زیست فناوری ، تشنه حمایت

هفته گذشته یکی از بزرگترین همایش های علمی در حوزه زیست فناوری و ژنتیک برگزار شد. یکی از جنبه های قابل توجه در این همایش ، برگزاری 3 همایش به طور همزمان در کنار هم بود.

کد خبر: ۱۵۵۱۲۱

در واقع برگزاری نخستین همایش بین المللی ژنومیکس و بیوتکنولوژی سلامت ، پنجمین همایش ملی بیوتکنولوژی سلامت و چهارمین همایش ژنتیک معلولیت ، فرصت خوبی برای افزایش شناخت محققان و دانشمندان از توان علمی کشورهای دیگر و همکاری بیشتر میان محققان داخل و خارج کشور فراهم آورد.
در عین حال نه تنها راهکارهایی برای رفع موانع مربوط به توسعه زیست فناوری در کشور ارائه شد، بلکه فرصتی فراهم آمد تا دستاوردهای شرکت های زیست فناوری کشور در بازاری که در حاشیه این همایش برپا شده بود نیز عرضه شود.

فناوری زیستی در نیم قرن گذشته تحولی نوین در دنیای فناوری ایجاد کرده است. انتظار می رود با تلفیق این فناوری با نانوفناوری و فناوری اطلاعات شاهد تحولی بزرگ در روش زیست انسان باشیم. کشور ما هم اگر می خواهد با این حرکت شتابان همگام باشد، باید با عزمی ملی در راه گسترش تحقیقات و فناوری های زیستی گام بردارد.

ژنومیکس ، علم مطالعه توارث

ژنومیکس واژه جدیدی است که به مطالعه همه ژن های موجود در یک ژنوم و نیز تعامل این ژن ها با یکدیگر و با محیط اطرافشان می پردازد و به عبارتی توالی ، ساختار و عملکرد ژنوم را مطالعه می کند. در واقع ژنومیکس درک ما را از ارگانیسم های زنده از سطح ملکولی گرفته تا سلول و دیگر ارگانیسم متحول خواهد کرد. این فناوری در کنار نقشی که در رشد دانش بازی خواهد کرد تاثیر شگرفی بر صنایع وابسته به زیست شناسی خواهد گذاشت . اهمیت این فناوری نوین به اندازه ای است که دکتر محمد علی ملبوبی ، دبیر پنجمین همایش ملی بیوتکنولوژی گفت : پژوهش های ارائه شده در همایش ژنومیکس و بیوتکنولوژی سلامت ، نویددهنده محصولات زیست فناوری آینده ایران است. در دهه گذشته متخصصان زیست فناوری کشور توانسته اند محصولات متعددی را به جامعه ایرانی عرضه کنند که بیشتر این محصولات نتیجه پژوهش های انجام شده توسط دانشمندان جوان کشور است که با طی مراحل مختلف توسعه فناوری و تولید انبوه هم اکنون در بازار مصرف است.

پژوهش ها کاربردی شود

زیست فناوری بیشتر از آن که علم باشد فناوری است و چون فناوری است به الزامات بهره برداری بیشتری نیازمند است تا بتواند دستاوردهایش را معرفی کند و چون فناوری برتر است اولویتش بیشتر می شود و چون دستاوردهای نو سیال است و تغییر می کند باید بموقع به منظور دریافت دستاوردهای پژوهشی از آن بهره برداری کرد تا پژوهش به سفره های مردم برسد و در رشد اقتصادی و اجتماعی و زندگی مردم ملموس شود. دکتر اسکندر امیدی نیا، عضو هیات مدیره انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ایران معتقد است : با توجه به کیفیت مقالات ارائه شده در نخستین همایش بین المللی ژنومیکس و بیوتکنولوژی سلامت ، آینده درخشانی برای این حوزه می توان تصور کرد و لازم است جهشی به سمت طراحی الزاماتی که بتواند از دستاوردهای پژوهشی استفاده کند، صورت گیرد تا پژوهش ها برای رفع نیاز جامعه برنامه ریزی شود و در عین حال کسانی که بودجه ای را برای پژوهش اختصاص می دهند دلگرمی بیشتری داشته باشند.

تشکیل ستاد ویژه زیست فناوری

کارشناسان شرکت کننده در این همایش فوق معتقد بودند در حوزه زیست فناوری بشدت خلا ایجاد یک ستاد ویژه حس می شود که بتواند نقش لکوموتیو را داشته باشد و بارهای متفاوت وزارتخانه های متعدد را به عهده بگیرد و سیاست های کشورها و کارهای دانشمندان را همگرا کند، در نتیجه از طرف انجمن بیوتکنولوژی تشکیل ستادی نظیر ستاد ویژه توسعه فناوری نانو پیشنهاد شد تا به جای شورای عالی زیست فناوری قرار بگیرد و بتواند عملیاتی تر و اجرایی تر عمل کند که قرار است مورد بررسی قرار گیرد. دکتر محمد رضا پروین ، عضو موسسه تحقیقات زیست فناوری کشاورزی کرج در مقاله ارائه شده خود آورده بود: زیست فناوری با خصایص خاص خود نیازمند پیش بینی برخی دسته بندی های نوین از اختراعات است.

محققان چه می خواهند؛

محققان زیست فناوری کشور با صدور قطعنامه ای در پنجمین همایش زیست فناوری جمهوری اسلامی ایران از مسوولان کشوری بخصوص ریاست جمهوری خواستار تحقق اعتبارات تحقیقاتی به طور عام و اعتبارات فناوری ها بخصوص زیست فناوری ، تشکیل ستاد ویژه توسعه فناوری زیستی و تصویب نظام زیست فناوری کشور شدند.
در قطعنامه پنجمین همایش زیست فناوری جمهوری اسلامی ایران ، شرکت کنندگان در همایش اعلام کردند: زیست فناوری دارای تاثیر سرنوشت سازی برای توسعه کشاورزی ، محیط زیست و مواجهه با آلاینده های زیستی ، بهداشت و درمان ، انرژی و استحصال منابع معدنی و بهینه سازی و توسعه در دیگر صنایع کشور بوده و می تواند موجب تحول اقتصادی ، رونق علمی و توسعه پایدار در کشور شود.
تحقق این مساله مستلزم اتخاذ، سازوکارهای مناسب ، مدیریت هوشمندانه و عزم جدی و غیرت ملی آحاد مسوولان کشور است تا با وجود برخی تحریم ها در مسیر توسعه علمی و تکنولوژیک ، آمال کشور در رشد و توسعه علمی و رفاه اجتماعی محقق شود.
شرکت کنندگان در همایش بر اجرای سند ملی زیست تاکید کرده و از رئیس جمهور تقاضا کردند موانع اجرای این سند را شناسایی و نسبت به رفع آن اقدام کنند.
به منظور تاثیر بهینه نیروهای متخصص در سرنوشت زیست فناوری کشور، اولویت طراحی و تصویب نظام زیست فناوری کشور تاکید شده و امید است با همکاری وزارتخانه های مرتبط ، سازوکارهای لازم مهیا شود.
بعلاوه توجه و حمایت بیشتر هیات محترم وزیران به دستگاه های پژوهشی و تولیدی کشور در حوزه زیست فناوری و خصوصی سازی این صنعت و تسهیل در ارتباطات بین المللی و حضور گسترده پژوهشگران در همایش ها و فعالیت های علمی بین المللی از دیگر درخواست های شرکت کنندگان در همایش بود.

اگر چه کشورهای اروپایی در ورود به این عرصه به نسبت با امریکا و ژاپن تاخیر نکردند، ولی دستورالعمل سال 1998 پارلمان اروپا که حاوی ضوابط جدید و مشترک برای حمایت از اختراعات بیوتکنولوژیکی است . براساس این دستورالعمل ، مواد بیولوژیکی با هر منشاء ، گیاهان ، حیوانات و عناصر ژنتیکی مجزا شده آنها قابلیت ثبت توسط سیستم پتنت را دارند. قبلا در محافل علمی مفهوم اختراع به طور کلی محدود به فیزیک و شیمی بود و ارگانیسم های زنده موضوعاتی بودند که وارد عرصه تکنولوژی می شدند اما با امکان کنترل فرآیندهای بیولوژیکی ، مفهوم اختراع به اختراعات بیوتکنولوژیکی نیز تعمیم یافت . اختراعات کاربردی و یا تلفیقی که می تواند مکمل مفروضات حقوقی قبلی اختراع نیز باشد، از جمله این دسته بندی ها هستند. از آنجا که عرصه کاربرد سیستم حقوقی پتنت صرفا متوجه اختراعات بوده ، پس دسته دیگر از ابتکارات متحقق شده در عرصه زیست فناوری ، قابل بررسی و حمایت در قالب سیستم های حقوقی دیگر مالکیت معنوی یا سیستم های حقوق خاص هستند.

محققان کشور را باور کنیم

شتاب بیشتر در عرصه فناوری های نوین در صورتی اتفاق می افتد که نیروهای انسانی متخصص در این عرصه فرصت بروز استعداد خود را داشته باشد.
دکتر کامران باقری لنکرانی ، وزیر بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در مراسم اختتامیه اولین همایش بین المللی ژنومیکس و زیست فناوری سلامت ، پنجمین همایش ملی زیست فناوری و چهارمین همایش ژنتیک بیان کرد: برگزاری این کنگره نشان داد که در کشور ظرفیت های بالایی برای پیشرفت داریم که مهمترین آنها جوانان پر شوری هستند که بخشی از آنها به عنوان دانشجویان دوره های تحصیلات تکمیلی و بخشی دیگر به عنوان دانشمند و محقق در این حوزه فعالیت می کنند. در صورتی که این ظرفیت را باور کنیم و برای پیشرفت آن برنامه ریزی جدی تری داشته باشیم ، می توانیم با شتاب بیشتری در تمامی زمینه های فناوری های نوین حرکت کنیم . رئیس انجمن علمی ایمنی زیستی نیز با توجه به بحث های چالش برانگیز پیرامون محصولات تراریخته گفت : کفه منافع استفاده از محصولات تراریخته مقاوم به آفات حشره ای سنگین تر از استفاده نکردن از آن است و محصولات تراریخته فقط آفت مورد نظر را از میان می برند و هیچ گونه اثر سویی بر موجودات غیر هدف ندارند. دکتر بهزاد قره یاضی در پنحمین همایش زیست فناوری در مقاله ای با تاکید بر تاثیر این محصولات روی موجودات غیر هدف افزود : مطالعات انجام شده بر تاثیرات اقتصادی محصولات تراریخته مقاوم به آفات بویژه در مناطقی که طغیان آفات موجب کاهش عملکرد شده یا برای کنترل آفات نیاز به استفاده زیاد از سموم شیمیایی دفع آفات نباتی وجود دارد، نشان دهنده نفع اقتصادی بالا و صرفه جویی معنی دار در مصرف سموم شیمیایی در بیشتر محصولات برای کشاورزان است . رئیس انجمن علمی زیست فناوری هم تاکید کرد: گرچه حمایت دولتی از زیست فناوری کم بوده ، اما توسعه در زیست فناوری با کمک انگیزه و علایق شخصی دانشمندان صورت گرفته و زیست فناوری راه خود را باز کرده است . دکتر محمد علی ملبوبی تاکید کرد: ما افتخارات بسیاری را در زمینه زیست فناوری به دست آورده ایم ، اما زمانی که هزاران طرح ژنوم در حال انجام است ، نمی توان به فعالیت های موجود بسنده کرد.در خاتمه ناگفته نماند که یکی از حرکت های خوب در حاشیه این 3 همایش فوق برپایی بازار زیست فناوری بود که در قالب آن صاحبان صنایع و دانشمندان توانستند از این طریق برای تجاری سازی محصولات با یکدیگر مذاکره کنند.