پدیده‌های یک حراج هنری

منیر رکورد‌دار بیشترین فروش
منیر فرمانفرمایان‌شاهروی را اغلب با آینه‌‌کاری‌هایش می‌شناسیم. این هنرمند تازه در‌گذشته با فروش سه اثر مبلغ هشت میلیارد و 500 میلیون فروش را به خود اختصاص داد. یک نقاشی آبرنگ، دو آینه‌کاری و نقاشی روی شیشه با گچ آثار فروش رفته شاهرودی در حراج تهران هستند.
ژازه رکورددار گران‌ترین اثر
ژازه تباتبایی در این دوره از حراج حسابی فروخت. یک مجسمه از آثار او به نام آهن یک میلیارد و 600 میلیون تومان فروش رفت، یک نقاشی 400 میلیون تومان و مجسمه‌ای دیگر که با قیمت پایه سه میلیارد تومان عرضه شده بود، سه میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان چکش خورد.
دیگر رکورد دار این دوره از حراج مجسمه «سر شاعر» از پرویز تناولی است با رقم سه میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان به‌عنوان یکی از گران‌ترین آثار این دوره از حراج تهران به فروش رسید. از این هنرمند اثر دیگری هم در حراج ارائه شده بود، یکی از همان «هیچ»‌های معروف که به قیمت پایه یک میلیارد تومان و یک میلیارد و ۶۰۰میلیون تومان چکش خورد.
باز هم سهراب
سهراب سپهری شاعر نام‌آشنای کشورمان هم یکی از هنرمندانی است که نقاشی‌هایش هر ساله در حراج تهران و برخی حراج‌های خارجی مورد توجه و اقبال قرار می‌گیرند. از او در حراج یازدهم هم اثری ارائه شد که دو میلیارد تومان قیمت‌گذاری شده بود و در نهایت دو میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان چکش خورد. آثار هنرمندان شناخته شده دیگری هم به قیمت‌های میلیاردی و میلیونی به فروش رسید، حسین زنده‌رودی، آیدین آغداشلو، صادق تبریزی، کوروش شیشه‌گران، ابوالقاسم سعیدی و مسعود عربشاهی و... بخشی از این هنرمندان بودند.
فروش نرفته‌ها!
در این دوره از حراج شش اثر به فروش نرفتند. کیخسرو خروش، رضا مافی، محمد احصایی، جعفر روح‌بخش، هوشنگ پزشک‌نیا و بهمن نیکو هنرمندانی هستند که آثارشان در حراج چکش نخورده باقی ماند. سه هنرمند اول از چهره‌های شناخته شده و برجسته عرصه هنرهای تجسمی هستند که در حوزه فعالیت هنری خود شناخته شده‌اند. مافی از خوشنویسان برجسته است و خروش هم در نقاشی و خوشنویسی شناخته شده است. این دو هنرمند آثاری در زمینه هنر کلاسیک دارند و شاید این موضوع را به ذهن بیاورند که سلیقه‌ها دیگر چندان هنر کلاسیک را نپسندد، اما ماجرا از اینجا عجیب می‌شود که نقاشیخط مدرن محمد احصایی هنرمندی که شهرت جهانی دارد هم چکش نخورده در حراج باقی می‌ماند و به فروش نمی‌رود. همین نگاه ساده نشان می‌دهد فروش نرفتن آثار این هنرمندان شاخص در حراج در تهران دلیلی جز تغییر سلیقه خریداران هم دارد، چرا که هم هنر مدرن و هم کلاسیک هر دو در کنار هم به فروش نرفته‌اند.
پس چه اتفاقی افتاده؟
هر چند نمی‌توان برای چنین اتفاقاتی دلیل یا دلایل محکمی ارائه کرده و گفت فقط همین دلیل موجب اتفاقات پیش آمده است، اما با تاکید بر مواردی که گفته شد، می‌توان باز هم تغییر سلیقه خریداران را عامل مهمی دانست. همچنین به این فکر کرد که تا حدی حواشی دوره‌های قبلی حراج مبنی بر قیمت‌گذاری‌های نادرست می‌تواند گریبان این آثار را گرفته باشد.
ضمن این‌که نگاهی به قیمت آثار فروش رفته در حراج هم خود جای تامل دارد، هر‌چند حراج تهران رکورد فروش خود را نسبت به دوره‌های پیش زده است، اما در این دوره برخلاف دوره‌های پیشین آثار با قیمت‌هایی بسیار نزدیک با آنچه در کاتالوگ آثار ارائه شده، ذکر شده بود فروش رفتند و افزایش قیمت‌های ناگهانی مانند دوره‌های قبل را شاهد نبودیم. شاید مشکلات اقتصادی خریداران را محتاط کرده و شاید هم حراج بعد از پشت سر گذاشتن 11دوره و فراز و نشیب و حاشیه‌های بسیار به سمت معقول تر شدن پیش می‌رود. شاید برای پاسخ دادن به این سؤالات زود باشد، اما اینها و چند احتمال دیگر وجود دارد که باید از حالا آنها را دید و بررسی کرد.

زینب مرتضایی‌فرد

ادبیات و هنر