جشن آشتی با آسمان

ایرانیان فردا جمعه مراسم روز نجوم را برگزار می کنند. مراسم گسترده ای که در نقاط گوناگون کشور ما در این روز برگزار خواهد شد، تلاشی است برای آشتی میان آسمان و زمین

کد خبر: ۱۳۱۵۵۹

و به یاد آوردن عظمت آسمانی که بالای سر ما قرار دارد؛ اما پرسش اینجاست که چه نیازی به شناخت آسمان هاست وقتی روی زمین انسان با این حجم درگیری های زندگی مدرن دست به گریبان است وگرنه نجوم چه تفاوتی با دانشها و علوم دیگر دارد که باید برای آن جایگاه ویژه ای قائل شد و روز ویژه ای را به آن اختصاص داد و تلاش کرد تا مردم را با آن آشنا کرد. به شیوه های گوناگون می توان به این پرسش پاسخ دارد، اما شاید مهمترین آن این باشد که آسمان زیبا یکپارچه برفراز سر همه انسان ها گسترده است.

نجوم و ستاره شناسی به اعتقاد بسیاری از محققان تاریخ علم قدیمی ترین شاخه از دانش های بشری است که انسان توانسته است به آن دست یابد و به آن توجه کند. دلیل چنین مدعایی نیز چندان دشوار نیست. تصور کنید شما انسانی هستید که چند هزار سال قبل در میانه کوهستانی دورافتاده یا صحرایی غریب زندگی می کنید. در چنین روزگاری هیچ نوع آلودگی مصنوعی جو سیاره شما را آلوده نکرده است و هیچ منبع نور مصنوعی وجود ندارد که باعث محدود شدن توان بینایی انسان شود؛ بنابراین شما در برابر خود در شبی تاریک منظره هولناک و در عین حال مجذوب کننده ای را در شباهنگام تجربه خواهید کرد.
هلال ماه هر شب بر شکوه این صحنه می افزاید و هر شب به شکلی درمی آید تا این که سرانجام بار دیگر چون هلالی نازک درمی آید و در آسمان ناپدید می شود. گاه گداری چنین نظم باشکوه و در عین حال شگفت انگیزی را عبور تیری از نور و شهابی که سینه شب را می شکافد به هم می زند و گاه ظهور دنباله داری درخشان با دنباله ای شبح گون در آسمان به شکوه این منظره می افزاید و گاهی نیز ماه کامل در آسمان تیره می شود یا در میانه روز ناگهان چهره خورشید تیره می شود. به راستی هنوز هم چنین مناظر شگفت انگیزی چشم انسان را خیره می کند.
طبیعی است انسانی که هزاران سال پیش در مقابل خود چنین شکوهی را تجربه می کرده است ، شیفته این طبیعت زیبا شود و در اسطوره های خود آن را جایگاه قهرمانان و ایزدانی باستانی قرار دهد، اما آسمان به عنوان جایگاهی که زمین و هر آنچه در آن است حتی در دوره جدیدتر هم از کانون توجه انسان دور نشده ، در دوره تاریخی ، تجربه عظیم دوران باستان به کمک دانشمندان آمد تا با منظم کردن این داده ها به نخستین مدلهای کیهان دست یابند.

جالب اینجاست که هنوز هم در عرصه ستاره شناسی ما با همان پرسشهایی مواجهیم که در ابتدا مواجه بوده ایم

در دوره بعدی اگرچه نگاه به آسمان دقیق تر شد و با ظهور ابزارهای جدیدی چون رصدخانه های غیراپتیکی و پس از آن ظهور تلسکوپ ها یک باره میدان مطالعات ستاره شناسی دچار تغییر و تحول جدی شد، اما در کنار این تغییرات علاقه عموم مردم به این موضوع باقی ماند.
آنها به ستاره ها چشم می دوختند و افسانه ها و داستان های باستانی را در خصوص آنها به یاد می آوردند و در عین حال علاقه مندان غیرحرفه ای که جماعت منجمان آماتور را شکل دادند با استفاده از دانش عمومی ستاره شناسی خود اقدام به جهت یابی در سفرها یا مرور و شناخت بیشتر شگفتی های آسمان می کردند. این داستان تا دوران ما هم که عصر اکتشافات فضایی ، ابزارها و تلسکوپ های غول پیکر و استفاده از فناوری پیشرفته در تحقیقات نجومی است ، ادامه دارد.
انسان امروز اگرچه به سلاح فناوری های نوین و ابزارهای مدرن مجهز است ، اما هنوز هم نمی توان مطمئن بودکه نسبت به گذشتگان خود پاسخ پرسشهای بیشتری را می داند، چرا که این ماهیت انسان است که با پاسخ دادن به هر پرسشی به جای یک پرسش جدید، صدها پرسش ظهور می کند و این گونه است که درخت دانش رشد می کند و شاخه افشان می شود. جالب اینجاست که هنوز هم در عرصه ستاره شناسی ما با همان پرسشهایی مواجهیم که در ابتدا مواجه بوده ایم.
این که سیاره ما و جهان ما چگونه به وجود آمده است؛ این جهان چگونه دچار تحول و توسعه و گسترش می شود و آینده فیزیکی جهان ما چگونه خواهد بود؛
اگرچه اینها پرسشهایی است که ذهن اخترشناسان حرفه ای را به خود اختصاص داده است ، اما مردم عادی علاقه مند به نجوم هم هنوز جذابیت های فراوانی در این عرصه می یابند و همین دلیل اصلی است که رشته ای به نام نجوم آماتوری شکل گرفته و در کنار نجوم حرفه ای توسعه پیدا کرده است.
اما شاید بد نباشد به یکی از ویژگی های متفاوت اخترشناسان آماتور بپردازیم و آن عشق و علاقه منجمان آماتور به رصد و فعالیت نجومی است.

منجم حرفه ای کیست؛ عقل

شاید بسیاری از مردم عادی تصور کنند نجوم آماتوری مرحله مقدماتی نجوم حرفه ای است در حالی که این 2 شاخه به طور کاملا مستقل از همدیگر در حال رشد هستند و به یکدیگر کمک می کنند. منجم حرفه ای اصطلاحی است که به دانشمند رسمی رشته نجوم اطلاق می شود. منجم حرفه ای شخصی است که تحصیلات آکادمیک در رشته نجوم دارد و علاوه بر آن فعالیت پژوهش در رشته اخترشناسی حرفه اصلی و منبع درآمداین شخص به شمار می رود؛ در حالی که هر شخص که از روی علاقه و با هر میزان از سطح تحصیلات به تحقیق و مطالعه و رصد می پردازد اخترشناس آماتور نامیده می شود.

به این معنی حتی یک کی هان شناس زمانی که از روی علاقه به رصد صورت های فلکی با یک بارش شهابسنگی می پردازد، در نقش یک اخترشناس آماتور به فعالیت می پردازد و تنها هنگامی که مشغول بررسی ها و تحقیقات تخصصی خود است ، حرفه ای نامیده می شود. جالب اینجاست که بسیاری از اخترشناسان آماتور، این روزها وارد حوزه های بسیار جدی و تاثیرگذار دانش نجوم شده اندو بسیاری از کشفیات مهم ستاره شناسی به دست آنها صورت می گیرد

این افراد فراتر از این که ممکن است کاشف بزرگی باشند یا یک جستجوگر ماهر اجرام یا هر یک از دیگر تخصص های مرتبط با نجوم را داشته باشنددر نهایت از انجام فعالیت نجومی خود لذت می برند و این نقطه مهم زندگی آنهاست.
اما چه چیزی باعث می شود تا یک منجم آماتور که مثل هر انسان دیگری درگیری های فراوان کاری دارد، به جای تفریح یا استراحت ، عازم سفری دور به منطقه ای تاریک شود و تا صبح بیدار بماند و به فعالیت های نجومی خود بپردازد و صبح پس از یک شب بیداری ، سر حال به سر کار خود بازگردد.
راز این مساله همان موضوعی است که اخترشناسان در تلاشند آن را به دیگران نیز بفهمانند و اصولا هدف از برگزاری مراسمی چون روز نجوم نیز جز این نیست. فراتر از مفاهیم علمی و فنی که در دانش ستاره شناسی قرار دارد، این واقعیت را باید در نظر داشت که وقتی شما به آسمان نگاه می کنید، در تماس با پهنه بی پایانی قرار می گیرید که در آن واحد، شما را به سفری در زمان و مکان رهبری می کند. در این شرایط است که شما تنها در یک نگاه ، اعماق آسمان را می بینید و هریک از اجرام آن از چند ثانیه تا میلیون ها سال نوری از شما فاصله دارند. به این ترتیب پنجره ای رو به گذشته کیهان به روی شما باز می شود و در همان هنگام با به یاد آوردن عظمت و بزرگی منظره ای که پیش روی شماست ، عظمت جهان را به یاد می آورد و به خاطر می آورد تنها در سیاره ای سنگی و کوچک زندگی می کند که به دور ستاره ای معمولی که تنها یکی از بیش از 100 میلیارد ستاره کهکشان راه شیری است ، در حال چرخش است و تازه این کهکشان یکی از میلیاردها کهکشان شناخته شده در جهان است که اگر همه کهکشان های آشنا و ناشناخته و تمام مواد عالم را جمع کنیم تازه کمتر از 10 درصد کل جهان ما را تشکیل می دهد و بقیه آن را ماده و انرژی تاریک شکل می دهد. به هر روی ، شما هم اگر فردا به بوستان ها و مراکز تفریحی یا علمی رفتید و جمعی را دیدید که شما را به تماشای آسمان ها دعوت می کنند، لحظه ای به شکوه خلقت و عظمت جهان بیندیشید.