شتابزدگی در روایت تاریخ

تاریخ معاصر ایران آبشخور رخدادهای خرد و کلان بسیاری است. ورق زدن و بازخوانی برخی از این رویدادها که درخت انقلاب را بارور کرد؛ در رسانه ای چون تلویزیون کاری مثبت و قابل تامل است.

کد خبر: ۱۳۷۷۶۴

هرچند در بازنمایی این رخدادها هنرمند ملزم به روایت فصل به فصل با تاریخ نیست ، با وجود این ، او با چاشنی بداعت و تزریق تخیل به محصول هنری خود سریال می کوشد، علاوه بر بازخوانی حوادث ، داستانی را برای مخاطب روایت کند.وقایع خرداد 1342 که از آن به عنوان نخستین سکوی پرتاب جنبش آزادیخواهی ملت ایران یاد می شود، بستر سازمان روایی سریال «سالهای برف و بنفشه» را شکل می دهد. حرکت خودجوش اهالی پیشوای ورامین در آن مقطع تاریخ ساز در ناخودآگاه نسل انقلاب به ثبت رسیده است.
بازنمایی این رخداد به خوبی با تزریق داستانک های ریز و درشت در ساختار روایی «سالهای برف و بنفشه» عیان است. اما آنچه در این سریال کمی ساز مخالف می زند، داده های تصویری اثر و نوع چینش فصلها کنار یکدیگر است. سریال با ورود یک مهندس تحصیلکرده از فرنگ برای آبادانی باغ پدری به غلتک می افتد. در همان بدو ورود مهندس فلاح (درخشانی) از سوی عوامل تیمسار امیرشاهی نوازش می شود. سلسله رخدادها و موانعی که در برابر قهرمان اثر از سوی نویسنده سازماندهی شده ، به خوبی ریتم داستان را در اوج نگه می دارد. اما در برخی نقاط قصه ، ما با معطلی در داستان مواجهیم به عنوان مثال ، بده بستان علی با مش رحمان (مهدی فقیه)، نصیحت ها و غمخواری های پیرمرد اضافه به نظر می رسد که بود و نبود آن در مسیر داستان به سمت جلو تاثیری ندارد.
«سالهای برف و بنفشه» در شمایل تصویری و ساختاری خود با شتابزدگی همراه است. در سکانسی که مهندس فلاح برای نخستین بار در بازداشتگاه روستا حبس می شود و مادر و پدرش به دیدار وی می آیند. برش نماها و چینش آنها در کنار هم با سکته مواجه است. در این سکانس بخصوصی سروان احمدی (خندان) خانواده فلاح را مورد بازخواست قرار می دهد، نماهای واکنشی پدر (شنگله) در این فصل بشدت کم است. در صورتی که طرف صحبت سروان ، پدر است و به نوعی برای مهندس اهمیتی در این بده بستان قائل نیست. سنگینی نماهای این فصل بیشتر به سمت مهندس است !یکی از مهمترین ابزار برای نویسنده ، دیالوگ است تا با آن انگیزه ها و دغدغه های شخصیت هایش را بروز دهد. در کارهای تاریخی نویسنده باید به نوع گفتمان آن مقطع تاریخی که داستان در آن رخ می دهد، تسلط کافی داشته باشد.
در یکی از قسمتهای سریال ، مدیر مدرسه روستا به یکی از اهالی می گوید: «زیر آب منو زدن!» این جنس گفتار متعلق به یک دهه اخیر است. 40 سال پیش نوع مراودات و گفتار مردم بخصوص در پیشوای ورامین قطعا به گونه ای دیگر بوده است. به هر حال ، عنصر پژوهش در رویه دیالوگ نویسی تاثیر فراوان دارد. نویسندگان مجموعه های داستانی باید به بدیهیات اکتفائ نکنند و در نوع گفتارنویسی خود اندکی پا را از اشکال معمولی دیالوگ نویسی فراتر بگذارند.
در تولید کارهای تاریخی ، نوع چینش ابزار ویراق صحنه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به هر حال ، نسل فعلی و تازه نفسی را که آن دوران را درک نکرده ، باید با اطلاعات و داده های بصری مناسب به آن زمان پیوند داد. در سکانس درگیری و قتل عام کفن پوشان روی پل ، کامیون های «ایفای» عراقی حضور پررنگی دارد که این کامیون ها متعلق به زمان جنگ ایران و عراق است دهه 40 کامیون های ارتش بیشتر از نوع «زیل» بوده است.
این کامیون ها در تصاویری که از آن دوران موجود است ، بخوبی قابل شناسایی است. ای کاش دوستان به این ریزه کاری ها و نوع چینش ابزار و یراق با دقت بیشتری توجه می کردند.
یکی از مهمترین فصلهای سریال همین قتل عام کفن پوشان است که از لحاظ چینش افراد، بخصوص هنروران نقش نظامی و نوع کنش و واکنش بی رمق آنان صدمه دیده است. هر چند ترفند کارگردان برای «اسلوموشن» کردن رخداد خیلی به کمک این سکانس آمده و به نوعی دیگر نقاط ضعف این بخش را پوشش داده است.
تصویربرداری سریال در فصل زمستان به برخی بخشهای «سالهای برف و بنفشه» آسیب زده است. از آنجا که زمان روایی قصه معطوف به بهار و خرداد 1342 است ، بخار دهان هنرپیشه ها که حاصل سرمای زمستان کویر است ، فضای زمانی سریال را از واقعیت موجود دور کرده است.
جای سریال های تاریخ معاصر در جدول برنامه های شبکه 3 خالی بود که «سالهای برف و بنفشه» این خلاء را هر چند کج دار و مریز پر کرده است. نکته پایانی که باید به آن اشاره کرد، پخش سریال هایی است که بازیگران مشترک دارد. سریال «سالهای برف و بنفشه» اکنون در شبکه یک ، برادری توامان دارد که «ما چند نفر» نامش است. حضور بازیگران مشترک در این 2 سریال با یک تیپ و ایضا پرسوناژ، به هر دو سریال برای جذب مخاطب آسیب زده است. ای کاش دوستان در پخش شبکه های مختلف به اجماع و هماهنگی نسبی برسند که این تداخل و اشتراک سریال ها را با زمان بندی مناسب مرتفع کنند. ان شاءالله!