کارنامه معاون اول رئیسجمهور در جنگ تحمیلی سوم بهعنوان رئیس شورای اقتصاد، رئیس ستاد تنظیم بازار و رئیس ستاد مرکزی بازسازی خسارات ناشی از جنگ پربار و نکات قابل تامل و درخوری دارد
پرکار و بیادعا
یکی از سختترین آزمونهای تاریخ معاصر ایران برای مردم و دولتمردان و نیروهای مسلح با حمله دشمنان خونخوار علیه کشورمان رقم خورد. نیروهای نظامی با آمادگی خیره کننده و تهاجمات وسیع به جبهه دشمنان و مردم با حضور به موقع در خیابانها به خوبی رسالت خود را انجام دادند اما در این میان کمتر در خصوص عملکرد دولتمردان صحبت شده است.
دولت مسعود پزشکیان از نخستین ساعات جنگ ۴۰ روزه که از نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات گسترده مشترک آمریکا و رژیمصهیونیستی آغاز شد در میدان حضور داشت.این جنگ که با شهادت رهبرمظعم انقلاب و هزاران شهروند و برخی از فرماندهان همراه بود، نه تنها زیرساختهای حیاتی، پالایشگاهها، دانشگاهها و تأسیسات گازی را هدف قرار داد، بلکه خلأ رهبری را نیز برای مدت زمانی کوتاه به همراه آورد. دولت پزشکیان بهعنوان بازوی اجرایی کشور شرایط جنگی را در این دوره مدیریت کرد: از تدوین برنامه اداره کشور در شرایط اضطراری واعطای اختیارات تام به مدیران واستانداران گرفته تاحفظ زنجیره تأمین کالاهای اساسی.
در این میان معاون اول دولت،یعنی محمدرضا عارف، بهعنوان یکی ازکنشگران کلیدی که حتی هدف ترورناموفق آمریکایی و صهیونی نیز قرار گرفت در طول جنگ قابل تأمل است. مردی که مسئولیتهای مهمی چون ریاست شورای اقتصاد و رئیس ستاد تنظیم بازار را هم در کوران حوادث برعهده داشته و دارد و سابقهاش عمدتا با گفتمان اصلاحطلبی و اعتدال گره خورده بود. او در نزدیک به دو ماه گذشته رویکردی قاطع، انقلابی و عملیاتی از خود نشان داد؛ رویکردی که مرزهای سیاسی سنتی را به نفع ضرورت ملی کنار زد و او را به نمادی از «پرکاری با روحیه جهادی» تبدیل کرد.
به اعتقاد عارف، پیروزی راهبردی ایران «ثمره مکتب خامنهای» بوده است؛ پیروزیای که دشمن را به این نتیجه رساند که حمله به ایران هزینهای بسیار سنگین دارد. به گفته عارف، دولت از روز نخست خود را در وضعیت آمادگی جنگی تعریف کرده بود. او با واقعبینی گفت که در بخشهایی که به دانشگاهها و دانشمندان توجه شده بود، دست برتر داشتیم و ضعفها عمدتا در حوزههایی بود که کمتر به علم و فناوری سرمایهگذاری شده بود. این ارزیابی، پایهای برای تأکید او بر تقویت توان موشکی، سایبری و علمی کشور در آینده شد.
قاطعیت انقلابی در دفاع و بازدارندگی
در اظهارات متعدد، عارف لحنی صریح و بازدارنده داشت. او بارها تکرار کرد که جمهوری اسلامی «جنگطلب نیست» و هرگز آغازگر درگیری نخواهد بود اما «اگر جنگ را شروع کردند، پایانش با ماست.» او در نشست با دانشگاهیان و مدیران هشدار داد که در صورت تکرار خطای محاسباتی دشمن، پاسخ نیروهای مسلح «هرگز در محاسباتشان وجود نخواهد داشت» و «سیلی جانانهتری» خواهد خورد. عارف آمریکا را به «استان هفتم اسرائیل» تشبیه کرد و حملات به مراکز علمی مانند دانشگاه صنعتی شریف و انستیتو پاستور را «جنایت جنگی» و نشانه جهل استراتژیک دشمن نامید.
او آمادگی فعلی دولت را بسیار بیشتر از دوره جنگ ۱۲ روزه دانست و اعلام کرد که برنامه اداره کشور در شرایط جنگی تدوین شده، هرچند امیدوار است نیازی به اجرای کامل آن نباشد.
نقش اجرایی عارف، در ستاد بازسازی، ستاد تنظیم بازار و شورای اقتصاد باعث شد او در جلسات متعدد این ستاد، بر تسریع بازسازی منازل مسکونی، واحدهای تولیدی، صنعتی و دانشگاهها تأکید ورزید تا مردم با مشکلات کمتری مواجه شوند. بازدیدهای میدانی و صدور دستورات فوری برای تأمین اعتبارات، تسهیلات و هماهنگی دستگاهها، نشاندهنده رویکرد جهادی او بود. عارف بازسازی را فراتر از امور فنی میدید. او از مشارکت گسترده مردمی مانند نذر سیمان مصالحفروشان شهری و آرماتوربندی رایگان روستاییان ستایش کرد و نوشت: «دشمن پلها را زد اما مردم شکستگیها را بند میزنند.» این حرکت را نماد «ایستادن ملت و دولت کنار هم» دانست که سرمایه اجتماعی را تقویت میکند. عارف همچنین «سرداران جبهه اقتصادی» را که تأمین کالاهای اساسی را بدون وقفه ادامه دادند، تحسین کرد و هشدار داد که مسئولان نباید با افزایش قیمتها یا اظهارات تفرقهآمیز به انسجام ملی آسیب بزنند. او تأکید داشت که جبران خسارات واحدهای تولیدی و صنعتی باید در اولویت باشد تا به تولید کشور آسیبی نرسد.
امیدبخشی دولتمرد کار و تدبیر به مردم
سخنان دو روز قبل معاون اول رئیسجمهور در جریان بازدیدهای میدانی از انستیتو پاستور ایران، شرکت ملی گاز ایران و دانشگاه صنعتی شریف نشان میدهد او در امیدبخشی و روحیه دهی به مردم و ترسیم چشمانداز آینده دیدی بلند دارد.
او در همین زمینه تاکید کرد: هر مرکزی را که دشمن تخریب کرده، نه مانند گذشته بلکه بسیار بهتر بازسازی خواهیم کرد.
وی ادامه داد: موقعیت کشور پس از این جنگ در منطقه و جهان تغییر خواهد کرد و وضعیت و جایگاه دانشگاهها و مراکز علمی نیز بهدنبال تغییر شرایط کشور، بهبود خواهد یافت. ایران را میتوان از کشوری که ۴۰ سال تحریم شده، در دوران پساجنگ به کشوری رساند که میتواند تحریم کند.
دیپلماسی هوشمند با پشتوانه میدان
در عرصه خارجی، عارف از رویکرد «عزت، مصلحت و حکمت» سخن گفت. او آمادگی دولت برای مذاکره را مشروط دانست و صریحا اعلام کرد: «این بار تضمین میخواهیم.» عارف گفت همانگونه که در جنگ پشتیبان رزمندگان بودیم، امروز «در خیابان و میدان پشتیبان مذاکرهکنندگان هستیم» تا مأموریت دفاع از منافع ملی را با اقتدار پیش ببرند. او معتقد بود موقعیت ایران پس از جنگ تغییر کرده و کشور میتواند از وضعیت تحریمشده به سمت نقش فعالتر حرکت کند. عارف همچنین بر ایستادگی بر حقوق ملت، از جمله اقتدار در تنگه هرمز که «دیگر رایگان نیست»، پافشاری کرد.
وی همچنین به آمریکا و رژیم صهیونی خاطرنشان کرد: اگر دشمن خطای جدیدی علیه کشورمان مرتکب شود، رزمندگان ما در میدان پاسخی به آنان خواهند داد که فراتر از تصورشان خواهد بود و هرگز در محاسباتشان وجود نداشته است.
دولت دفاع و سازندگی در میدان
بارزترین نشانه در گفتمان عارف، معرفی دولت پزشکیان بهعنوان «دولت جنگ و سازندگی» یا «دفاع و سازندگی» بود. او در پیامهای عمومی مدیران را به پیروی از تفکر شهدایی مانند شهید تهرانیمقدم فرا میخواند: «فقط آدمهای ضعیف به اندازه امکاناتشان کار میکنند.» به گفته عارف، با همین روحیه، «ایران را دوباره قویتر از هر دورانی در تاریخ این سرزمین خواهیم ساخت». او بارها به بیان رهبر انقلاب درباره «ذوب شدن یخها میان اقشار» اشاره کرد و وحدت ملی را سرمایه اصلی پیشرفت و استیفای حقوق ملت دانست.دولت رانماد وفاق ملی معرفی کردکه جنگ رابه فرصتی برای آسیبشناسی، تقویت علم و فناوری و بازسازی عمیقتر تبدیل کرده است.عارف نه تنها با صحبتهای خود به دشمن بهانه نداد که بارها هشدار داد نباید کاری کنیم مردم از انقلاب فاصله بگیرند. معاون اول تأکید داشت که از درگیریهای سیاسی نتیجهای حاصل نمیشود؛ مردم در جنگ اعلام کردند که وحدت وانسجام میخواهند. درکل رویکرداین اصلاحطلب کهنهکار و انقلابی در جنگ ۴۰ روزه، از او ترکیبی از مقاومت قاطع در دفاع، مدیریت جهادی بحران و تأکید بر انسجام داخلی را به نمایش گذاشت. این رویکرد نه تنها به عبور آرامتر از بحران کمک کرد بلکه زمینهای برای روایت «ایران قویتر» فراهم آورد. منتقدان تندرو در برخی جناحها ممکن است آن را ادامه خط رسمی نظام ببینند اما بسیاری آن را نمونهای از انطباق یک سیاستمدار با شرایط تاریخی و اولویت دادن به ضرورت ملی بر مرزبندیهای قدیمی ارزیابی میکنند. ایران اکنون در دورانگذار به مرحله بازسازی قرار دارد و نقش مدیران فعال در میدان بهعنوان تبیینکننده گفتمان «دفاع و سازندگی» بخشی کلیدی از داستان عبور از یکی از سختترین آزمونهای کشور خواهد ماند. همه این اقدامات نشان میدهد که در لحظات بحرانی، سیاستمداران میتوانند فراتر از برچسبهای سنتی عمل کنند و به نیازهای واقعی ملت پاسخ دهند.
در این میان معاون اول دولت،یعنی محمدرضا عارف، بهعنوان یکی ازکنشگران کلیدی که حتی هدف ترورناموفق آمریکایی و صهیونی نیز قرار گرفت در طول جنگ قابل تأمل است. مردی که مسئولیتهای مهمی چون ریاست شورای اقتصاد و رئیس ستاد تنظیم بازار را هم در کوران حوادث برعهده داشته و دارد و سابقهاش عمدتا با گفتمان اصلاحطلبی و اعتدال گره خورده بود. او در نزدیک به دو ماه گذشته رویکردی قاطع، انقلابی و عملیاتی از خود نشان داد؛ رویکردی که مرزهای سیاسی سنتی را به نفع ضرورت ملی کنار زد و او را به نمادی از «پرکاری با روحیه جهادی» تبدیل کرد.
به اعتقاد عارف، پیروزی راهبردی ایران «ثمره مکتب خامنهای» بوده است؛ پیروزیای که دشمن را به این نتیجه رساند که حمله به ایران هزینهای بسیار سنگین دارد. به گفته عارف، دولت از روز نخست خود را در وضعیت آمادگی جنگی تعریف کرده بود. او با واقعبینی گفت که در بخشهایی که به دانشگاهها و دانشمندان توجه شده بود، دست برتر داشتیم و ضعفها عمدتا در حوزههایی بود که کمتر به علم و فناوری سرمایهگذاری شده بود. این ارزیابی، پایهای برای تأکید او بر تقویت توان موشکی، سایبری و علمی کشور در آینده شد.
قاطعیت انقلابی در دفاع و بازدارندگی
در اظهارات متعدد، عارف لحنی صریح و بازدارنده داشت. او بارها تکرار کرد که جمهوری اسلامی «جنگطلب نیست» و هرگز آغازگر درگیری نخواهد بود اما «اگر جنگ را شروع کردند، پایانش با ماست.» او در نشست با دانشگاهیان و مدیران هشدار داد که در صورت تکرار خطای محاسباتی دشمن، پاسخ نیروهای مسلح «هرگز در محاسباتشان وجود نخواهد داشت» و «سیلی جانانهتری» خواهد خورد. عارف آمریکا را به «استان هفتم اسرائیل» تشبیه کرد و حملات به مراکز علمی مانند دانشگاه صنعتی شریف و انستیتو پاستور را «جنایت جنگی» و نشانه جهل استراتژیک دشمن نامید.
او آمادگی فعلی دولت را بسیار بیشتر از دوره جنگ ۱۲ روزه دانست و اعلام کرد که برنامه اداره کشور در شرایط جنگی تدوین شده، هرچند امیدوار است نیازی به اجرای کامل آن نباشد.
نقش اجرایی عارف، در ستاد بازسازی، ستاد تنظیم بازار و شورای اقتصاد باعث شد او در جلسات متعدد این ستاد، بر تسریع بازسازی منازل مسکونی، واحدهای تولیدی، صنعتی و دانشگاهها تأکید ورزید تا مردم با مشکلات کمتری مواجه شوند. بازدیدهای میدانی و صدور دستورات فوری برای تأمین اعتبارات، تسهیلات و هماهنگی دستگاهها، نشاندهنده رویکرد جهادی او بود. عارف بازسازی را فراتر از امور فنی میدید. او از مشارکت گسترده مردمی مانند نذر سیمان مصالحفروشان شهری و آرماتوربندی رایگان روستاییان ستایش کرد و نوشت: «دشمن پلها را زد اما مردم شکستگیها را بند میزنند.» این حرکت را نماد «ایستادن ملت و دولت کنار هم» دانست که سرمایه اجتماعی را تقویت میکند. عارف همچنین «سرداران جبهه اقتصادی» را که تأمین کالاهای اساسی را بدون وقفه ادامه دادند، تحسین کرد و هشدار داد که مسئولان نباید با افزایش قیمتها یا اظهارات تفرقهآمیز به انسجام ملی آسیب بزنند. او تأکید داشت که جبران خسارات واحدهای تولیدی و صنعتی باید در اولویت باشد تا به تولید کشور آسیبی نرسد.
امیدبخشی دولتمرد کار و تدبیر به مردم
سخنان دو روز قبل معاون اول رئیسجمهور در جریان بازدیدهای میدانی از انستیتو پاستور ایران، شرکت ملی گاز ایران و دانشگاه صنعتی شریف نشان میدهد او در امیدبخشی و روحیه دهی به مردم و ترسیم چشمانداز آینده دیدی بلند دارد.
او در همین زمینه تاکید کرد: هر مرکزی را که دشمن تخریب کرده، نه مانند گذشته بلکه بسیار بهتر بازسازی خواهیم کرد.
وی ادامه داد: موقعیت کشور پس از این جنگ در منطقه و جهان تغییر خواهد کرد و وضعیت و جایگاه دانشگاهها و مراکز علمی نیز بهدنبال تغییر شرایط کشور، بهبود خواهد یافت. ایران را میتوان از کشوری که ۴۰ سال تحریم شده، در دوران پساجنگ به کشوری رساند که میتواند تحریم کند.
دیپلماسی هوشمند با پشتوانه میدان
در عرصه خارجی، عارف از رویکرد «عزت، مصلحت و حکمت» سخن گفت. او آمادگی دولت برای مذاکره را مشروط دانست و صریحا اعلام کرد: «این بار تضمین میخواهیم.» عارف گفت همانگونه که در جنگ پشتیبان رزمندگان بودیم، امروز «در خیابان و میدان پشتیبان مذاکرهکنندگان هستیم» تا مأموریت دفاع از منافع ملی را با اقتدار پیش ببرند. او معتقد بود موقعیت ایران پس از جنگ تغییر کرده و کشور میتواند از وضعیت تحریمشده به سمت نقش فعالتر حرکت کند. عارف همچنین بر ایستادگی بر حقوق ملت، از جمله اقتدار در تنگه هرمز که «دیگر رایگان نیست»، پافشاری کرد.
وی همچنین به آمریکا و رژیم صهیونی خاطرنشان کرد: اگر دشمن خطای جدیدی علیه کشورمان مرتکب شود، رزمندگان ما در میدان پاسخی به آنان خواهند داد که فراتر از تصورشان خواهد بود و هرگز در محاسباتشان وجود نداشته است.
دولت دفاع و سازندگی در میدان
بارزترین نشانه در گفتمان عارف، معرفی دولت پزشکیان بهعنوان «دولت جنگ و سازندگی» یا «دفاع و سازندگی» بود. او در پیامهای عمومی مدیران را به پیروی از تفکر شهدایی مانند شهید تهرانیمقدم فرا میخواند: «فقط آدمهای ضعیف به اندازه امکاناتشان کار میکنند.» به گفته عارف، با همین روحیه، «ایران را دوباره قویتر از هر دورانی در تاریخ این سرزمین خواهیم ساخت». او بارها به بیان رهبر انقلاب درباره «ذوب شدن یخها میان اقشار» اشاره کرد و وحدت ملی را سرمایه اصلی پیشرفت و استیفای حقوق ملت دانست.دولت رانماد وفاق ملی معرفی کردکه جنگ رابه فرصتی برای آسیبشناسی، تقویت علم و فناوری و بازسازی عمیقتر تبدیل کرده است.عارف نه تنها با صحبتهای خود به دشمن بهانه نداد که بارها هشدار داد نباید کاری کنیم مردم از انقلاب فاصله بگیرند. معاون اول تأکید داشت که از درگیریهای سیاسی نتیجهای حاصل نمیشود؛ مردم در جنگ اعلام کردند که وحدت وانسجام میخواهند. درکل رویکرداین اصلاحطلب کهنهکار و انقلابی در جنگ ۴۰ روزه، از او ترکیبی از مقاومت قاطع در دفاع، مدیریت جهادی بحران و تأکید بر انسجام داخلی را به نمایش گذاشت. این رویکرد نه تنها به عبور آرامتر از بحران کمک کرد بلکه زمینهای برای روایت «ایران قویتر» فراهم آورد. منتقدان تندرو در برخی جناحها ممکن است آن را ادامه خط رسمی نظام ببینند اما بسیاری آن را نمونهای از انطباق یک سیاستمدار با شرایط تاریخی و اولویت دادن به ضرورت ملی بر مرزبندیهای قدیمی ارزیابی میکنند. ایران اکنون در دورانگذار به مرحله بازسازی قرار دارد و نقش مدیران فعال در میدان بهعنوان تبیینکننده گفتمان «دفاع و سازندگی» بخشی کلیدی از داستان عبور از یکی از سختترین آزمونهای کشور خواهد ماند. همه این اقدامات نشان میدهد که در لحظات بحرانی، سیاستمداران میتوانند فراتر از برچسبهای سنتی عمل کنند و به نیازهای واقعی ملت پاسخ دهند.
