خانه هایی بدون آزبست

بیش از 20 سال است که ثابت شده ، ماده معدنی آزبست یا پنبه نسوز که برای تهیه موادی برای ساخت لباس ، ترمز اتومبیل ، رنگ ، مواد ساختمانی ، کفپوش ها، لوله های سیمانی همچنین به عنوان عایق در لوله و دیگ بخار به کار می رود

کد خبر: ۱۳۵۹۹۲

، برای سلامت انسان مضر است و در بسیاری از کشورها مصرف آن نیز ممنوع شده است.
خطر ذرات آزبست ناشی از تنفس روی مجاری تنفسی و ریه در درازمدت قطعی است و می تواند زمینه ساز ابتلا به آسبستوسیس (Asbestosis زخمهای ریوی)، سرطان ریه همچنین سرطان غشاء داخلی دیواره سینه یا حفره شکمی باشد، متاسفانه درمان این بیماری ها به سختی صورت می گیرد و بیشتر بیماران پس از طی مدتی امکان ادامه حیات را از دست می دهند.
با توجه به این که وجود این الیاف در مصالح ساختمانی سبب آسیب رساندن به سلامت انسان می شود، حذف این ماده از مصالح ساختمانی بررسی شد و برای نخستین بار در کشور، محققان جوان ایرانی به فناوری جایگزینی الیاف آزبست در تولید ورقه های سیمانی دست یافتند.

«آزبست» کانی سیلیکاتی و الیافی بلورین است که به آن پنبه نسوز یا پنبه کوهی نیز می گویند. ریشه آن از کلمه یونانی آزبستو و به معنی جاودانی گرفته شده است. آزبست در اوایل دوره چهارم زمین شناسی متبلور شده و به صورت رگه هایی در نقاط مختلف دنیا تشکیل شده است. این الیاف دارای خصوصیات منحصربه فردی است و در فرآیند آب زدایی که در تولید ورقه های سیمانی با کیفیت بالا بسیار مهم است از عملکرد مناسبی برخوردار خواهد بود. همچنین به علت مقاومت بالا و قابلیت ایجاد پیوند مناسب با خمیر سیمان در کامپوزیت سخت شده ، در صنعت ساختمان سازی بسیار مورد توجه است. این الیاف در محیط سیمان پایدار است و تحت تخریب شیمیایی قرار نمی گیرد و در نتیجه یک کامپوزیت با دوام بالا را ایجاد می کند. از این رو، در محصولات سیمانی یا بتنی کاربرد زیادی دارد.
این در حالی است که وقتی آزبست به مدت طولانی در معرض شرایط جوی شامل باران ، آفتاب ، باد و یخبندان قرار گیرد، دچار ساییدگی شده و الیاف آن در فضا پراکنده می شوند و افرادی که در فضای آلوده به آن قرار دارند، از طریق استنشاق این ذرات را وارد ریه های خود می کنند و سیستم تنفسی آنها در معرض خطر ابتلا به بیماری های ریوی قرار می گیرد.
اگرچه خطر الیاف آزبست در مجاری تنفسی و ریه ثابت شده است ؛ اما بررسی های انجام شده درباره تاثیر الیاف آزبستی روی دستگاه گوارش هنوز به صورت قطعی مشخص نشده است. در بسیاری از کشورهای پیشرفته ، شبکه های آبرسانی از لوله های آزبستی ساخته شده است. این در حالی است که امروزه استفاده از آن در ساخت لوله های آبرسانی و دیگر کاربردهای ساختمانی ممنوع شده است.
پیش از این تصور می شد افرادی که هم اکنون در اثر امراض مربوط به انتشار آزبست در فضا جان خود را از دست می دهند، کسانی هستند که به طور مرتب یا متناوب در یک دوره کاری از چند هفته تا چند سال در برابر مقادیر زیادی آزبست قرار گرفته اند یا کارگرانی هستند که بدون رعایت مقررات بهداشتی مانند استفاده از ماسک در ساخت محصولاتی که تمام یا بخشی از آن از آزبست خام ساخته شده است به فعالیت مشغولند. در حالی که امروزه مشخص شده است قرار گرفتن در معرض ذرات آزبست حتی برای مدت زمان محدود نیز سبب ابتلا به بیماری خواهد شد. بدیهی است هر چه استنشاق غبار آزبست افزایش یابد، خطر بیشتری برای سلامتی به وجود می آید.

الیاف جایگزین

به گفته مهندس مرتضی خرمی ، مدیر پژوهش مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن و مجری این طرح ، در ایران ورقه های سیمانی هنوز با آزبست تولید می شود و آزبست مصرفی معمولا از کشورهای روسیه ، برزیل ، زیمبابوه و آفریقای جنوبی وارد می شود. یکی از مهمترین ویژگی هایی که درباره الیاف جایگزین باید مورد توجه قرار گیرد، در دسترس بودن و سادگی تولید آنهاست.
از مهمترین پارامترهای دیگر در جایگزینی الیاف آزبست ، سازگاری آنها با سیمان است. همچنین میلیاردها دلار سرمایه گذاری در تجهیزات تولید ورقه ها و لوله های سیمانی با الیاف آزبست در ایران انجام شده است ، بنابراین در انتخاب الیاف جایگزین جدید، لزوم استفاده از این تجهیزات باید مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر در جایگزینی الیاف آزبست در ورقه های سیمانی باید اصول کلی حاکم بر فرآیند جایگزینی مانند پایداری الیاف در محیط قلیایی سیمان ، مقاومت در شرایط طبیعی مانند نور خورشید و سیکلهای یخ زدن و ذوب شدن و همچنین امکان ایجاد پیوندهای قوی میان مولکول ها و ذرات سیمان به یکدیگر مورد بررسی قرار گیرد.

آزبست ممنوع!

در اوایل دهه 1970 ، تلاش گسترده جهانی برای قانونمند شدن حذف آزبست در محدوده وسیعی از محصولات آغاز شد، کشورهایی که بیشترین توجه را به سلامتی داشته اند و نیاز به قانون علیه استفاده از آزبست را درک کرده اند، بیشترین پیشرفت درخصوص جایگزینی الیاف آزبست را به دست آورده اند. استرالیا، اولین کشوری است که با تحقیقات بسیار پرهزینه به فناوری جایگزینی الیاف آزبست در ورقه های سیمانی دست یافت و از سال 1981 در جیمز هاردی به عنوان اولین واحد صنعتی ، سیمان بدون آزبست ساخته شد. در سال 1982 حکومت آلمان مقرر کرد استفاده از آزبست تا پیش از سال 1986 حدود 50 درصد کاهش یابد و کلیه مصالح ساختمانی تا سال 1990 بدون آزبست تولید شوند. از سال 1991 ، استفاده از این ماده در بسیاری از کشورها مانند سوئد، نروژ، دانمارک ، ایتالیا، بلژیک ، هلند، اتریش ، سوئیس ، فرانسه ، اسپانیا و آلمان ممنوع شد.
البته چین ، روسیه و آفریقای جنوبی هنوز با بیش از نصف تولید جهانی آزبست ، از جمله استفاده کننده های الیاف آزبست در محصولات جهانی بوده و انتظار می رود تا مدت زمانی در آینده به این کار ادامه دهند

هنگام استفاده از الیاف سلولزی ، تلاش می شود با تغییر محتوای الیافی سیمان ، بهترین ویژگی ها در کامپوزیت تولید شده ، لحاظ شود. محتوای الیاف مناسب می تواند استحکام کششی سیمان به دست آمده را 6 تا 10 برابر افزایش دهد که البته نوع فیبر به کار رفته در استحکام سیمان بسیار موثر خواهد بود.
اگر محتوای الیافی سیمان از یک حد خاصی بیشتر شود، تاثیرات نامطلوبی در استحکام سیمان بر جای خواهد گذاشت. بنابراین توجه به نسبت الیاف اضافه شونده به سیمان اهمیت زیادی دارد.

چشم انداز

به گفته خرمی ، باتوجه به ضرورت جایگزینی الیاف آزبست در صنعت ساختمان سازی ، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن از آغاز سال 1385 پروژه های متعددی را در این رابطه در دستور کار خود قرار داد. در این پروژه ها جایگزینی با الیاف سلولزی ، پلیمری و معدنی به عنوان سه گروه اصلی بررسی شد و طرح جایگزینی الیاف آزبست با الیاف سلولزی پلیمری در مقیاس آزمایشگاهی به موفقیت دست یافت که در نتیجه از این پس الیاف سلولزی و پلیمری در ورقه های سیمانی جایگزین آزبست می شود. این الیاف از ضایعات کشاورزی به دست می آید که در ایران با قیمتی بسیار ارزان در دسترس است و از ویژگی های مشابه الیاف آزبستی برخوردار است.
در طرح تحقیقاتی انجام شده ، آزمایش های اصلی مربوط به استانداردهای بین المللی ورقه های سیمانی با موفقیت به پایان رسیده است و محققان امیدوارند تحقیقات تکمیلی تا پایان مهرماه امسال انجام شود و تولید آن در مقیاس صنعتی با همکاری شرکتهای تولیدکننده ورقه های سیمانی در ایران ، تا پایان سال 86 به نتیجه برسد. در اجرای طرح جایگزینی الیاف آزبست ، برای شناخت پارامترهای زیادی که در فرآیند تولید ورقه های سیمانی تقویت شده با الیاف موثر هستند، از مشاوره و همکاری استادان و دانشجویان دانشگاه های تهران ، شریف ، امیرکبیر ، کاونتری انگلستان و مرکز تحقیقات چوب و کاغذ ایران استفاده شده است و در نتیجه ، برای نخستین بار تولید ورقه های سیمانی صاف و موجدار در مقیاس آزمایشگاهی در کشور امکان پذیر شد. تحقیقات انجام شده برای جایگزینی الیاف آزبست در محصولات ساختمانی مانند ورقه های سیمانی موجدار و صاف که به عنوان پوشش بام در سقفهای سبک مانند سقفهای شیروانی و همچنین لوله های قابل استفاده در شبکه های آب و فاضلاب شهری به کار می رود، مورد توجه قرار گرفته و نتایج مطلوب و مناسبی را به همراه داشته است.
از نکات مهم و قابل توجه این تحقیق آن است که بیشتر کشورهایی که دارای این فناوری هستند، اغلب الیاف جایگزین آزبست را از معدود کشورهایی مانند استرالیا و برخی کشورهای اروپایی وارد می کنند. در حالی که در این طرح آزمایشگاهی الیاف سلولزی و پلیمری مورد استفاده از مصالح بومی و در دسترس در ایران تهیه و تولید شده و حتی امکان ساخت ماشین آلات و قطعات صنعتی مورد نیاز برای تولید و عمل فرآوری الیاف از سوی متخصصان داخل کشور فراهم بوده و در این رابطه می توان به خودکفایی کامل رسید.