ثبت تاریخ در لحظه

در چنین شرایطی مستندسازان بحران با حضور در میدان و خط مقدم با تصویرهای نابی که از این رویداد می‌گیرند، می‌توانند به عمق حادثه اتفاق افتاده غنا ببخشند. البته مستندسازی جنگ که ابعاد آن شامل شهادت، خسارت و جراحت هموطنان‌مان می‌شود، دارای ابعاد جداگانه‌ و وسیعی است که نیاز به هدایتگر بزرگی همچون مرتضی آوینی دارد. یکی از مستندسازانی که سراغش رفته‌ایم و به نقش هدایتگری در این ورطه تأکید می‌کند،محسن اردستانی است. او تابه‌حال مستندهایی نظیر «معلم» و«عاشقان ایستاده می‌میرند» درباره مدافعان حرم افغانستانی وپاکستانی،«لشکر زینبی» و «تهران بیروت» را ساخته است. او می‌گوید با توجه به این‌که مدل جنگ امروز با مدافعان حرم متفاوت است، معمولا مستندسازان بین دوراهی ساخت اثری پرهزینه و سنگین و زودبازده گیر می‌کنند. این مستندساز در حال ساخت اثری است که بین شهرهای مختلف در تردد است و آثار تخریب حمله به ایران را مشاهده و فیلمبرداری می‌کند. دقایقی با او گفت‌وگو نشستیم که در ادامه از نظر می‌گذرانید.

با توجه به تجربیاتی که اخیرا به دست آوردید، چطور می‌توانیم مستندی اثرگذار در حوزه بحران بسازیم؟
ما به‌عنوان مستندساز همواره در جنگ‌ها دنبال حلقه گمشده‌ای هستیم و آن مرتضی آوینی است که بتواند بچه‌های مستندساز را ساماندهی کند. مرتضی شعبانی که استاد ماست، در جنگ ۱۲روزه صحبت‌های تلخی در این رابطه مطرح کرده که نتوانسته کاری در این خصوص انجام دهد. انگار تمام این ظرفیت جمع می‌شد که اگر روزی نیاز بود در تهران و ایران کاری انجام دهیم، بتوانیم. به‌هرحال جنگ ۱۲روزه فرصت خوبی بود و باعث شد که فرصت همگن‌بودن پیدا کنیم؛ اما متأسفانه آن عقل جمعی وجود ندارد که بخواهیم چیزی را در زمینه مستندسازی جنگ اعم از مناطق جنگزده و کمک‌های هلال احمر طبقه‌بندی کنیم و این ضرر است و متأسفانه آن پدری که می‌خواستیم مانند شهید آوینی باشد، وجود ندارد. همیشه این سؤال مطرح می‌شود که مستندساز ما در عراق و لبنان کجاست؟ تنها یک مستندساز است که در این زمینه می‌تواند نگاه عمیق‌تری داشته باشد؛ چون کارهای خبری برای خود جنگ است، اما برای ثبت در تاریخ اتفاقا همان کارهای عمیق مانند مستندسازی است که ماندگار می‌شود. کار رسانه و مستندساز این است که بتوانم سعی کنم ناخالصی و اختلاف سلیقه‌ای را که وجود دارد حل کنم. البته اولویت من جنگ است؛ یعنی هرکاری بتوانم در روزهای جنگ انجام می‌دهم نه این‌که مستندی در آینده بسازم که در صد جشنواره جایزه بگیرد. تنها فیلمسازی که در روزهای جنگ فیلم‌هایی با محوریت بوسنی هرزگوین و دفاع‌مقدس ساخت حاتمی‌کیاست و این خیلی خوب است. 

اگر بخواهید از زاویه نگاه خودتان به این موضوع نگاه کنید، تحلیل‌تان از جنگ حاضر چیست؟
تصورم این است که این تقابل باید یکجا رخ می‌داد و اگر در منظومه خداوند نگاه کنیم، ممکن است از خود بپرسیم که چرا این اتفاق باید می‌افتاد، اما به نظرم خداوند نوعی نقشه‌راه برای ما می‌چیند که همه آنها به نفع مردم است. براساس حرف‌های رهبر انقلاب قرار بود که مردم مبعوث شوند، رهبر شهید شود و چنین اتفاقی بیفتد. گفته می‌شود که در آخرالزمان شیطان علنی و جبهه حق و باطل مشخص می‌شود. همیشه برایم سؤال بود که چرا بعضی نمی‌فهمند حق و ناحق جنگ چیست و در نهایت به این رسیدم که امام حسین(ع) به یزید می‌گفت شکم‌های‌تان پر از مال حرام است، چون متوجه حق و ناحق نمی‌شوید. هیچ‌کس نمی‌تواند روضه امام حسین(ع) بخواند و نگوید یزید و شمر چه کار کردند؛ یعنی اگر تولا را نگویید، تبرای او نیز به دردنمی‌خورد.چنین موضوعی دررسانه درحال خط‌دهی وغلط است.دراین جنگ هیمنه آمریکا و به‌اصطلاح بزرگ‌ترین قدرت نظامی جهان فروریخت. اگر بخواهم مستندی بسازم در مورد اوضاع فعلی سوریه می‌سازم، چون آنجا سردار سلیمانی یا سیدعلی خامنه‌ای بود که می‌گفتند اگر آنجا نجنگید، اینجا می‌جنگید و الان روبه‌روی ما هستند و اسرائیل زیرساخت‌های ما را می‌زند و با آمریکا رابطه خوبی دارد و شاید من و شمای نوعی باید از دی‌ماه متوجه می‌شدیم. ما می‌خواستیم مستندی درباره ابعاد اقتصادی جنگ سوریه بسازیم و در آن به این اشاره کردیم که اسرائیل نمی‌خواهد قدرتی بزرگ‌تر از خودش در منطقه وجود داشته باشد. این موضوع هیچ ربطی به اعتقادات ندارد و اگر مسیحی هم بودیم ما را می‌زدند. درحال‌حاضر جنگ، جنگ منافع است و برای آمریکا منافع مهم است. اگر در گذشته تروریست‌ها در دولت آمریکا اعلام نمی‌کردند که برای منافع می‌جنگند، الان همان تروریست‌ها با چهره‌ای جدید مانندترامپ می‌گویدکه نفت ایران رامی‌خواهدو این صراحت شیطان است.اینهامسائل مغفولی است که می‌توانیم به شکل باز به آن نگاه کنیم. درحال‌حاضر ما فقط خبر منتشر می‌کنیم، اما خوب است که نگاه  عمیق‌تری به این مسائل داشته باشیم. 
   
نقش رسانه در شرایط جنگی چگونه می‌تواند باشد و چه رسالتی دارد؟
درحال‌حاضر رسانه در خط مقدم قرار دارد و زمانی که با استفاده زیاد از کلمه وطن‌فروش به این طیف فشار وارد می‌کنید، به اینها برمی‌خورد و به قدری تأثیر دارد که مجبور می‌شوند جواب بدهند. همین که ماجرای جست‌وجو و دستگیری خلبان و سرباز اسرائیلی در رسانه‌ها بازتاب پیدا می‌کند، نشان‌دهنده سطح تأثیرگذاری است. یکی از بال‌های مهم این جنگ، موشک رسانه است و چیزی که ذات آن رسانه نیست، بچه‌های هوافضا آن را تبدیل به رسانه و موشک‌نوشته‌ها کردند که در کشورهای دیگر خیلی بازتاب داشته است. همین «بسم‌الله»‌گفتن سخنگوی قرارگاه خاتم ولوله‌ای در سرزمین‌های اشغالی می‌اندازد. از طرفی هم سرعت تحولات این جنگ بسیار بالاست و اگر دو هفته چک نکنیم، از بسیاری مسائل عقب می‌افتیم. در چند روز اخیر هم زدن زیرساخت‌ها را تشدید کرده‌اند و این موضوع در رسانه‌های دیگر منعکس شده‌ است. با توجه به این‌که مردم شب‌ها در خیابان‌ها پای کار جمهوری اسلامی ایستاده‌‌اند، باید این موارد را تشدید کرد و بدانیم ما یک کشور یا ابرقدرت نیستیم، بلکه جبهه مستضعفان عالمیم و تا آخرین قطره خون‌مان پای این مسائل می‌ایستیم. حضرت‌آقا صحبتی کردند و فرمودند بزرگ‌ترین تهاجم فرهنگی از سوی ایران برای غرب اتفاق افتاده و اگر امروز پیروز شویم، می‌گوییم که ما برای پیشرفت و ابرقدرت شدن در های‌تک جهان چه کردیم، اما ان‌شاءالله پیروزی را هم می‌بینیم.