دیکتاتوری نخبگان

کتاب «پوپولیسم چیست» را باید در دسته همین آثار قرار داد. فضاسازی رسانه‌ها و داغ شدن این موضوع سبب شده که خواننده بخواهد درباره این ماجرا بیشتر بداند. حالا تصور کنید با کتابی روبه‌رو شوید که عنوان آن حاوی این پیام باشد که می‌خواهد به چیستی این موضوع پاسخ دهد، ولی در عمل خبری از پاسخ دادن و توضیح و تفسیر نیست، بلکه وقتی کتاب را به اتمام می‌رسانید نظامی در ذهن‌تان شکل داده شده که در آن هرگونه حرف زدن و نمایندگی کردن از مردم را امری پوپولیستی می‌خواند و تنها برای طیفی موسوم به نخبگان اصالت نظر قائل است.
در این کتاب خواننده قرار نیست پرسش پاسخ‌هایی نظیر این‌که معیار تشخیص عمل پوپولیستی چیست را پیدا کند، بلکه نویسنده تلاش می‌کند با استدلال‌های (شما بخوانید مغالطات) علمی نظرات خود را بر ذهن خواننده تحمیل کند و به او بگوید تنها راه نجات و سعادت جوامع سپردن اختیارات به دستان نخبگان جامعه است و تنها کسانی که صلاحیت نقش‌آفرینی اجتماعی دارند، همین نخبگان هستند. با مطالعه کتاب پی می‌بریم که نویسنده به‌شدت نظرات متناقضی دارد و برای توجیه دیکتاتوری نخبگان از متناقض بودن خود نتوانسته جلوگیری کند.
در این کتاب عنوان می‌شود که پوپولیست‌ها همواره ادعای نمایندگی مردم دارند، ولی به این پرسش پاسخ داده نمی‌شود مگر در ساختار دموکراتیک چیزی غیر از این ترویج و اشاعه داده می‌شود که حال رفتار طیفی که در دایره نخبگان نیستند پوپولیستی خوانده می‌شود. برای مثال در این کتاب پوپولیست‌ها این‌طور معرفی می‌شوند: «پوپولیست‌ها مردم بی‌غش، معصوم و همواره سختکوش را علیه نخبگان فاسدی که کاری نمی‌کنند (جز پیش بردن منافع شخصی خویش) و همچنین علیه پست‌ترین مردمان جامعه (کسانی که کار نمی‌کنند و همچون انگل از دسترنج دیگران تغذیه می‌کنند) بسیج می‌کنند.» به واقع اگر کسی علیه فساد و ویژه‌خواری نخبگان سخن بگوید و مردم را برانگیزاند پوپولیست است؟
به همین خاطر باید این کتاب را یکی از جمله آثاری دانست که نه تنها آگاهی بخش نیست، بلکه برخلاف نامش درصدد پاسخ دادن به پرسش‌ها نیز برنیامده و فقط از فضای افکار عمومی حول موضوع پوپولیسم برای فروش بیشتر سود می‌برد.

یونس فردوس

روزنامه‌نگار