب فارسی» است، در این مراسم از تأثیر این برنامه‌ها بر شناخت خود از میراث ادبی ایران سخن گفت.
او با اشاره به اینکه حدود ۷۰۰ برنامه از این مجموعه را شنیده است، اظهار کرد: بار‌ها در شب و نیمه‌شب‌هایی که به اصفهان می‌رفتم، تمایل داشتم خودم رانندگی کنم و اگر کسی از من می‌پرسید چه انگیزه‌ای داشتی، باید صادقانه بگویم انگیزه‌ام شنیدن برنامه هزاره ادب فارسی بود؛ آن هم پشت سر هم، چون اگر می‌خواستم از رادیو گوش کنم باید منتظر برنامه بعدی می‌ماندم.
مقتدایی با اشاره به ظرفیت این مجموعه برای انتقال هویت و داشته‌های فرهنگی ایران گفت: دغدغه این برنامه، پله‌پله راه بردن انسان علاقه‌مند در معبر زمان برای انتقال داشته‌ها و هویت یک ملت است؛ ملتی که منحصر به خاک جغرافیایی ایران فعلی نیست.
او با تأکید بر ضرورت گسترش این تجربه افزود: افسوس این خواهد بود که این کار فقط در همین خطی که شروع شده خاتمه پیدا کند، در حالی که می‌تواند به‌جای یک خط، شاهراهی درست کند که در آن تاریخ، مفاخر، هویت، اندیشه، سیاست، پیشرفت، توفیق‌ها و حتی پسرفت‌ها و داشته‌های خودمان را در کنار یکدیگر منتقل کنیم.
این نماینده مجلس همچنین با اشاره به تأثیر برنامه‌ها در آشنایی با آثار و چهره‌های ادبی کمترشناخته‌شده، خواستار حمایت بیشتر از ادامه این مسیر شد.

ادبیات فقط هنر نیست؛ حافظه تاریخی یک ملت است
محمدجعفر محمدزاده، دبیر شورای پاسداشت زبان فارسی معاونت صدا، در بخش دیگری از این مراسم به پیوند ادبیات و تاریخ پرداخت و با تأکید بر اینکه ادبیات فارسی را نباید صرفاً از منظر ذوق و زیبایی هنری بررسی کرد، گفت: ادبیات ما فقط زبان و ادبیات نیست و از جنس ذوق صرف هم نیست؛ حکمت و سایر علوم نیز در ادبیات ما نهفته است.
او با اشاره به نقش ادبیات در شناخت روح زمانه و زندگی مردم در دوره‌های تاریخی افزود: اگر تاریخ به ما می‌گوید چه رخ داده و چه اتفاقی افتاده، ادبیات به ما می‌گوید آن رخداد در ذهن و زبان مردم چگونه بازتاب پیدا کرده است. ادبیات بخشی از حافظه تاریخی و خاطره جمعی یک ملت را با خود حمل می‌کند و آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند.
محمدزاده با اشاره به تفاوت بازتاب رویداد‌های تاریخی در آثار ادبی، جنگ چالدران و جنگ تحمیلی را مثال زد و اظهار کرد: ما امروز از جنگ چالدران جز در کتاب‌های تاریخ چیز زیادی نمی‌دانیم؛ چراکه درباره آن رمان، شعر یا منظومه خوبی نداریم، اما از جنگ تحمیلی هشت‌ساله آثار زیادی داریم؛ چون این جنگ به ادبیات راه پیدا کرده است.
او همچنین شاهنامه فردوسی را نمونه‌ای از پیوند تاریخ و ادبیات دانست و گفت: شاهنامه با اینکه یک اثر بزرگ هنری است، تاریخ را به حافظه جمعی ملت تبدیل کرده است. این اثر تنها یک کتاب ادبی نیست، بلکه کتاب تاریخ هم هست.
دبیر شورای پاسداشت زبان فارسی معاونت صدا، تولید ۱۲۰۰ برنامه این مجموعه را حاصل همراهی عوامل تولید و مخاطبان دانست و از تلاش دست‌اندرکاران رادیو فرهنگ قدردانی کرد.

زبان فارسی نباید از تمدن دیجیتال کنار برود
علی ایلنت، مدیر پاسداشت و ترویج زبان فارسی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز با تأکید بر ضرورت تبدیل زبان فارسی به دغدغه‌ای عمومی، برنامه‌هایی مانند «هزاره ادب فارسی» را در ایجاد ارتباط مردم با گنجینه ادبی کشور مؤثر دانست.
او یکی از مسائل مهم پیش روی زبان فارسی را تحولات فضای دیجیتال و هوش مصنوعی عنوان کرد و گفت: یکی از دغدغه‌های مهم ما این است که زبان فارسی از حوزه تمدن دیجیتال کنار برود. اگر دیر بجنبیم، زبان فارسی از این حوزه حذف می‌شود.
ایلنت با اشاره به ضرورت تقویت حضور زبان فارسی در تولید داده‌ها و محتوای دیجیتال افزود: هر برنامه‌ای که زبان فارسی را عمومی‌تر کند ارزشمند است. یکی از تباران تاجیک ما اصطلاحی دارند که می‌گویند زبان‌داری، جهان‌داری؛ یعنی آنها به این موضوع پی برده‌اند که باید به زبان خود توجه کنند.

بهروز رضوی؛ ادامه‌دهنده سنت راویان ادبیات فارسی
بهرام پروین گنابادی، عضو هیئت علمی دانشگاه، نیز در این مراسم به نقش زبان در شکل‌گیری اندیشه و اهمیت انتقال میراث ادبی به نسل‌های آینده پرداخت.
او با اشاره به پیوند ذهن و زبان گفت: کسی نمی‌تواند بگوید من ذهن پیشرفته‌ای دارم، اما زبانم گسترده نیست؛ ذهن و زبان یکی هستند و زبان، ذهن ما را شکل می‌دهد و شناخت ما را گسترش می‌بخشد.
پروین گنابادی در ادامه با اشاره به نقش راویان و خوانندگان در انتقال ادبیات فارسی، به جایگاه گویندگان رادیو در این مسیر پرداخت و درباره بهروز رضوی گفت: ایشان یکی از گویندگان درجه یک بودند. اهمیت صدای رضوی فقط در صدای او نبود؛ میراثی که به خواننده منتقل می‌شود اهمیت دار؛ و زنده‌یاد رضوی در این حوزه، سرآمد بود.
این استاد دانشگاه با یادآوری تجربه همکاری خود با رادیو و تسلط رضوی بر خوانش متون ادبی افزود: سخت‌ترین متن را به ایشان می‌دادند و بدون دشواری آن را می‌خواندند. این همان سنت راویان ماست؛ کسانی که زبان فارسی را با خوانش درست و هنرمندانه به مخاطب منتقل می‌کنند.
در پایان، مراسم رونمایی از لوح فشرده «هزاره ادب فارسی» با حضور مدیران، فرهیختگان و خانواده زنده‌یاد بهروز رضوی برگزار شد؛ مجموعه‌ای شامل ۱۲۰۰ برنامه که تلاش چندساله رادیو فرهنگ برای معرفی گنجینه ادبی ایران را در قالبی ماندگار گرد آورده است.