ثانیه ها زندگی می بخشند

مرور زلزله های چند ساله اخیر در دنیا نشان می دهد کشورمان در بالاترین ردیف فهرست کشورهای لرزه خیز دنیا قرار دارد.

کد خبر: ۱۲۲۳۰۹

تلفات و خسارات ناشی از زلزله های گذشته نشانگر آسیب پذیری شدید شهرها و روستاهای کشور در مقایسه با بسیاری از نقاط لرزه خیز دنیاست. از سوی دیگر معمولا افرادی که در معرض زلزله قرار دارند ، کمی تعلل می کنند تا در اوایل امر با مشاهده شواهد بصری یا صوتی از وقوع زلزله مطمئن تر شوند.
در چنین شرایطی دستگاه های هشدار دهنده زلزله بیشتر اهمیت می یابد. گرچه هشدار تنها چند ثانیه یا حداکثر یکی دو دقیقه پیش از وقوع زلزله اتفاق می افتد ، ولیکن در صورت برخورداری از آموزش های لازم در مواجهه با زلزله ، حتی ثانیه ها هم می تواند در ایمنی افراد موثر واقع شود. بر این اساس گفتگوی ما را با مهندس مجتبی انصاری نژاد ، کارشناس فنی و مدیر پروژه Quake Alarm در کشور بخوانید.

موقعیت جغرافیایی ایران از نظر لرزه نگاری چگونه است؛
فلات ایران بین شبه قاره هند و شبه جزیره عرب واقع شده است. برخورد مداوم این دو با لایه زیرین فلات ایران باعث به وجود آمدن صدها زمین لرزه می شود که هر ساله ایران را می لرزاند. بسیاری از این زلزله ها ضعیف هستند ، اما دهها زلزله قوی هم در سال ایران را می لرزاند. ایران همچنین روی نوار زلزله خیز ماورای آسیایی واقع شده که یکی از 3 منطقه زلزله خیز عمده جهان است و قسمت مدیترانه ای اروپا از طریق آسیا به اقیانوس آرام وصل می شود. به سبب این وضع خاص جغرافیایی ، تقریبا تمام ایران از نظر زلزله خیزی ، منطقه پر خطر محسوب می شود.

ایده استفاده از هشدار دهنده های زود هنگام چگونه شکل گرفته است؛
بسیاری از متخصصان مرتبط با امور زلزله معتقدند زمان دقیق زلزله قابل پیش بینی نیست و بجز موارد معدود و استثنایی که وقوع زلزله همراه با شواهدی بوده و امکان اطلاع از زمان رخداد آن را میسر کرده ، در دیگر موارد از زمان دقیق زمین لرزه ها اطلاعی به دست نیامده و به همین دلیل موجبات مرگ انسان های زیادی را فراهم آورده است.
بعلاوه با سرمایه گذاری بخشهای دولتی و خصوصی و به کارگیری دستگاه های هشداردهنده زود هنگام ، اندک لحظاتی پس از وقوع زلزله (موج P یا موج اولیه) تا زمان شروع تخریب (موج S یا موج ثانویه) ، می توان خسارات و تلفات مالی وجانی را کاهش داد.

هنگام حرکات صفحات زمین ، امواج انرژی و در واقع موج های لرزه ای چگونه از زمین خارج می شوند؛
هنگام حرکات زمین ، موج اولیه (موج P) یا موج متراکم که حدود یک تا دو مایل در ثانیه سرعت دارد ، در میان جامدات ، گازها و مایعات حرکت می کنند و سرعت بیشتری نسبت به دیگر موج ها دارد. البته این سرعت بسته به ماده ای که در میان آن حرکت می کند، متفاوت است. موج دیگر موسوم به S با اختلاف کمی نسبت به موج P به سطح زمین می رسد و تنها در جامدات حرکت می کند و در مایع متوقف می شود.
وقتی این امواج به سطح زمین می رسند ، قسمتی از آنها ممکن است به صورت امواج صوتی به داخل اتمسفر منتشر شوند. اثر آنها مشابه غرش صوتی است. اگر فرکانس این امواج در حدود شنوایی گوش باشد ، ممکن است بوسیله حیوانات و انسان قابل شنیدن باشند. موج ثانویه یا موج Sباعث تکان دادن سطح زمین هم در جهت افق و هم در جهت قائم می شود. حرکت این امواج در آسیب رساندن به ساختمان ها بسیار موثر است.

دستگاه هشداردهنده زلزله چگونه از محاسبه دریافت موج های اولیه و ثانویه به معیاری برای هشدار زمین لرزه دست می یابد؛
این دستگاه ها شهروندان را از ایجاد موج P مطلع می کنند و نقش هشدار دهنده آن را تا رسیدن موج S دارند. در این ارتباط دستگاه ارزانی ابداع شده است که با مکانیزم ساده ، موج P را تشخیص و پیش از تکان های شدید زمین ، واکنش نشان می دهد و زمانی را برای پناه بردن به مکان های امن و دیگر اقدامات پیشگیرانه فراهم می آورد.
Quake Alarmاولین دستگاه تایید شده در دنیا و البته در ایران است که مکانیزم عملکرد آن به صورت آونگ وارونه و به صورت مکانیکی است ، به نحوی که پس از دریافت موج p ، آونگ به حرکت درآمده و برای اعلام خطر و هشدار، زنگی را به صدا در می آورد. به این ترتیب چند ثانیه حیات بخش برای رعایت نکات ایمنی در اختیار استفاده کننده قرار می دهد.