شورش کارتل‌ها

این عملیات که با حمایت اطلاعاتی آمریکا انجام گرفت، باعث مرگ ال‎منچو و چهار عضو دیگر این کارتل شد و بلافاصله با واکنش خشونت‌آمیز کارتل حول‎محور مسدود کردن جاده‌ها با آتش زدن خودروها، درگیری‌های مسلحانه با ارتش و اختلال در پروازهای بین‌المللی فرودگاه‌های گوادالاخارا و پورتو والارتا همراه بود. خشونت به بیش از ۲۰ ایالت گسترش یافت، ازجمله باخا کالیفرنیا، کینتانا رو، و میچوآکان و دولت آمریکا به شهروندان خود هشدار داد تا در مکان‌های امن پناه بگیرند. 
داستان از صبح یکشنبه آغاز شد، زمانی که نیروهای ویژه ارتش با پشتیبانی نیروی هوایی به مخفیگاه ال‎منچو حمله کردند. ال‎منچو که برای سال‌ها تحت تعقیب آمریکا و مکزیک بود، همچنین جایزه ۱۰ میلیون دلاری برای دستگیری‌اش تعیین شده بود، در درگیری زخمی و در حین انتقال به مکزیکو سیتی جان باخت. بلافاصله پس از تأیید مرگ او، اعضای کارتل در هماهنگی گسترده، خودروها و اتوبوس‌ها را در بزرگراه‌ها آتش زدند، تیراندازی به سمت نیروهای امنیتی آغاز و حتی گردشگران خارجی را در پورتو والارتا تهدید کردند. مقامات گزارش دادند که این خشونت‌ها  به لغو صدها پرواز، بسته شدن مراکز خرید و هشدارهای امنیتی گسترده منجر‌شده است. یک مقام فدرال مکزیک به اصحاب رسانه گفت: «این بزرگ‌ترین چالش امنیتی سال‌های اخیر است.» 
 
آتش‎‌افروزی در سرزمین آزتک‎ها
تا اواخر دهه ۱۹۹۰، تنها حدود چهار کارتل اصلی کنترل تجارت مواد را در دست داشتند اما اکنون براساس گزارش‌های معتبر مانند تحلیل‌های (Lantia Intelligence)وتحقیقات علمی، حدود ۴۰۰گروه مختلف ازاندازه‌های گوناگون در سراسر کشور فعالیت می‌کنند. دو کارتل غالب و قدرتمند کارتل سینالوآ با شکاف داخلی بین جناح‌های خود و کارتل نسل جدید جالیسکو هستند که نفوذ گسترده‌ای در ایالت‌های متعدد دارند و اغلب با یکدیگر وگروه‌های کوچک‌تر درگیر می‌شوند. علاوه بر اینها، کارتل‌هایی مانند خلیج، نورت‎ایست یا سابقا، لافامیلیا میچوآکانا، کارتل‌های متحده و ده‌ها گروه محلی دیگر نیز فعال هستند و کنترل بخش قابل توجهی از قاچاق، اخاذی و خشونت را بر‌عهده دارند.
کارتل نسل جدید جالیسکو به طور گسترده‌ای دست به اخاذی از کشاورزان لیمو و آووکادو می‌زند و در سال ۲۰۲۵، برناردو براوو، رهبر کشاورزی را به دلیل مقاومت در برابر پرداخت باج، به قتل رساند. این کارتل همچنین در سال ۲۰۱۹ در کشتار اورواپان، ۱۹ عضو کارتل رقیب ویاگراس را سلاخی و سپس اجساد را برای ارعاب عمومی آویزان کرد. خشونت‌های مرتبط با کنترل تولید فنتانیل، ‌به درگیری‌های مسلحانه با نیروهای دولتی منجر شده و هزاران نفر را آواره کرده است. علاوه بر این، کارتل نسل جدید جالیسکو در سال ۲۰۱۵، ۱۵افسر پلیس را در کمین کشنده‌ای به هلاکت رساند و پنج نفر دیگر را زخمی کرد. 
درهمین راستا، کارتل خلیج و زتاس نیز به قاچاق انسان و کشتار مهاجران شهره هستند‌؛ در سال ۲۰۱۰، زتاس ۷۲ مهاجر را ربودند و اجسادشان را در گودالی رها کردند تا رقبا را مرعوب سازند. این کارتل‌ها همچنین به قتل سیاسی روی آورده‌اند، مانند ترور رودولفو توره کانتو، نامزد فرمانداری در سال ۲۰۱۰که بالاترین سطح خشونت علیه سیاستمداران بود. اخاذی از کسب‌وکارهای محلی و آدم‌ربایی‌های دسته‌جمعی، از جمله ربودن ۲۴نفر درسینالوآ و۱۰نفر در دورنگو، بخشی از عملیات روزانه آنهاست. علاوه بر این، نمایش عمومی خشونت مانند قرار دادن سرهای بریده در میادین عمومی، جو ترس را تشدید کرده است. 

فشار آمریکایی علیه مکزیکوسیتی
آمریکا از مسأله کارتل‌ها به‌عنوان اهرم فشار علیه دولت مکزیک در موضوعاتی مانند مهاجرت و تجارت استفاده کرده، برای مثال تهدید به اعمال تعرفه‌های ۲۵ درصدی بر واردات مکزیکی در سال ۲۰۲۵، که به استقرار ۱۰ هزار نیروی گارد ملی مکزیک در مرز منجر‌شد تا جریان مهاجران و مواد مخدر کاهش یابد. این فشارها اغلب برای کسب امتیازات اقتصادی یا سیاسی، مانند بازنگری در توافق (USMCA) در سال ۲۰۲۶، به کار گرفته می‌شود و دولت ترامپ از آن برای وادار کردن مکزیک به همکاری بیشتر در امنیت مرز بهره برده است. همچنین، تعیین کارتل‌ها به‌عنوان سازمان‌های تروریستی خارجی (FTO) در سال ۲۰۲۵، ابزار قانونی برای اعمال تحریم‌ها و عملیات نظامی فراهم کرده که فشار بر مکزیک را در مسائل غیرمرتبط افزایش می‌دهد. این رویکرد، روابط دوجانبه را پیچیده کرده اما به‌عنوان ابزاری برای اولویت‌دهی به منافع آمریکا عمل می‌کند. 
درواقع کاخ‎سفید، تهدیدهای نظامی و اقتصادی برای کسب نفوذ بیشتر در مکزیک استفاده می‌کند، با این حال، این فشارها گاهی به تنش‌های دیپلماتیک منجر شده، مانند مخالفت مکزیک با عملیات نظامی یکجانبه آمریکا، که می‌تواند روابط را تضعیف کند. کارشناسان معتقدند که تمرکز بر کاهش تقاضای داخلی و کنترل سلاح‌ها مؤثرتر از فشارهای خارجی است اما سیاست فعلی آمریکا نشان‌دهنده استفاده استراتژیک از کارتل‌ها برای پیشبرد اهداف گسترده‌تر مانند کنترل مهاجرت است. در نهایت، این رویکرد تا حدی موفق بوده اما ریسک تشدید خشونت و بی‌ثباتی را درون مکزیک افزایش می‌دهد. 
 
مسیر دشوار برون‎‌رفت از بحران
یکی‎از راهکارهای کلیدی برای خروج مکزیک از بحران کارتل‌ها، تمرکز بر کاهش استخدام اعضای جدید از طریق برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی است، زیرامدل‌های ریاضی نشان می‌دهدکه سیاست‌های فعلی ‌به افزایش۲۶درصدی کارتل‌ها تا ۲۰۲۷ منجر می‌شود و تنها کاهش جذب نیرو می‌تواند خشونت را کم کند. این شامل سرمایه‌گذاری در آموزش، ایجاد مشاغل پایدار برای جوانان آسیب‌پذیر و برنامه‌های فقرزدایی مانند تأمین مالی از صندوق بین‌المللی پول (IMF) است که می‌تواند اقتصاد را تقویت کند و نرخ فقر ۴۳.۵درصدی را کاهش دهد. 
همچنین، ترویج فرهنگ جامعه‌محور، حفاظت از محیط زیست و حقوق بشر می‌تواند افراد را از پیوستن به کارتل‌ها بازدارد و به جای جنگ مستقیم، بر پیشگیری تمرکز کند همچنین تسهیل مهاجرت و باز کردن مرزها می‌تواند فشار بر افراد برای کار در سازمان‌های جنایی را کم و به جوامع محلی کمک کند. راهکار دیگر، اصلاح سیستم سیاسی و قانونی مکزیک با اولویت مبارزه با فساد و تبانی مقامات است، زیرا این عوامل باعث ظهور نسل‌های جدید کارتل‌ها می‌شوند و نرخ مصونیت از مجازات را بالا می‌برند. این شامل ایجاد واحدهای پلیس و دادستانی ویژه دارای اختیارات ویژه برای تمرکز بر مناطق خشونت‌زده، اجرای برنامه‌های منطقه‌ای برای قطع پیوندهای دولتی-جنایی و تغییر از استراتژی هدف‎قراردادن رهبران به هدف‌گیری شبکه‌های کامل است.