افزایش نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ و دلایل آن

این آمار نشان می‌دهد بازار کار ایران پیش از این یک روند نزولی در نرخ بیکاری را تجربه می‌کرد؛ هرچند این روند در مقاطعی با افزایش‌های مقطعی همراه بود اما درمجموع ادامه داشت. با این حال، در پاییز ۱۴۰۴ به نظر می‌رسد این روند نزولی متوقف شده است. شرایط خاص حاکم بر اقتصاد ایران در ماه‌های اخیر ازجمله افزایش نرخ ارز رسمی، علت افزایش نرخ بیکاری در پاییز بوده است.
در کنار این مسائل، تورم نیز به بازار کار آسیب وارد کرده و مانع فعالیت بازار کار شده و آن را دچار رکود کرده است. دلیل اصلی این رکود، نرخ تورم بالا در کشور است که به‌عنوان یک عامل بازدارنده عمل می‌کند.
نوسانات شدید نرخ ارز نیز یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر اقتصاد ما و بازار کار است. زمانی که نرخ ارز به‌شدت افزایش پیدا می‌کند و دچار نوسان می‌شود، بازار کار را دروضعیت انتظار قرار می‌دهد. این موضوع در دو تا سه ماه اخیر به‌وضوح مشاهده شد و حتی علت اعتراض بازار تا حد زیادی ناشی از همین نوسانات و رشد بی‌رویه قیمت ارز بود.
فعالان بازار می‌گویند خرید و فروش به‌شدت کاهش یافته و بازار همچنان به حالت عادی و طبیعی خود بازنگشته است. بازاری که در آن مواد اولیه و محصول خریدوفروش می‌شود و نقش لجستیکی کسب‌وکارها را دارد، وقتی دچار رکود شود، به‌معنای اختلال در بازار کار محسوب می‌شود.
در کنار عوامل اقتصادی، التهابات سیاسی نیز بر بازار کار اثرگذار بوده؛ اگرچه مذاکرات در عمان انجام شده است اما چشم‌انداز روشنی برای ادامه آن وجود ندارد، زیرا تهدیدهای مداوم آمریکا و بی‌اعتمادی ما نسبت به طرف‌های غربی، باعث شده اطمینانی نسبت به ثبات شرایط وجود نداشته باشد. این وضعیت، به‌لحاظ روانی، بازار کار و کلیت اقتصاد را دچار به‌هم‌ریختگی کرده و امکان پیش‌بینی برای فعالیت‌های اقتصادی را کاهش داده است.
همچنین بخش خدمات که سهم بالایی از اشتغال کشور را دربرمی‌گیرد نیز با مشکلات جدی مواجه شده است. کاهش درآمدها و افت قدرت خرید مردم، تقاضا در بازار را کاهش داده است. در شرایطی که نزدیک عید هستیم و معمولا خریدها، تعمیرات، تهیه پوشاک و برنامه‌ریزی برای عید نوروز در این روزها افزایش می‌یابد اما کاهش قدرت خرید این تحرک را از بازار گرفته است.
مجموع این عوامل، به‌همراه تشدید تحریم‌ها و کاهش سرمایه‌گذاری، موجب شده نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ از یک الگوی منظم نزولی خارج شود و به نوعی کاهش اشتغال (افت میزان جمعیت فعال) و افزایش نرخ بیکاری شکل بگیرد.افزایش نرخ ارز رسمی و حذف یکباره ارز ترجیحی و تک نرخی شدن ارز (انتقال به تالار دوم مرکز مبادله با نرخ ۱۳۵ هزار تومان)، هزینه تولید را به‌شدت بالا برده و بخشی از تولید را غیرفعال کرده است. تولیدکنندگان با کمبود شدید سرمایه در گردش مواجه‌اند.
در نهایت، ریشه اصلی افزایش نرخ بیکاری درپاییز۱۴۰۴ راباید درمسأله ارز و تورم جست‌وجو کرد؛ دو متغیری که دولت برای آنها برنامه‌ روشنی ارائه نکرده و شواهد نشان می‌دهد روند افزایش تورم همچنان در اسفند و سال آینده وجود دارد.