مسیر شکوفایی ایده‌ها

تا چند سال پیش زنجیره دانش تا بازار فقط از سه حلقه دانشگاه، دولت و صنعت تشکیل می‌شد، اما با تغییر روند بازارهای تجاری به سمت فناوری‌های روز، کم‌کم حلقه‌های کوچک و بزرگ دیگری نیز به این زنجیر اضافه شدند. شکل‌گیری «مراکز رشد» برای حمایت از صاحبان ایده و ایجاد فضای مورد نیاز برای استقرار شرکت‌های تازه تأسیس برای ایجاد آمادگی برای ورود به بازار از جمله این اقدامات بود.
در این میان شرکت‌هایی که به دلیل داشتن ویژگی‌های مندرج در قانون حمایت از شرکت‌ها و مجموعه‌های دانش‌بنیان مجوز دانش‌بنیان برای مجموعه خود اخذ می‌کنند در پارک‌های علم‌وفناوری مستقر می‌شوند تا میزان تعامل و هم‌افزایی میان آنها افزایش یابد. به‌دنبال آن پژوهشگاه‌ها برای رفع نیازهای پژوهش و تحقیق و توسعه ایده‌های نوآورانه و «صندوق‌های غیردولتی پژوهش و فناوری» برای تأمین نیاز‌های مالی این شرکت‌های نوپا که اکثرا شرایط دریافت تسهیلات بانکی را ندارند، شکل گرفتند. «صندوق نوآوری و شکوفایی» به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی در میان این اکوسیستم بزرگ نقش صندوق مادر یا اصلی را ایفا می‌کند که حمایت مالی با روش‌های مختلفی برای اجزای این زنجیره فراهم می‌کند. اگرچه به گفته دکتر سیاوش ملکی‌فر، معاون توسعه این صندوق، تاکنون بیشترین حجم فعالیت صندوق ارائه تسهیلات به شرکت‌های دانش‌بنیان بوده است. اما در حقیقت این بازوی مالی اکوسیستم نوآوری کشور، روش‌های متعددی برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و نوپا دارد. در شرایط اقتصادی کنونی کشور که بسیاری از شرکت‌های نوپا با مشکلات متعددی برای تأمین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیازشان روبه‌رو هستند، آشنایی با انواع حمایت‌ها و تسهیلات موجود ممکن است بتواند کسب‌وکاری را از غرق شدن نجات دهد.
دانش‌بنیان‌ها بدانند...
همان‌گونه که اشاره شد، اولین مأموریت صندوق نوآوری و شکوفایی حمایت مالی از شرکت‌های دانش‌بنیان است. تشخیص این که چه شرکتی دانش‌بنیان است، بر عهده کارگروهی در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری است. اما پس از اخذ مجوز دانش‌بنیانی، صندوق نوآوری و شکوفایی موظف به حمایت مالی شما خواهد شد. تا لحظه انتشار این گزارش در کشور 4356 مجموعه دانش‌بنیان به ثبت رسیده است. در حال حاضر در سه قالب این حمایت‌ها به شرکت‌های حائز صلاحیت ارائه می‌شود:
تسهیلات کم‌بهره
در حال حاضر نرخ مصوب سود تسهیلات بانکی کشور 18 درصد است. البته اگر تاکنون برای دریافت تسهیلات بانکی مراجعه کرده باشید، می‌دانید که این میزان سود به این معنی نیست که در هنگام بازپرداخت و پس از چند سال قرار است 18درصد از مبلغی را که دریافت کرده‌اید به عنوان کارمزد بانکی بپردازید! معمولا بر اساس محاسبات ما تسهیلات 18درصد بانکی، عملا حدود 24 تا 28 درصد سود خواهد داشت که برای شرکت‌های نوپا که هنوز سودآوری چندانی نداشته‌اند، خیلی قابل توجیه نخواهد بود.
دکتر ملکی‌فر ضمن اشاره به نقش حمایتی صندوق درخصوص نرخ سود اعطای تسهیلات به شرکت‌های دانش‌بنیان تصریح می‌کند: «شرکت‌ها می‌توانند براساس شرایط و نیاز مالی که دارند از تسهیلات کم‌بهره 4، 9 یا 11درصد بهره‌مند ‌شوند. این نرخ کارمزد برخلاف تسهیلات بانکی نرخ واقعی سود است و شرکت بر اساس قرارداد خود موظف به پرداخت اصل پول به همراه میزان سود مشخص شده در زمان مقرر که بین یک تا پنج سال است، خواهد بود.
مانند هر تسهیلات دیگری، فرد متقاضی باید وثیقه مورد نظر را به عنوان تضمین پرداخت ارائه کند. البته در این‌ مورد نیز شرایط به مراتب آسان‌تر از تضامین مورد درخواست بانک‌ها خواهد بود. در سال جاری سرمایه‌ای معادل 2700 میلیارد تومان برای تخصیص تسهیلات در نظر گرفته شده است که رقم بسیار قابل توجهی است.»
میزان تسهیلات و تضمین‌های مورد نیاز برای هر پرونده به صورت مجزا بر اساس شاخص‌های اقتصادی، مالی و بازار آن شرکت در کمیته‌ای به صورت دقیق ارزیابی می‌شود. سازمان بازرسی کل کشور نیز بر روند فعالیت این کمیته نظارت کامل دارد. از طرف دیگر صندوق نوآوری و شکوفایی بر روند استفاده از تسهیلات نیز نظارت دارد تا وام اعطا شده برای موردی که تقاضا براساس آن بوده استفاده شود. برای مثال نمی‌توان وام خرید تجهیزات را به دلیل نگرانی از افزایش قیمت‌ها صرف خرید مواد اولیه کرد!
سرمایه‌گذاری و مشارکت
در این حالت در صورتی که شرکتی از لحاظ شاخص‌های اقتصادی در محدوده مورد پذیرش صندوق قرار بگیرد، صندوق حاضر به سرمایه‌گذاری در آن شرکت خواهد شد. معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی در رابطه با میزان این سرمایه‌گذاری‌ها به جام‌جم می‌گوید: «تا سال گذشته این خدمت به دلیل سازوکار پیچیده و شرایطی سختی که برای سرمایه‌گذاری صندوق تعیین شده بود، خیلی فعال نبود و بیشترین حمایت ما از دانش‌بنیان‌ها بر مبنای تسهیلات بود که تاکنون میزان قابل‌توجهی بوده است. اما با بازبینی‌هایی که به‌تازگی در این مورد صورت گرفته، در نظر داریم امسال حدود 400 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری و مشارکت داشته باشیم.»
ارائه کمک‌های بلاعوض در شکل ارائه خدمات توانمندسازی
این مورد از حمایت‌ها بیشتر برای شرکت‌های دانش‌بنیان نوپا و تازه تأسیس از سال 94 در نظر گرفته شده است. در این حالت، صندوق حدود 50 تا 90درصد از هزینه خدمات مورد نیاز شرکت‌ها را به صورت بلاعوض پرداخت خواهد کرد. از جمله این خدمات می‌توان به هزینه مورد نیاز برای آموزش، مشاوره، دریافت گواهینامه‌ها و استانداردهای ملی و بین‌المللی، ثبت مالکیت فکری ملی و بین‌المللی، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی داخلی و خارجی و برگزاری رویدادهای شبکه‌سازی و تبادل فناوری اشاره کرد. دکتر ملکی‌فر ضمن اشاره به این که در سال جاری تعداد نمایشگاه‌های خارجی به 36 مورد افزایش پیدا کرده است، می‌افزاید: «حمایت‌های مربوط به نمایشگاه‌های خارجی به دو صورت تهیه غرفه یا بازدید در قالب هیات‌های تجاری انجام می‌شود. اگرچه در حال حاضر کشور در شرایط تحریم قرار دارد، تلاش کرده‌ایم با افزایش تعداد نمایشگاه‌های مورد حمایت و همچنین افزایش بودجه تخصیص داده شده، تا حدی گذر از این شرایط را برای دانش‌بنیان‌ها آسان‌تر کنیم. »

عسل اخویان طهرانی

دانش