علت کاهش درآمدهای نفتی در بودجه ۱۴۰۵

در این خصوص، لازم به ذکر است که بخشی از دلایل کمبود منابع، مستقیما به عملکرد برخی مجموعه‌های اقتصادی در دولت بازمی‌گردد که بررسی و ارزیابی آن می‌تواندتوسط شخص رئیس‌جمهور صورت پذیرد. از سوی دیگر، رئیس‌جمهور در جریان رقابت‌های انتخاباتی تصریح کرده بودند که اجرای برنامه هفتم پیشرفت را به‌عنوان مبنای عمل دولت قرار داده و نیازی به تدوین برنامه جدید وجود ندارد. براساس مفاد این برنامه، تولید نفت خام کشور باید تا پایان برنامه هفتم (انتهای سال ۱۴۰۷) به حدود ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یابد. 
در اوایل استقرار دولت چهاردهم و در شهریورماه ۱۴۰۳، میزان تولید نفت خام کشور حدود ۳ میلیون و ۶۲۰ هزار بشکه در روز بود به طوری‌که مطابق برنامه‌ها، مصوبات، زیرساخت‌های ایجاد شده و منابع تأمین مالی مصوب هیأت وزیران وقت و سایر مقدمات اجرایی، مقرر شده بود تولید نفت خام به ۴ میلیون بشکه در روز و حداکثر در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ افزایش یابد. در این راستا، مجوزهای لازم در دولت سیزدهم اخذ شده و اقدامات اجرایی نیز با سرعت در حال انجام بود‌؛ لکن از ابتدای فعالیت دولت چهاردهم تاکنون، نه تنها تولید ۴ میلون بشکه‌ای محقق نشده و تولید روزانه نفت خام با افزایشی در حدود ۱۳۰ هزار بشکه به حدود ۳ میلیون و ۷۵۰ هزار بشکه در روز رسیده‌؛ بلکه عملا سطح تولید در سال آینده را نیز ۴ میلیون بشکه هدفگذاری نکرده و متأسفانه سطح تولید پیش‌بینی‌شده برای سال ۱۴۰۵ را عملا میزان تولید محقق شده سال جاری اعلام کرده‌اند و این موضوع به نوعی یا بیانگر تصویری از ناتوانی مجموعه صنعت نفت در سال آتی است یا اقدامی از سوی دولت برای کم‌اظهاری در میزان تولید و متعاقبا کم‌اظهاری در برآورد درآمدهای متناظر در لایحه بودجه سال آینده. 
مطابق برنامه هفتم پیشرفت و برش‌های سالانه آن، تولید نفت خام کشور باید تا پایان سال ۱۴۰۵ به حداقل ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز برسد. این در حالی است که با توجه به اقدامات انجام‌شده، زیرساخت‌های فراهم‌شده و شرایط موجود پیش از استقرار دولت چهاردهم، انتظار می‌رفت تولید نفت خام در سال ۱۴۰۴ به ۴ میلیون بشکه در روز برسد. بنابراین، چنانچه تحقق برش‌های سالانه برنامه هفتم با تأخیر مواجه شده و رقم حداقل ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ لحاظ نشده، ضروری است حداقل رقم ۴ میلیون بشکه تولید روزانه نفت خام در بودجه سال آتی پیش‌بینی گردد و نه رقم ۳ میلیون و ۷۲۲ هزار بشکه‌ای که در حال حاضر محقق شده است. 
با توجه به مراتب فوق، در صورتی که دولت در پی افزایش تولید، رشد اقتصادی و تأمین منابع درآمدی پایدار برای تخصیص به بخش‌های هزینه‌ای اولویت‌دار است، ضروری است لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ در بخش تولید نفت خام، صادرات و درآمدهای متناظر آن اصلاح و رقم تولید روزانه ۴ میلیون بشکه لحاظ شود. در این صورت، میزان نفت خام قابل صادرات پس از کسر نیاز داخلی روزانه کشور به میزان یک‌میلیون و ۹۵۰هزار بشکه (مطابق رقم مندرج در لایحه بودجه)، به حدود ۲ میلیون و ۵۰ هزار بشکه در روز خواهد رسید که نسبت به رقم صادرات پیش‌بینی‌شده در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ (۱ میلیون و ۷۷۲هزار بشکه در روز) افزایشی معادل ۲۷۸ هزار بشکه در روز را نشان می‌دهد. با احتساب قیمت هر بشکه نفت خام ۵۴ دلار، این افزایش صادرات منجر‌به تحقق درآمدی معادل ۵ میلیارد و ۴۸۰میلیون دلار در سال ۱۴۰۵ خواهد شد. پس از کسر سهم شرکت ملی نفت ایران (۱۴.۵درصد) و سهم صندوق توسعه ملی (در صورت تأیید سهم ۲۰درصدی درسال۱۴۰۵)، در نهایت حدود ۳.۶میلیارد دلار، معادل تقریبا۲۷۰هزارمیلیارد تومان، به‌عنوان منابع در اختیار دولت قرار خواهد گرفت که امکان برنامه‌ریزی برای هزینه‌کرد در بخش‌های اولویت‌دار کشور را فراهم می‌سازد. در جمع‌بندی، باید تأکید کرد که عملکرد بخشی از دستگاه‌های اجرایی موجب محدودیت دولت در تأمین منابع شده و منجر‌ به اعلام کمبود منابع مالی شده است‌؛ در حالی که وزارتخانه ذی‌ربط می‌بایست تحقق تولید روزانه ۴میلیون بشکه نفت خام را در سال جاری عملیاتی می‌کرد. بر این اساس، بایستی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ با لحاظ رقم تولید روزانه ۴ میلیون بشکه نفت خام اصلاح گردد. 
همچنین ضروری است دولت محترم دو اقدام اساسی را در دستور کار قرار دهد: نخست، تعیین تکلیف اقدامات اجرایی و رفع موانع موجود به‌منظور تسریع در افزایش تولید نفت خام‌؛ دوم، اصلاح فرآیندهای صادرات نفت خام و رفع نارسایی‌های ساختاری و فنی در حوزه فروش به‌منظور تحقق کامل درآمدهای صادراتی و اتصال مؤثر جریان درآمدهای ارزی. بدیهی است در صورت هدف‌گذاری افزایش درآمدهای صادراتی نفت خام، توسعه بازار و افزایش فروش باید در اولویت اقدامات مسئولان ذی‌ربط دولت، از جمله رئیس‌جمهور محترم و معاون اول، قرار گیرد.