خروج بی سابقه

ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در آخرین نطق سالانه خود در پارلمان در واکنش به اقدامات امریکا، از خروج روسیه از پیمان منع گسترش سلاحهای غیرمتعارف خبر داد.

کد خبر: ۱۳۲۳۳۳

روابط روسیه و امریکا در ماههای اخیر با طرح استقرار سپر دفاع موشکی در اروپا که از سوی دولت بوش مطرح شده ، بشدت دچار تنش شده است. محتوای پیمان منع گسترش سلاحهای غیرمتعارف ، دلایل روسیه برای خروج از این پیمان و تاثیرات آن در گفتگوی «جام جم» با داریوش صفرنژاد کارشناس مسائل اوراسیا مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

سابقه پیمان های مربوط به منع گسترش سلاحهای غیرمتعارف به چه زمان بازمی گردد و اساسا این پیمان ها چه اهدافی را دنبال می کنند؛

پیمان منع گسترش سلاحهای غیرمتعارف در زمان جنگ سرد و بین دو ابرقدرت شرق و غرب یعنی امریکا و شوروی پایه ریزی شد که در سال 1990نیز پس از چندین دور مذاکرات بین ناتو و ورشو امضائ شد. هدف از این پیمان کاهش تولید موشکهای قاره پیما، بالستیک و سلاحهایی بود که در قالب تسلیحات غیرمتعارف و کشتار جمعی تعریف می شد که به پیمان های سالت یک و دو معروف شد. براساس این پیمان ، امریکا و شوروی در نقاط مختلفی از دنیا رادارهایی را برای این کار در نظر گرفتند که از جمله رادارهای احداثی توسط شوروی می توان به رادار مستقر در شمال جمهوری آذربایجان اشاره کرد که به شعاع 1400کیلومتر می توانست تحولات تسلیحاتی را رصد کند که آن زمان در دو نقطه دیگر نیز در حال ساخت رادار بودند. امریکا نیز متقابلا در سه نقطه از قاره اروپا مراکز راداری ایجاد کرد. پس از فروپاشی شوروی تقریبا این پیمان ها به حالت تعلیق درآمد و از آن دوران نیز مذاکرات مختلف بین امریکا و روسیه در جریان بوده است. اما در سالهای اخیر امریکا به بهانه گسترش تولید سلاحهای کشتار جمعی توسط کره شمالی و ایران و بدون در نظر گرفتن روسیه ، به اقداماتی مغایر با آن پیمان دست زده است. در ماههای اخیر نیز به بهانه افزایش تهدیدات علیه منافع امریکا و اروپا، طرح سپر دفاع موشکی را مطرح کرده که با مخالفت های شدید روسیه مواجه شده است.

علت اصلی خروج موقت روسیه از پیمان منع گسترش سلاح های غیرمتعارف چیست؛

با روی کارآمدن ولادیمیر پوتین در روسیه شاهد هستیم که دنباله روی مسکو از سیاست های واشنگتن در عمل به حالت رکود درآمده است . تیم حاکم بر روسیه به رهبری پوتین سعی کرده یک نگاه مستقل تر در عرصه نظام بین الملل اتخاذ کند، اما در عین حال جانب احتیاط را نیز کاملا رعایت می کند تا در این رهگذر مقابل امریکا قرار نگیرد. از سوی دیگر امریکا در چنین فضایی بیشترین بهره برداری را کرده که حتی شاهد ورود امریکا به حیاط خلوت روسیه در برخی جمهوری های واقع در قفقاز و آسیای مرکزی هستیم. این رفتارها و اقدامات امریکا همگی در پرتو تضعیف حرکت روسها صورت گرفته است .امریکا پس از حادثه 11سپتامبر، با بی توجهی به معاهدات و کنوانسیون های بین المللی به یکه تازی در عرصه نظام بین الملل مبادرت کرده که بحث استقرار سپر دفاع موشکی امریکا در اروپا در این زمینه قابل ارزیابی است. در واقع امریکا در شکل دهی به ائتلاف جهانی علیه تروریسم که بیشتر جنبه ادعایی دارد، نقش روسها را کمرنگ کرده است.
خروج روسیه از این پیمان می تواند در وهله اول بیانگر اعتراض این کشور به سیاست های امریکا از جمله طرح سپر دفاع موشکی باشد. همچنین دیگر دلیل این اقدام ، این است که در این برهه ، روسیه توان جدی و عملی برای مقابله با امریکا را ندارد. خروج روسها از پیمان منع گسترش سلاحهای غیرمتعارف قطعا کلیت این پیمان در فضای جهانی را تحت الشعاع قرار خواهد داد که این مساله برای پرستیژ امریکا چندان مطلوب نیست.
به نظر می رسد با خروج روسیه از این پیمان ، کشورهای اروپایی که تمایل زیادی به امریکا داشته اند، در اجرای تئوری سپر دفاع موشکی این کشور بسیار محتاط عمل خواهند کرد.

اقدام روسیه برای خروج از این پیمان چه تاثیری بر امنیت نظام بین الملل خواهد داشت؛

در تحلیل تاثیرات این اقدام باید به دو جنبه داخلی و بین المللی اشاره کرد. تقریبا تا 6ماه دیگر انتخابات پارلمانی روسیه برگزار می شود و 2ماه پس از آن نیز انتخابات ریاست جمهوری در پیش است. پوتین از حضور اکثریتی احزاب کمونیست در پارلمان روسیه توانست 7سال پیش قدرت را به دست گیرد. لذا به دنبال آن است که پس از پایان ریاست جمهوری خود در روسیه فردی وارد این جایگاه شود که به تفکرات وی نزدیک باشد. از سوی دیگر، بیشتر مردم روسیه به تعامل کشورشان با امریکا چندان تمایل نشان نمی دهند و بیشتر خواهان توسعه روابط با شرق هستند. بنابراین اقدام پوتین می تواند از نظر احیای جایگاه روسیه در نگاه مردم بسیار حائز اهمیت باشد. در عرصه بین الملل نیز این اقدام می تواند دست روسیه را برای فروش تسلیحات به کشورهای مختلف بازگذارد.
سال 2006طبق آمارهای اعلام شده ، روسیه اولین کشور صادرکننده تسلیحات بوده و طبیعی است که روند خروج روسیه از این پیمان ، بستری مناسب برای صادرات تسلیحات روسی خواهد بود که به رقابت تسلیحاتی نیز منجر می شود.