تفکر انتقادی چیست؛

روان شناسان پرورشی تاکید زیادی بر این موضوع داشته اند که معلمان باید به جای انتقال دانش و اطلاعات به یادگیرنده بیشتر به پرورش مهارت اندیشیدن یا تفکر انتقادی بپردازند.

کد خبر: ۱۳۳۸۸۶

در اینجا لازم است ابتدا به تعریفی از تفکر بپردازیم: انیس (1985) تفکر انتقادی را این گونه تعریف می کند: تفکر مستدل و تیزبینانه درباره این که چه چیزی را باور کنیم و چه اعمالی را انجام دهیم.
وولفولک 1995 در باب تفکر انتقادی می گوید: ارزیابی تصمیمات از راه وارسی منطقی و منظم ، مسائل ، شواهد، راه حل ها را تفکر انتقادی می گویند. درباره مهارت های تشکیل دهنده تفکر انتقادی نظرات مختلفی وجود دارد، اما انیس (1987) که یکی از صاحب نظران و پژوهشگران در زمینه تفکر انتقادی است عناصر یا مهارت های تشکیل دهنده تفکر انتقادی را این گونه بیان می کند: جستجوی یک بیان روشن از موضوع یا سوال ، جستجوی دلایل کوشش برای کسب اطلاعات جامع ، استفاده و ذکر منابع معتبر، در نظر گرفتن موقعیت کلی ، در نظر گرفتن نکته اصلی ، از یاد نبردن مساله اصلی مورد علاقه ، جستجوی شقوق مختلف ، انعطاف پذیر و بدون تعصب بودن ، اتخاذ موضع کردن ، تا حد امکان دقیق بودن ، با هر یک از اجزای موقعیت کلی به طور منظم برخورد کردن.
در اکثر کشورهای جهان سیستم آموزشی طوری طراحی شده است که در آن به مرور درک ، فهم و تفسیر مساله ، تحلیل سوالها و کاربرد منطق ، (تفکر انتقادی) به فرد آموزش داده می شود، اما از آن جایی که سیستم آموزشی ما در ایران به این گونه نیست و به وجود آوردن چنین سیستمی در آموزش و پرورش مستلزم وقت و هزینه زیادی است ، به کارگیری راهکارهای زیر در سازمان کوچکی مثل مدرسه می تواند موثر باشد: نقش معلم در ایجاد تفکر انتقادی: معلم در پرورش تفکر انتقادی دانش آموز نقش کلیدی و مهمی دارد. معلم به دلیل این که تمام رفتارش می تواند الگوی دانش آموز قرار بگیرد، لذا او قادر است دانش آموزانی نقاد و پرسشگر تربیت کندکه خود قدرت نقد مسائل مختلف را داشته باشد. معلم می تواند با تقویت مهارت مشاهده ، مهارت درک و تفسیر اطلاعات ، و مهارت استدلال که در زیر درباره هر یک از آنها توضیح خواهیم داد تفکر انتقادی را در دانش آموز پرورش دهد.
برای پرورش مهارت مشاهده معلم باید به دانش آموز یاد بدهد که حواس پنجگانه اش را برای دریافت اطلاعات از محیط به کار گیرد. معلم برای پرورش مهارت استدلال در دانش آموز باید طوری عمل کند که او بتواند به صورت منطقی درباره مشاهدات خود بیندیشد. دانش آموز باید یاد بگیرد از وقایع و رویدادهای محیط پیرامونش بسادگی نگذردو درباره آنها استدلال کند. برای تقویت مهارت درک و تفسیر اطلاعات دانش آموز باید یاد بگیرد مطالب گوناگون را از راههای مختلف به هم ارتباط دهد.
نقش والدین در تقویت تفکر انتقادی: والدین نیز در پرورش تفکر انتقادی در کودک و نوجوان دارای نقش مهمی هستند. در واقع تفکر انتقادی باید از همان کودکی در کانون خانواده به فرد آموزش داده شود و این تفکر در دوران ابتدایی در مدرسه کامل می شود. بنابراین ایجاد جلسه هایی که والدین را از این موضوع و داشتن صبر و تحمل در مقابل پرسشهای کودکان آگاه کنند نکته ضروری و مهمی است.