حق با دولت است یا مجلس؟

آیین نامه داخلی مجلس الزام آور است
خیرا... پروین
استاد حقوق دانشگاه تهران
آیین‌نامه داخلی مجلس چون به تایید شورای نگهبان رسیده و به صورت قانون درآمده تا زمانی که قانون تغییر نکند و اصلاح نشود و یا به صورت دیگری درنیاید برای همه لازم‌الاجراست. واقعیت این است که مجلس دو وظیفه قانونگذاری و نظارت بر قوه مجریه را دارد. در بحث قانونگذاری به صراحت و آشکارا در قانون اساسی از آن صحبت شده است، اما در بحث نظارت تصریح روشنی در قانون اساسی دیده نمی‌شود. علت هم دارد به دلیل این‌که اساسا نظارت جزو وظایف ذاتی مجلس است و قانونگذار نیازی به تصریح این مطلب روشن ندیده است. طبعا مجلس از طریق بحث تحقیق و تفحص، سوال از وزیران و آمدن وزرا به کمیسیون‌های مربوطه و صحن علنی مجلس و همچنین استیضاح به وظایف نظارتی خود عمل می‌کند. بنابراین اگر مجلس بتواند این وظیفه نظارتی را که قانون بر عهده این نهاد گذاشته به خوبی انجام دهد، نباید این مساله باعث نگرانی باشد؛ البته در خصوص اجرایی کردن آیین‌نامه داخلی مجلس و مباحثی که اخیرا پیش آمده بهتر است دولت و مجلس به تعاملی با هم برسند. در هر صورت مسؤولان اجرایی وظایف متعددی دارند و ممکن است فرصت کافی برای حضور در مجلس را پیدا نکنند. از این رو برای عملی کردن این ماده شایسته است این توافق صورت گیرد تا نمایندگان به وظایف ذاتی خود در بحث نظارت عمل کنند.
برابر با این آیین‌نامه زمان مشخصی هم با قید ارائه گزارش در مردادماه تعیین شده است که تاکیدی است بر انتظام بخشیدن به یکی از ابعاد نظارتی مجلس تا مانعی برای کار هیات دولت و وزیران وجود نداشته باشد.

تشکیک در قانون شایسته نیست
حسین میرمحمدصادقی / معاون قوانین مجلس
اشکالی که دولت به ماده 235 آیین نامه داخلی مجلس می‌گیرد و عنوان می‌کند که این آیین‌نامه، خلاف قانون است وجاهتی ندارد؛ چون مرجع تصویب قانون، مجلس است و مجلس شورای اسلامی هم این آیین‌نامه را تصویب کرده و از این رو باید به آن اعتماد کرد. از سویی دیگر، اگر دولت این مصوبه را خلاف قانون اساسی می‌داند تفسیر آن با شورای نگهبان است و این نهاد هم در رابطه با آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی و همچنین درباره ماده 235 این آیین‌نامه و مواد بعدی آن نظری مبنی برخلاف قانون اساسی بودن آن اعلام نکرده است. بنابراین بعد از این مرحله اگر دوباره بخواهیم درباره این آیین‌نامه و مواد آن تشکیک کنیم خلاف قانون اساسی است و اگر این رویه ادامه پیدا کند سنگ روی سنگ بند نمی‌شود و به نوعی تضعیف مرجعی است که تشخیص خلاف بودن یا خلاف نبودن آن با قانون اساسی است. صرف‌نظر از این ایراد کلی اگر بخواهیم وارد ماهیت قضیه شویم باید بگوییم که چه اشکالی دارد همان‌طور که نمایندگان از وزیر و رئیس‌جمهور سوال می‌کنند و در مواقعی هم نسبت به استیضاح اعضای هیات دولت می‌توانند اقدام کنند براساس رویه‌ای ثابت، مرداد ماه هر سال را به عنوان زمان ارائه گزارش از سوی دولت اعلام کنند. این مساله با وظایف نظارتی مجلس که جزو وظایف اصلی نمایندگان به شمار می‌آید هماهنگ است و هیچ مغایرتی با قانون اساسی ندارد.

با نگاه مصلحت‌اندیشانه، ضرورتی برای ارائه گزارش نیست
جلیل رحیمی‌جهان‌آبادی/ عضو کمیسیون قضایی مجلس
هر چند طبق آیین‌نامه مجلس، دولت ملزم به ارائه گزارش عملکرد سالانه به این نهاد قانونگذاری است، اما نکته‌ای که در این میان باید به آن توجه داشت این است که در حال حاضر به طور تقریبی وزرا در طول هفته و در قالب سوال، ارائه گزارش به کمیسیون‌ها و... به طور مداوم در مجلس حضور دارند و کمتر وزیری را می‌توان نام برد که حضور پررنگی در مجلس نداشته باشد.بنابراین هر چند درخواست گزارش از دولت حق مجلس است، اما به این ترتیب بخش بسیاری از وقت وزرا صرف حضور در مجلس می‌شود. به همین دلیل از نگاه مصلحت‌اندیشانه می‌توان در شرایط کنونی که کشور در تنگنای مشکلات اقتصادی است و باید بیشتر وقت و زمان وزرا و دولت صرف حل مشکلات شود، تاکیدی بر ضرورت ارائه گزارش عملکرد سالانه دولت به مجلس نداشت. بهتر است در چنین شرایطی بیش از این، وقت وزرا و دولتی‌ها صرف ارائه گزارش نشود، زیرا در این صورت اقدامات دولت تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت که چندان با شرایط موجود کشور سازگار نیست.
در حال حاضر نیز موضوع اختلافی ضرورت ارائه گزارش عملکرد سالانه دولت به مجلس به شورای‌عالی حل اختلاف قوا ارجاع شده و همه باید به نظر این شورا تمکین کنند.

دولت نباید با نظارت مشکل داشته باشد
مهدی دواتگری/ حقوقدان
مجلس دو وجه قانونگذاری و نظارت دارد. از منظر قانونگذاری مجلس ساز و کار خود را دارد و نمایندگان مجلس در پی این هستند که به‌صورت مستمر بر حسن اجرای قانون نظارت
داشته باشند. همین‌طور در بعد نظارتی نیز به‌طور طبیعی مجلس از ابزارهایی مانند سوال، استیضاح و... در ارتباط با عملکرد دولت استفاده می‌کند.نکته دیگر این است که هر جا قدرتی باشد امکان فساد نیز وجود دارد و با توجه به این‌که عمده محوریت مالی در اختیار دولت است طبیعی است که نمایندگان باید بر حسن اجرای امور از سوی دولت نظارت کنند. بنابراین دولت نمی‌تواند در این خصوص گلایه‌ای داشته باشد و نباید نگران مطرح شدن موضوعاتی از جمله استیضاح و... باشد. چرا که استیضاح نیز حق قانونی نمایندگان است. در همین ارتباط صرف گزارش خواستن از دولت به مثابه رای اعتماد مجدد نیست، چرا که رای اعتماد راهکارهای مشخصی دارد.
از نظر آیین‌نامه داخلی مجلس نیز آقای روحانی باید همه ساله همزمان با ارائه لایحه بودجه به مجلس گزارش عملکردی نیز به نمایندگان بدهد. بنابراین داشتن حرکت نظام‌مند برای نظارت بر عملکرد دولت مطلوب است و از دولت انتظار می‌رود برای شفافیت و حسن اجرای قوانین در قوه مجریه با مجلس هماهنگی بیشتری داشته باشد و در این زمینه نیز طبق خواسته مجلس گزارشی از عملکرد سالانه خود ارائه کند.