جلوگیری از تحریف حماسه ها

مدتهاست که ساخت فیلم 90 دقیقه ای در تلویزیون به یک رسم تبدیل شده است. ارقام و آمار هم نشان می دهد تلویزیون در تلاش است بیش از این روی چنین فیلمهایی تمرکز کند.

کد خبر: ۱۳۲۰۲۷

این موضوع آنقدر دامنگیر شده است که حتی سیمای مراکز استان ها نیز به این مقوله رویکردی جدی داشته اند و البته بسیاری از آثار در مواجهه با مخاطب با استقبال بدی نیز روبه رو نشده اند.
ویژگی عمده این فیلمها علاوه بر گوناگونی موضوعات ، عدم اطاله است ، به این معنی که پرگویی بعضی سریال ها و مجموعه های تلویزیونی را ندارند و می توانند بخوبی با مخاطب ارتباط برقرار کنند. صفحه ای که پیش روی شماست به آثار ساخته شده در مراکز استانی می پردازد و این شاید دلیل خوبی باشد که به سراغ کارگردانی برویم که در سیمای مرکز یزد یک فیلم 90 دقیقه ای جلوی دوربین برده است.
اکبر منصورفلاح ، کارگردان جوانی است که سالها پیش از او سریال های آژانس دوستی ، فقط به خاطر تو، برای آخرین بار، مردان کوچک و... را دیده ایم. او سال گذشته توانست فیلم اعماق قلب را با موضوع هشت سال دفاع مقدس کارگردانی کند؛ فیلمی که بیشتر بعد اجتماعی جنگ را مدنظر قرار داده است اگرچه به هر حال فضای خاکریزها را می توان در آن دید. منصور فلاح درباره این فیلم می گوید: راستش این فیلم با نگاهی به واقعیات 8 سال دفاع مقدس ساخته شده است.
با وجود گذشت سالها از زمان جنگ ، حضور شخصیت هایی فوق العاده در این کارزار مرا واداشت که دوباره و از زاویه دیگر به این آدمها و ارتباط آنها نگاه کنم و نسبت آنها را با جامعه کنونی جستجو کنم. تلاش کردم با استفاده از همان آدمها، قصه متفاوتی روایت کنم ؛ البته باید کار را ببینید تا درباره آن قضاوت درستی داشته باشیم.
با شناختی که از آثار اکبر منصورفلاح داریم معلوم است که او تلاش کرده چینش آدمها و حوادث به گونه ای باشد که در انتها یک داستان جنگی را با غلبه وجه اجتماعی نظاره گر باشیم. این موضوع را می شود از خلال داستان این فیلم نیز متوجه شد: اعماق قلب درواقع داستان 3 رزمنده را روایت می کند که سالها بعد ماجراهایی آنها را به هم مربوط می کند. یکی از این 3 نفر در عملیاتی شهید شده است و دست تقدیر 2 دوست دیگر را از هم دور کرده ؛ البته علت اصلی ، کدورتی است که به وجود آمده است.
یکی از آن دو به نام «داهیم» علت شهادت نفر سوم را ساجدی (دوست دیگر) می داند؛ موضوعی که باعث رنجش ساجدی شده است. سالها بعد، پسر ساجدی به خواستگاری می رود، اما در مراسم خواستگاری ساجدی متوجه می شود پسر از دختر خانواده داهیم خواستگاری کرده است.
با معرفی افراد خانواده ، ساجدی و داهیم در برابر هم قرار می گیرند و گذشته با همه عظمتش دوباره زنده می شود، اما در این میان اتفاقی به وقوع پیوسته که داهیم از آن بی خبر است. ساجدی برای داهیم توضیح می دهد که پسر درواقع فرزند دوست شهیدشان است و این ابتدای ماجراهای پیش بینی نشده دیگر است.

با گذشت سال ها یادمان رفته که باید قصه شهیدان را برای نسلی که آنها را ندیده اند بازگو کنیم

در این فیلم بازیگرانی چون رامتین خداپناهی ، حسن اسدی ، شراره رخام ، مجید حاجی زاده ، عهدیه مجیدی ، محمد ابهری ، نازنین طباطبایی ، گلشن پیرخانقاه و... ایفای نقش کرده اند. رامتین خداپناهی این بار در نقش داهیم ظاهر شده است ؛ آدمی که با گذشت سالها تغییراتی در روحیه و حتی شکل ظاهرش به وجود آمده است ، در مقابل او حسن اسدی را داریم که ایفاگر نقش ساجدی است.
او آدمی است که هنوز میراث دار جنگ است و با این که سالها از خاتمه جنگ گذشته است ، اما هنوز خود را در آن حال و هوا احساس می کند و ذره ای از اعتقادات او به واقعه مهمی مثل جنگ کم نشده است. مجید حاجی زاده هم در نقش فرزند شهید ظاهر شده که از واقعیت ماجرا خبری ندارد. شراره رخام هم نقش همسر داهیم را بازی می کند. نقش پدرزن داهیم هم به عهده محمد ابهری است که شرکتش در حال ورشکستگی است و او حتی در پاره ای از مواقع مجبور می شود از موقعیت داهیم برای پیشبرد منافعش استفاده کند. عهدیه مجیدی هم همان دختری است که پسر ساجدی در تلاش است با او ازدواج کند و در این مسیر با ماجراهای بی شماری روبه رو می شود. گلشن پیرخانقاه هم ایفاگر نقش همسر ساجدی است که با از دست دادن فرزندش ، سرپرستی پسر شهید دوست ساجدی را قبول می کند.
منصورفلاح درباره تکیه او بر موضوعات طرح شده می گوید: ما سعی کردیم در فیلم اعماق قلب بخشهای عاطفی و اجتماعی زندگی آدمها را به گونه ای دیگر به تصویر بکشیم.
در واقع تلاش کردیم داستان زندگی شخصیت ها را به شکلی واقعگرایانه با نگاهی به آینده و گذشته روایت کنیم و همه اینها با پرداختی نو و نگاهی به زندگی فرزندان شهدا و با تکیه بر اعتقادات آنها ساخته شده است.
وقتی خلاصه داستان چنین فیلمی را می خوانیم ، احتمالا به یاد آثار دیگری که با همین مضامین ساخته شده اند می افتیم. از منصورفلاح می پرسیم آیا برای ساختن فیلمش ، الگویی هم داشته یا نه؛ او در پاسخ می گوید: واقعیتش این است که سعی کردیم الگوبرداری نکنیم ؛ چرا که خودم اصلا از انجام چنین کاری اکراه دارم.
البته قصه ها و داستان هایی که در چنین ورطه هایی بیفتد بجز کپی برداری و مسائل حاشیه ای آن ، خلاقیت سازندگان را هم کم می کند. علاوه بر این ، فیلمسازی که در یک قالب و در یک مسیر به جلو برود دیر یا زود به بن بست می رسد و مخاطب خود را از دست خواهد داد.
این کارگردان که سریال «به خاطر من» را آماده پخش دارد درباره جذابیت های فیلمش می گوید: بیشتر تجربه های من به ساخت آثار طنزی مربوط است که براساس موقعیت های کمدی شکل می گرفت ؛ آثاری مثل آژانس دوستی ، فقط برای تو و برای آخرین بار و... در هر کدام از این سریال ها ما به وجوه مختلف طنز پرداختیم.
خیلی دلم می خواست در زمینه 8 سال دفاع مقدس با کمک دوستان دیگر اثری خلق کنم. سال پیش در این زمینه فیلم سینمایی بوی خاک را ساختم که در آن باز هم با نگاهی متفاوت به مقوله 8 سال دفاع مقدس پرداختیم. تجربه آن کار مرا واداشت که از پیشنهاد ساخت این فیلم استقبال کنم. به نظرم این طرح از منظر جدیدی وقایع 8 سال دفاع مقدس را رصد می کند و زاویه دیگری برای حرف زدن درباره آدمهای جنگ باز شده است که وقتی فیلمنامه را نوشتم دوباره این احساس در من زنده شد.
بیشتر فیلمهایی که ما دیده ایم و در خاطرمان مانده است آن دسته از آثاری بوده که شخصیت پردازی قوی و قائم به ذاتی داشته اند، یعنی آثاری بوده اند که در شخصیت پردازی و شیوه ارائه آنها خلاقیتی به کار رفته که آنها را از دیگر آثار مشابه متمایز می کند.

ثبت جنگ در تاریخ

وقتی از منصورفلاح می پرسیم برای جامعه ای که به سوی آرامش می رود یادآوری روزهای جنگ در قالب یک اثر تصویری چه تاثیری ممکن است داشته باشد، می گوید: در جهان هنوز که هنوز است درباره جنگهایی که چند دهه یا چند قرن پیش اتفاق افتاده ، فیلم و سریال می سازند و در بیشتر مواقع در ورای روایت یک جنگ ، نگاه امروزی خودشان را از قضیه به جهانیان معرفی می کنند که البته در بیشتر این فیلمها به نوعی تحریف در خلق حماسه ها صورت می گیرد. گذشته از این ، در بیشتر این آثار می شود اهداف آینده سازندگان آن را نیز دید. با چنین اتفاقاتی که اطراف ما می افتد، طبیعی است که باید روایت های خودمان را از این جنگ بزرگ داشته باشیم.
ضمن این که یادمان نرود به هر حال موظفیم اتفاقاتی را که در این رویداد بزرگ افتاده برای ثبت در تاریخ و نیز بازگو کردن آن برای آیندگان تصویر کنیم

منصورفلاح درباره استفاده از شخصیت های فیلمش به ما می گوید: شخصیت های فیلم من همه برآمده از فرهنگ و اصالت ایرانی هستند و این مهمترین وجه شخصیت های فیلم من است.
ما جنگهای گوناگونی را در گوشه و کنار دنیا شاهد بوده ایم ، اما هیچ کدام مختصات جنگ ما را نداشتند. جنگ ما یک جنگ اعتقادی بود و از این نظر 8 سال دفاع مقدس با همه جنگهای دیگر متفاوت بوده است. به همین اندازه هم شخصیت هایی که در این جنگ حضور داشتند و آن حماسه ها را خلق کردند، با دیگر مبارزان و جنگجویان دیگر دنیا متفاوت و متمایز هستند؛ بنابراین بدیهی است که من آنها را به شکل کاملا متفاوت تصویر کنم.
آدمهای فیلم من ، ملموس و در دسترس هستند. نمونه های آنها را می شود در جامعه امروزی ببینیم. بسیاری از ما با روحیات آنها آشنایی داریم ؛ اما این دلیل نمی شود که من آنها را به صورت کلیشه ای و تکراری در فیلم بیاورم. سعی کردم شخصیت های فیلم کلیشه ای نباشند و آدمهای تازه ای باشند که ما آنها را در یک داستان تازه می بینیم.
اکبر منصورفلاح در ادامه با تاکید بر این موضوع که هنوز به جنبه های گوناگون 8 سال دفاع مقدس در رسانه های تصویری پرداخته نشده ، می گوید: ما آثار بسیار خوبی درباره 9 سال دفاع مقدس داریم که بیشتر این آثار از جنبه های گوناگون به تحلیل و بررسی این واقعه مهم تاریخ معاصر کشور پرداخته اند که خب البته این کافی نیست و باید هنوز در این مقوله کار کرد. در مقابل فیلم هایی هم ساخته شدند که کپی برداری صرف بودند و واضح است که از ساختار خوبی هم برخوردار نبوده اند. بحث اصلی و مهم قضیه اینجاست که در زمانه فعلی باید از چه زاویه ای به موضوع نگاه کرد. چگونه باید گفت و از کجا؛ برای چه مخاطبانی و اصلا نکات مهم چه چیزهایی است؛
احساس می کنم با گذشت سالها یادمان رفته که ما باید در درجه اول قصه مردان و زنانی که در راه اهدافشان شهید شدند را برای نسلی که آنها را ندیدند و احتمالا با روحیات آنها کمتر آشنایی دارند، بازگو کنیم . وظیفه اصلی همه آدمهایی مثل ما، همین است که تاریخ معاصر کشورمان را بازخوانی کنیم.
این کارگردان جوان می افزاید: همان طور که گفتم فیلم های ساخته شده در این حوزه با آن که هزینه های بسیاری صرف ساختنشان شده ، اما آنچنان که باید نتوانسته اند حقیقت وقایع سترگ 8 سال دفاع مقدس را بازتاب دهند؛ البته کارگردان های خوبی در این زمینه تجربیاتشان را به منصه ظهور رساندند که واقعا تاثیرگذار بودند. یکی از آن فیلمسازان بزرگ زنده یاد رسول ملاقلی پور بود که خیلی زود از پیش ما رفت.
با آن که فیلم اعماق قلب در شهرستان و با برآورد کم ساخته شده ، اکبر منصورفلاح از ساخت آن احساس رضایت می کند، اما به نکات ظریفی هم اشاره می کند: در برخی از شبکه های استانی بستر خوبی برای ساخت آثار خوب وجود دارد، اما مشکل اصلی که گریبانگیر مراکز شهرستانی است نبود امکانات و وسایل لازم برای ساخت آثار تلویزیونی است. به جرات می توانم بگویم که تجهیزات یک دفتر کوچک فیلمسازی در تهران گاهی از امکانات مراکز استان ها بیشتر است. با وجود این باید بگویم نیروهای با انگیزه خوبی در شهرستان ها وجود دارند که می توان از آنها بیشتر از این بهره گرفت ، اما متاسفانه نیروها در شهرستان ها در گروه های کوچک باقی می مانند و جای رشدی برای آنها نیست.
اگرچه باید بگویم چه در تهران و چه در شهرستان حرف اصلی را بودجه یک اثر می زند. حتی در تهران هم اگر بودجه کمی نسبت به پروژه فیلم یا سریالی که قرار است ساخته شود داشته باشید دچار دردسر خواهید شد.
تصویربرداری فیلم اعماق قلب در لوکیشن هایی در یزد در بهمن سال 85 انجام گرفته است.
در ساخت این فیلم سید داوود تقوی نژاد (تهیه کننده)، سیدعلی نادری (مدیر تصویربرداری)، طاهر پیشوایی (مدیر صدابرداری) بابک شعاعی (طراح گریم)، حسین منصور فلاح (طراح صحنه)، امیر ادیب پرور (تدوین) و شهاب اکبری (آهنگساز) همکاری داشته اند.