از رئیسالخدامی تا رهبری
برنامه تلویزیونی «خادمالرضا» با تمرکز بر سالهای حضور قائد شهید آیتالله سیدعلی خامنهای در مشهد و ارتباط ایشان با حرم رضوی، تلاش دارد بخشی از فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و انقلابی ایشان در این شهر را بازخوانی کند. سازندگان این برنامه عقیده دارند شناخت و درک شخصیت رهبری شهید بدون توجه به آنسالها و تجربه زیسته ایشان در مشهد مقدس کامل نخواهد بود.
ازاینرو با حسین الهام، کارگردان و سردبیر خادمالرضا از شکلگیری ایده برنامه، انتخاب مهمانان و برنامههایی که برای ادامه مسیر این مجموعه در نظر گرفته شده، گفتوگو کردیم.
یک قاب ماندگار
پیش از هرچیز، قاب زیبای برنامه با گنبد طلایی حرم مطهر رضوی از پنجره کوچک پشت مجری بهچشم میآید. همین یک قاب نشان از محتوای معنوی برنامه میدهد و سپس حسن سلطانی، مجری برنامه توضیح میدهد مهمانها از میان شاگردان رهبری شهید انتخاب شدند. افرادی که هریک بهنوعی محضرآیتالله سیدعلی خامنهای را درک کردهاند، حرفهایی برای گفتن دارند. از خاطرات خود با رهبری شهید سخن میگویند و میان حرفهایشان به مبارزات ایشان در کلاسهای درس قرآن اشاراتی دارند.
حسین الهام، سردبیر و کارگردان برنامه خادمالرضا درباره شکلگیری ایده تولید این برنامه به جامجم توضیح میدهد: همزمان با ایام شهادت تصمیم گرفته شد تجربه و زیست حضرتآقا در شهر مشهد و آثاری که در این شهر بهجا گذاشتهاند، بار دیگر مورد بازخوانی قرار گیرد. بهگفته او، حضرت آیتالله خامنهای دورهای را در قم به تحصیل پرداختند و پس از آن دوباره به مشهد بازگشتند و در این شهر به یکی از محورهای اصلی فعالیتهای دینی، فرهنگی و انقلابی تبدیل شدند. در فاصله سالهای ۴۲ تا ۵۷، یعنی از آغاز نهضت امام خمینی تا زمانی که به پیشنهاد و اصرار شهید مطهری و با دستور امام از مشهد به تهران دعوت شدند و به عضویت شورای انقلاب درآمدند، بخش مهمی از کنشگریهای ایشان در مشهد شکل گرفت. الهام معتقد است شخصیتی که امروز ازآیتالله خامنهای در دوران ریاستجمهوری و رهبری شناخته میشود، عقبهای جدی در شهر مشهد دارد. بهتعبیر او، بخش مهمی از شخصیت ایشان در مشهد شکل گرفته ودرآنسالها مجموعهای از فعالیتهای همهجانبه درحوزههای مختلف انجام شده است؛ ازفعالیتهای قرآنی گرفته تا فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و تشکیلاتی و همچنین ارتباط گسترده با اقشار مختلف مردم. بههمین دلیل، گروه سازنده برنامه تلاش کردهاند این دوره کمتر روایتشده را با مراجعه به شاگردان، همراهان و کسانی که از نزدیک با ایشان در آن سالها ارتباط داشتهاند، بازخوانی کنند. او توضیح میدهد: بخش اصلی برنامه بر گفتوگو با افرادی استوار است که بهنوعی ردپای آیتالله خامنهای را در مشهد روایت میکنند. بسیاری از دوستان و همراهان آنسالها دیگر در قید حیات نیستند اما هنوز شاگردان و همراهانی حضور دارند که خاطرات و روایتهایی از آن دوره در اختیار داشته باشند. برنامه تلاش کرده از این ظرفیت استفاده کند تا روایتهایی از فعالیتهای قرآنی، جلسات فرهنگی، فعالیتهای مبارزاتی و ارتباطات مردمی ایشان در مشهد ارائه شود.
خوانشهایی از سیره امام رضا(ع)
مرور چند قسمت پخششده این برنامه نشان میدهد در کنار گفتوگوها، بخش مستند برنامه سراغ مکانها و نقاطی در شهر مشهد رفته که بهنوعی یادآور حضور و فعالیت حضرت آیتالله خامنهای در آن سالهاست. الهام میگوید: گروه تولید به نقاط مختلفی از شهر، از خانه پدری ایشان گرفته تا محلهای بازداشت و بازجویی سر زدهاند. همچنین بیمارستان امامرضا(ع) یکی از مکانهایی است که در برنامه به آن پرداخته شده است؛ جایی که در یکی از روزهای ملتهب انقلاب، تحصن مردم مشهد در اعتراض به کشتارها در آن شکل گرفت و آیتالله خامنهای در هدایت آن نقش داشتند. این رویدادها در قالب مستندهای کوتاه بازسازی و روایت شدهاند تا فضای آنسالها برای مخاطب ملموستر شود. بهگفته او، در برخی قسمتها نیز به حوادث و رویدادهای سال ۵۷ پرداخته شده و گفتوگوهایی درباره آن دوران انجام شده است. بخش دیگری از برنامه به مرور کوتاه برخی سخنرانیهای آیتالله خامنهای اختصاص دارد؛ از جمله سخنرانیهایی که در دوران ریاستجمهوری و سپس در سالهای رهبری در حرم مطهر رضوی برگزار میشد. این سخنرانیها که معمولا در آغاز سال و پیش از شروع سال تحصیلی یا ایام خاص برگزار میشد، بهنوعی به یک سنت تبدیل شده بود و در آنها خوانشهایی از سیره امام رضا(ع) ارائه میشد. الهام میگوید: در این سخنرانیها مباحثی درباره سیره سیاسی و اجتماعی امام رضا(ع) مطرح میشد و حتی موضوعاتی مانند نحوه مواجهه ایشان با دستگاه خلافت و رابطهشان با هارونالرشید و مامون، مورد تحلیل قرار میگرفت. بهگفته او، چنین مباحثی پیش از انقلاب نیز در سخنرانیهای آیتالله خامنهای در مساجد مشهد مطرح میشد و مخاطبان زیادی داشت. برنامه خادمالرضا تلاش کرده بخشی از این نگاه و این نوع تحلیلها را نیز برای مخاطب امروز بازخوانی کند. در پایان هر قسمت تصاویر کمتر دیدهشده آرشیوی پخش میشود. صحنههایی از حضور رهبر شهید انقلاب در مراسم غبارروبی حرم مطهر رضوی درسالهای ابتدایی پس از پیروزی انقلاب دیده میشود. بهگفته کارگردان این برنامه،هدف از پخش این تصاویر، بازسازی حالوهوای آن سالها و نشاندادن نوع ارتباط وحضور آیتالله خامنهای در حرم رضوی است.
فعالیتهای مردمی پیش از انقلاب
الهام درباره مراحل تولید این برنامه که بهتازگی روانه آنتن شبکه یک سیما شده است، میگوید: تاکنون پنج قسمت از این مجموعه ضبط شده است. مهمانان برنامه عمدتا از میان شاگردان و همراهان حضرت آقا در دوران حضورشان در مشهد انتخاب شدهاند. از جمله این افراد آیتالله فرزانه هستند که از شاگردان قرآنی آیتالله خامنهای بهشمار میرود. همچنین آقای نعیمآبادی که از همراهان ایشان در دوران مبارزه بود و پیش از این نیز بخشی ازگفتوگویشان در برنامه پخش شده است.
او اضافه میکند: آقای فرازینیا نیز از دیگر مهمانان برنامه بود که پس از انقلاب مسئولیتهایی از جمله معاونت امور روحانیون آستان قدس رضوی را برعهده داشت و خاطراتی از تشرفها و ارتباطات با آیتالله خامنهای بیان کرده است. بهگفته وی از دیگر مهمانان برنامه آقای حسین غنیان از خانوادههای شناختهشده مشهد است که در جلسات قرآنی و درسی با ایشان همراه بود. الهام میگوید این همراهیها تنها به جلسات علمی و فرهنگی محدود نمیشد و در برخی فعالیتهای اجتماعی نیز ادامه داشت؛ از جمله حضور در کمکرسانی به زلزلهزدگان فردوس و طبس و برخی اقدامات اجتماعی مشابه. بههمین دلیل بسیاری از روایتهایی که در برنامه مطرح میشود، تصویری از فعالیتهای اجتماعی و مردمی آیتالله خامنهای در سالهای پیش از انقلاب ارائه میدهد. او توضیح میدهد که تلاش شده تنوع رعایت شود تا ابعاد مختلف شخصیت آیتالله خامنهای در حوزههای گوناگون از جمله قرآنی، فرهنگی، اجتماعی و مبارزاتی ترسیم شود. او به این سؤال که مهمانها چگونه انتخاب شدند، چنین پاسخ میدهد: این انتخابها براساس سابقه تاریخ شفاهی و همچنین جستوجوی مطبوعاتی انجام شده است. گروه تولید سراغ افرادی رفتهاند که پیشتر در ثبت تاریخ شفاهی این دوره نقش داشتهاند یا خاطراتی از آن زمان در اختیار دارند.
الهام اشاره میکند که مثلا در مشهد بسیاری از افراد پیشنهاد میدادند که حتما با آیتالله فرزانه گفتوگو شود، زیرا او از شاگردان مستقیم و برجسته آیتالله خامنهای بود و سالها در جلسات قرآنی حضور داشت. او درباره برادران ساداتفاطمی نیز که از قاریان شناختهشده قرآن در مشهد هستند، توضیح میدهد که خاطرات آنها درباره جلسات قرآنی و برخی فعالیتهای فرهنگی از جمله روایتهای مهمی است که در برنامه مطرح شده است.
او در پاسخ به این که آیا موارد مطرح شده در این برنامه توسط مهمانها برای نخستینبار است که مطرح میشود، پاسخ میدهد: بسیاری از این خاطرات پیش از این نیز به صورت پراکنده در منابع مختلف ثبت شدهاند. برای نمونه، ماجرای تکثیر نوارهای سخنرانی در مقدمه کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی نیز آمده و توضیحاتی درباره آن داده شده است. با این حال، ممکن است نام برخی افراد یا جزئیات در آن منابع کمتر مطرح شده باشد و برنامه خادمالرضا فرصتی فراهم کرده تا این روایتها با جزئیات بیشتری بیان شود.
قائدشهید؛ الهامبخشی از آموزههای مقام رضوی
کارگردان و سردبیر خادمالرضا به تفاوت این برنامه با برخی برنامههای دیگر که درباره زندگی رهبری تولید شدهاند، اشاره میکند و میگوید: برنامههایی مانند پدر امت یا برخی آثار دیگر هرکدام با نگاه خاص خود به زندگی و فعالیتهای آیتالله خامنهای میپردازند اما در خادمالرضا محور اصلی بر مشهد، حرم امام رضا(ع) و ارتباط ایشان با این فضا قرار گرفته است. همین محور باعث شده محدوده زمانی مشخصی برای انتخاب مهمانان و روایتها شکل بگیرد. بهگفته او، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۵۸، نخستین حکم طبسی برای آیتالله خامنهای با عنوان رئیسالخدام حرم رضوی صادر شد. تصویر این حکم نیز منتشر شده و بهنوعی نشاندهنده ارتباط ویژه ایشان با آستان قدس رضوی است. عنوان خادمالرضا نیز با الهام از همین موضوع برای برنامه انتخاب شده است. الهام علاقه دارد در ادامه مسیر، پژوهشها و تحقیقات گستردهتر و عمیقتر شود و برنامه به دوران ریاستجمهوری و رهبری آن شهید نیز بپردازد. بهگفته او، شاید برخی موضوعات تاکنون مطرح نشده یا مصلحت نبوده گفته شود اما میتوان در آینده به سراغ ناگفتهها رفت و بررسی کرد که چه تصمیمهایی در مقاطع مختلف تحت تاثیر آموزههای امامرضا(ع) یا در فضای معنوی حرم رضوی شکل گرفته است.
یک قاب ماندگار
پیش از هرچیز، قاب زیبای برنامه با گنبد طلایی حرم مطهر رضوی از پنجره کوچک پشت مجری بهچشم میآید. همین یک قاب نشان از محتوای معنوی برنامه میدهد و سپس حسن سلطانی، مجری برنامه توضیح میدهد مهمانها از میان شاگردان رهبری شهید انتخاب شدند. افرادی که هریک بهنوعی محضرآیتالله سیدعلی خامنهای را درک کردهاند، حرفهایی برای گفتن دارند. از خاطرات خود با رهبری شهید سخن میگویند و میان حرفهایشان به مبارزات ایشان در کلاسهای درس قرآن اشاراتی دارند.
حسین الهام، سردبیر و کارگردان برنامه خادمالرضا درباره شکلگیری ایده تولید این برنامه به جامجم توضیح میدهد: همزمان با ایام شهادت تصمیم گرفته شد تجربه و زیست حضرتآقا در شهر مشهد و آثاری که در این شهر بهجا گذاشتهاند، بار دیگر مورد بازخوانی قرار گیرد. بهگفته او، حضرت آیتالله خامنهای دورهای را در قم به تحصیل پرداختند و پس از آن دوباره به مشهد بازگشتند و در این شهر به یکی از محورهای اصلی فعالیتهای دینی، فرهنگی و انقلابی تبدیل شدند. در فاصله سالهای ۴۲ تا ۵۷، یعنی از آغاز نهضت امام خمینی تا زمانی که به پیشنهاد و اصرار شهید مطهری و با دستور امام از مشهد به تهران دعوت شدند و به عضویت شورای انقلاب درآمدند، بخش مهمی از کنشگریهای ایشان در مشهد شکل گرفت. الهام معتقد است شخصیتی که امروز ازآیتالله خامنهای در دوران ریاستجمهوری و رهبری شناخته میشود، عقبهای جدی در شهر مشهد دارد. بهتعبیر او، بخش مهمی از شخصیت ایشان در مشهد شکل گرفته ودرآنسالها مجموعهای از فعالیتهای همهجانبه درحوزههای مختلف انجام شده است؛ ازفعالیتهای قرآنی گرفته تا فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و تشکیلاتی و همچنین ارتباط گسترده با اقشار مختلف مردم. بههمین دلیل، گروه سازنده برنامه تلاش کردهاند این دوره کمتر روایتشده را با مراجعه به شاگردان، همراهان و کسانی که از نزدیک با ایشان در آن سالها ارتباط داشتهاند، بازخوانی کنند. او توضیح میدهد: بخش اصلی برنامه بر گفتوگو با افرادی استوار است که بهنوعی ردپای آیتالله خامنهای را در مشهد روایت میکنند. بسیاری از دوستان و همراهان آنسالها دیگر در قید حیات نیستند اما هنوز شاگردان و همراهانی حضور دارند که خاطرات و روایتهایی از آن دوره در اختیار داشته باشند. برنامه تلاش کرده از این ظرفیت استفاده کند تا روایتهایی از فعالیتهای قرآنی، جلسات فرهنگی، فعالیتهای مبارزاتی و ارتباطات مردمی ایشان در مشهد ارائه شود.
خوانشهایی از سیره امام رضا(ع)
مرور چند قسمت پخششده این برنامه نشان میدهد در کنار گفتوگوها، بخش مستند برنامه سراغ مکانها و نقاطی در شهر مشهد رفته که بهنوعی یادآور حضور و فعالیت حضرت آیتالله خامنهای در آن سالهاست. الهام میگوید: گروه تولید به نقاط مختلفی از شهر، از خانه پدری ایشان گرفته تا محلهای بازداشت و بازجویی سر زدهاند. همچنین بیمارستان امامرضا(ع) یکی از مکانهایی است که در برنامه به آن پرداخته شده است؛ جایی که در یکی از روزهای ملتهب انقلاب، تحصن مردم مشهد در اعتراض به کشتارها در آن شکل گرفت و آیتالله خامنهای در هدایت آن نقش داشتند. این رویدادها در قالب مستندهای کوتاه بازسازی و روایت شدهاند تا فضای آنسالها برای مخاطب ملموستر شود. بهگفته او، در برخی قسمتها نیز به حوادث و رویدادهای سال ۵۷ پرداخته شده و گفتوگوهایی درباره آن دوران انجام شده است. بخش دیگری از برنامه به مرور کوتاه برخی سخنرانیهای آیتالله خامنهای اختصاص دارد؛ از جمله سخنرانیهایی که در دوران ریاستجمهوری و سپس در سالهای رهبری در حرم مطهر رضوی برگزار میشد. این سخنرانیها که معمولا در آغاز سال و پیش از شروع سال تحصیلی یا ایام خاص برگزار میشد، بهنوعی به یک سنت تبدیل شده بود و در آنها خوانشهایی از سیره امام رضا(ع) ارائه میشد. الهام میگوید: در این سخنرانیها مباحثی درباره سیره سیاسی و اجتماعی امام رضا(ع) مطرح میشد و حتی موضوعاتی مانند نحوه مواجهه ایشان با دستگاه خلافت و رابطهشان با هارونالرشید و مامون، مورد تحلیل قرار میگرفت. بهگفته او، چنین مباحثی پیش از انقلاب نیز در سخنرانیهای آیتالله خامنهای در مساجد مشهد مطرح میشد و مخاطبان زیادی داشت. برنامه خادمالرضا تلاش کرده بخشی از این نگاه و این نوع تحلیلها را نیز برای مخاطب امروز بازخوانی کند. در پایان هر قسمت تصاویر کمتر دیدهشده آرشیوی پخش میشود. صحنههایی از حضور رهبر شهید انقلاب در مراسم غبارروبی حرم مطهر رضوی درسالهای ابتدایی پس از پیروزی انقلاب دیده میشود. بهگفته کارگردان این برنامه،هدف از پخش این تصاویر، بازسازی حالوهوای آن سالها و نشاندادن نوع ارتباط وحضور آیتالله خامنهای در حرم رضوی است.
فعالیتهای مردمی پیش از انقلاب
الهام درباره مراحل تولید این برنامه که بهتازگی روانه آنتن شبکه یک سیما شده است، میگوید: تاکنون پنج قسمت از این مجموعه ضبط شده است. مهمانان برنامه عمدتا از میان شاگردان و همراهان حضرت آقا در دوران حضورشان در مشهد انتخاب شدهاند. از جمله این افراد آیتالله فرزانه هستند که از شاگردان قرآنی آیتالله خامنهای بهشمار میرود. همچنین آقای نعیمآبادی که از همراهان ایشان در دوران مبارزه بود و پیش از این نیز بخشی ازگفتوگویشان در برنامه پخش شده است.
او اضافه میکند: آقای فرازینیا نیز از دیگر مهمانان برنامه بود که پس از انقلاب مسئولیتهایی از جمله معاونت امور روحانیون آستان قدس رضوی را برعهده داشت و خاطراتی از تشرفها و ارتباطات با آیتالله خامنهای بیان کرده است. بهگفته وی از دیگر مهمانان برنامه آقای حسین غنیان از خانوادههای شناختهشده مشهد است که در جلسات قرآنی و درسی با ایشان همراه بود. الهام میگوید این همراهیها تنها به جلسات علمی و فرهنگی محدود نمیشد و در برخی فعالیتهای اجتماعی نیز ادامه داشت؛ از جمله حضور در کمکرسانی به زلزلهزدگان فردوس و طبس و برخی اقدامات اجتماعی مشابه. بههمین دلیل بسیاری از روایتهایی که در برنامه مطرح میشود، تصویری از فعالیتهای اجتماعی و مردمی آیتالله خامنهای در سالهای پیش از انقلاب ارائه میدهد. او توضیح میدهد که تلاش شده تنوع رعایت شود تا ابعاد مختلف شخصیت آیتالله خامنهای در حوزههای گوناگون از جمله قرآنی، فرهنگی، اجتماعی و مبارزاتی ترسیم شود. او به این سؤال که مهمانها چگونه انتخاب شدند، چنین پاسخ میدهد: این انتخابها براساس سابقه تاریخ شفاهی و همچنین جستوجوی مطبوعاتی انجام شده است. گروه تولید سراغ افرادی رفتهاند که پیشتر در ثبت تاریخ شفاهی این دوره نقش داشتهاند یا خاطراتی از آن زمان در اختیار دارند.
الهام اشاره میکند که مثلا در مشهد بسیاری از افراد پیشنهاد میدادند که حتما با آیتالله فرزانه گفتوگو شود، زیرا او از شاگردان مستقیم و برجسته آیتالله خامنهای بود و سالها در جلسات قرآنی حضور داشت. او درباره برادران ساداتفاطمی نیز که از قاریان شناختهشده قرآن در مشهد هستند، توضیح میدهد که خاطرات آنها درباره جلسات قرآنی و برخی فعالیتهای فرهنگی از جمله روایتهای مهمی است که در برنامه مطرح شده است.
او در پاسخ به این که آیا موارد مطرح شده در این برنامه توسط مهمانها برای نخستینبار است که مطرح میشود، پاسخ میدهد: بسیاری از این خاطرات پیش از این نیز به صورت پراکنده در منابع مختلف ثبت شدهاند. برای نمونه، ماجرای تکثیر نوارهای سخنرانی در مقدمه کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی نیز آمده و توضیحاتی درباره آن داده شده است. با این حال، ممکن است نام برخی افراد یا جزئیات در آن منابع کمتر مطرح شده باشد و برنامه خادمالرضا فرصتی فراهم کرده تا این روایتها با جزئیات بیشتری بیان شود.
قائدشهید؛ الهامبخشی از آموزههای مقام رضوی
کارگردان و سردبیر خادمالرضا به تفاوت این برنامه با برخی برنامههای دیگر که درباره زندگی رهبری تولید شدهاند، اشاره میکند و میگوید: برنامههایی مانند پدر امت یا برخی آثار دیگر هرکدام با نگاه خاص خود به زندگی و فعالیتهای آیتالله خامنهای میپردازند اما در خادمالرضا محور اصلی بر مشهد، حرم امام رضا(ع) و ارتباط ایشان با این فضا قرار گرفته است. همین محور باعث شده محدوده زمانی مشخصی برای انتخاب مهمانان و روایتها شکل بگیرد. بهگفته او، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در سال ۵۸، نخستین حکم طبسی برای آیتالله خامنهای با عنوان رئیسالخدام حرم رضوی صادر شد. تصویر این حکم نیز منتشر شده و بهنوعی نشاندهنده ارتباط ویژه ایشان با آستان قدس رضوی است. عنوان خادمالرضا نیز با الهام از همین موضوع برای برنامه انتخاب شده است. الهام علاقه دارد در ادامه مسیر، پژوهشها و تحقیقات گستردهتر و عمیقتر شود و برنامه به دوران ریاستجمهوری و رهبری آن شهید نیز بپردازد. بهگفته او، شاید برخی موضوعات تاکنون مطرح نشده یا مصلحت نبوده گفته شود اما میتوان در آینده به سراغ ناگفتهها رفت و بررسی کرد که چه تصمیمهایی در مقاطع مختلف تحت تاثیر آموزههای امامرضا(ع) یا در فضای معنوی حرم رضوی شکل گرفته است.
