در جستجوی ثبت واقعیت

از مستند 4، تاکنون سریهای گوناگونی با تهیه کننده های مختلف ، در معرض دید مخاطبان قرار گرفته است.

کد خبر: ۱۲۶۶۶۸

در قسمتهای مجموعه آغازین آن شاهد همراهی بخشهایی از مستندهای داخلی و خارجی و دیدگاه های کارشناسان بودیم.
در مقطعی دیگر، فیلمهای مستند، بدون توضیح صاحب نظران از قاب شبکه 4سیما جلوه گر می شد، در روش کنونی ، پخش کامل یک فیلم مستند به همراه توضیح مجری و بحث کارشناسان مطمح نظر قرار گرفته است.
درباره فیلم مستند، تعاریف و نکات گوناگونی از سوی زبدگان این عرصه ، مطرح شده است. بیل نیکولز در کتاب مقدمه ای بر فیلم مستند، بر این پندار است که «هر فیلمی مستند است ، حتی تفننی ترین فیلمهای داستانی ، نشان از فرهنگ پدیدآورنده خود دارد و نمایانگر افرادی است که در آن ، به ایفای نقش می پردازند در واقع می توانیم بگوییم دو دسته فیلم وجود دارد.
مستندهایی که آمال و آرزوها را برآورده می کنند و مستندهایی که مسائل اجتماعی را نمایان می کنند، هر دو دسته داستانی را بیان می دارند، اما داستان ها یا روایت ها انواع گوناگونی دارند.
مستندهایی را که به دنبال برآورده کردن آرزوهای ما هستند، می توان داستانی دانست ، این فیلمها بیان ملموسی به آرزوها، رویاها، کابوس ها و هراس های ما می بخشند و به سخنی دیگر زمینه های خیال را عینیت داده ، آنها را دیداری و شنیداری می سازند و احساسی پدید می آورند تا آنچه را که آرزو و یا از آن واهمه داریم ، به واقعیت تبدیل شوند. فیلمهایی که مسائل اجتماعی را آشکار می کنند، می توان ناداستان خواند.
این گونه فیلمها بخشهایی از وقایع پیرامون ما را نمایان می کنند که قبلا با آنها خو گرفته ایم. در این حیطه تلاش بر این است که واقعیت آن گونه که بوده ، بیان شود، به گونه ای که نگرشهای مخاطب را نسبت به واقعیت های اطرافش به روز و عمیق تر کند.با این یادآوری که مقصود از واژه مستند در این نوشتار همان مستند داستان است ، تردیدی نیست که مستند 4در هیبت کنونی خود زمینه ای را فراهم کرده تا مخاطبان به تماشای مستندهایی بنشینند که ریشه در ذوق و هنر فیلمساز و واقعیت های تاریخ جهان و جامعه امروزمان دارند.
تحولات انجام گرفته در تمامی زمینه های تکنولوژی ، سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی اگر چه پخش بعضی از فیلمهای مستندی را که در چند دهه گذشته تولید شده اند با چالشهایی مواجه می کند، اما همان فیلمها نیز می توانند، از جهت نوع نگاه به موضوع ، پرداخت هنری و تعمیق آگاهی های تاریخی مان موثر واقع شوند.
مستند 4، با اهداف خاص و گوناگونی ، شکل گرفته است.
در این میان ، آنچه مسلم می باشد این است که رویکرد و غایت این مجموعه باید به گونه ای تدوین شود که با شرایط امروز جهان و جامعه ما سنخیت داشته باشد. بیان این دیدگاه بدین معنا نیست که نسبت به مستندهای دهه های پیشین ، بی توجهی کنیم. بلکه گویای آن می باشد که باید با بهره گیری از تجربیات پیشین طرحی نو برای تقویت تولیدات تلویزیونی و سینمایی کشور در محدوده مستند دراندازیم.
گفته می شود، اگر مستندساز درکی آگاهانه ، همه جانبه و عمیق از وقایع پیرامونی خود و موضوع نداشته باشد اثر او نیز محدود، شخصی و اتفاقی تلقی خواهد شد. با این بیان روشن است بخش کارشناسی مستند 4به هنگام بازخوانی دوباره فیلمهایی که پخش می شود، باید شیوه ای را در پیش گیرند که به تبیین چگونگی رابطه فیلم مستند با قدرت ، توسعه دموکراسی ، اندیشه ها و تحولات جدید دینی و... کمک کند. به هنگام تماشای یک اثر مستند می توان آن را از زاویای گوناگون نگریست.
در این میان یکی از مسائل اساسی که مطرح می شود ارتباط اخلاق با مستند است.
معمولا مسائل اخلاقی در فیلمهای مستند، درارتباط با این سوال پیش می آیند که در فیلم مستند چگونه باید با انسان هایی که می خواهیم آنها را دستمایه فیلم مان قرار دهیم ، برخورد کنیم؛!
پاسخ دادن به این پرسش را نباید چندان ساده دانست ، چرا که اشکال متفاوتی از رابطه بین سه ضلع مثلث فیلمساز، موضوع و مخاطب می تواند، صورت پذیرند. چگونگی تعامل این سه ، تاثیرات گوناگونی را از نظر نوع نگاه به سوژه ، نگارش متن ، فیلمبرداری ، تدوین و... خواهد گذارد.
در این راستا، تنوع فیلمهای پخش شده ، از سوی کارگردانان صاحب سبک و برجسته ، در مستند 4و مباحث کارشناسان در این ارتباط، جلوه های گوناگونی از دیدگاه ها و گرایشات را پیرامون سوال یادشده به نمایش می گذارند.
در مستند 4، طیف متنوعی از فیلمهای مستند را می بینیم که از نظر موضوع ، زمان تولید، کشور تهیه کننده و... متفاوتند.
به نظر می آید تقسیم بندی و نحوه توالی پخش این فیلمها می توانست به گونه ای انجام گیرد که به برنامه انسجام مطلوب تری دهد. ساختار برنامه مشابه دیگر تولیدات تهیه کننده آن در برنامه هایی نظیر سینما 4و سینما یک است.
در این زمینه حذف مجری ، نه تنها خدشه ای به جنبه های محتوایی و هنری برنامه وارد نخواهد کرد ، بلکه باعث انسجام و ضرب آهنگ مطلوب تر آن خواهد شد.
این تشابه اگر چه در کارگردانی نیز مشاهده می شود اما با این وجود از این جهت و همچنین از نظر بصری همچنان اثرگذار و چشمنواز است.
مستند 4با شمایل کنونی اش ، نسبت به مجموعه های پیشین غنا و شکل دهی سامان یافته تری دارد. اگر درمجموعه های گذشته هر کارشناس در لابه لای پخش قسمتهایی از فیلمهای مستند به طرح مباحث کلی و نظری می پرداخت ، سخنان صاحب نظران در شرایط حال ارتباطی وثیق با موضوع برنامه دارد. همچنین در گزینش فیلمهای مستند برای نمایش نیز از جنبه های گوناگون نوآوری هایی به چشم می خورد که در مجموع توانسته مستند 4را در این مقطع از موقعیت والاتری بهره مند کند.
با توجه به این که شبکه 4سیما نسبت به پخش و تولید فیلم و برنامه های مستند اهتمام بسیار دارد بخش چنین برنامه هایی علاوه بر آن که نشانگر قدرت و تاثیرگذاری فیلمهای مستند است برای مستندسازان کشورمان الهام بخش بوه ، زمینه های بالارفتن سواد بصری مخاطبان علاقه مند به این گونه تولیدات را نیز فراهم خواهد کرد.