رادیولوژی، بازوی اصلی تشخیص سرطان ها بیماریهای اورولوژی، ارتوپدی و گوارشی است
مرز تشخیص با رادیولوژی
یک تشخیص درست و به همان اندازه یک نتیجه تشخیصی اشتباه از طریق یکی از روشهای رادیولوژی، آنهم وقتی پای یک بیماری سخت و جدی مثل سرطان در میان باشد، میتواند زندگی هر بیماری را از این رو به آن رو کند. حتی وقتی نسبت به میزان تخصص و دانش پزشک معالج خود اطمینان داریم باز هم نسبت به نتیجه تشخیص رادیولوژی خود به دلمان تردید راه داده و ترجیح میدهیم آن را دوباره تکرار کنیم. بهخصوص اگر مرز این تشخیص، مرگ یا زندگی باشد... .
مساله اعتماد مطلق به روشهای تشخیص رادیولوژی در حوزه سلامت ذهن اکثر ما را به چالش میکشد. چنین چالشی ما را بر آن داشت تا پای صحبتهای دکتر مهروز ملک، متخصص رادیولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران بنشینیم.
یکی از مهمترین مزایای علم رادیولوژی، تشخیص و درمان دو علت مهم مرگومیر در دنیا، یعنی بیماریهای قلبی و انواع سرطانهاست. روشهای مختلف تصویربرداری از عکسهای رادیولوژی گرفته تا سونوگرافی، ماموگرافی، سیتیاسکن، امآرآی و پزشکی هستهای در هر بیماری، ارزش تشخیصی خاصی دارند که هر سال در مقالات مختلف علمی دنیا نیز به آنها پرداخته میشود.
بعلاوه با روشها و پروتکلهای جدید و پیشرفت دستگاهها، دقت تشخیصی روشهای تصویربرداری روز به روز بیشتر و این روشها قابل اعتمادتر میشوند. به طوری که همگام با پیشرفت این علم و فناوری وابسته به آن، استفاده از روشهای تصویربرداری بیشتر توصیه میشود.
یافتن ردپای بیماریها با رادیولوژی
در حال حاضر بازوی اصلی تشخیص سرطانهای مختلف، بیماریهای متعدد اورولوژی، اورتوپدی، نورولوژیک و گوارشی روشهای تصویربرداری هستند که در بیشتر موارد اگر توسط فرد خبره و با همکاری کامل بین متخصص بالینی و رادیولوژیست انجام شود، دقت تشخیصی بالایی دارند. در عین حال روشهای تصویربرداری مختلف مانند سونوگرافی، سیتیاسکن و امآرآی میتوانند بهعنوان راهنمای نمونهبرداری از بافتهای مختلف باشند و نمونهبرداری دقیق از بافت هدف که ممکن است بسیار کوچک باشد (مثلا یک توده چند میلیمتری در بافت پستان) انجام شود. اگر سونوگرافی توسط فرد خبره و با دستگاه مناسب انجام شود، مشکلات کروموزومی و ساختاری جنین در بیش از 90 درصد موارد یا حتی بالاتر قادر به تشخیص است. بهعلاوه تصویربرداری بهخصوص سونوگرافی میتواند با تزریقهای متعدد به کاهش درد بیماران نیز کمک کند.
بازوی درمان سرطانهای زنانه و مردانه
برای مرحلهبندی سرطانهای مختلف اعم از سینه، دستگاه تناسلی زنان، پروستات، گوارش و... باید روشهای تصویربرداری متعدد قبل از درمان برای بررسی پیشآگاهی بیمار و تعیین روش درمانی انجام شود. اگر پزشک فقط با تشخیص بالینی و بدون استفاده بهینه و درست از این روشها اقدام به درمان کند، احتمال این که با درمانهای ناقص و بعضا ناکامل و اشتباه، جان بیمار به خطر بیفتد زیاد است .
با این حال روشهای رادیولوژی نیز با محدودیتهایی مواجهند. یعنی اختلالاتی که در حد مولکولی در بدن اتفاق میافتد در حال حاضر کمتر با تصویربرداری قابل تشخیص است. گرچه ناگفته نماند روشهای تصویربرداری مولکولی هم در حال پیشرفت است.
روشهای رادیولوژی را بشناسید
رادیوگرافی: طی این نوع رادیولوژی، اشعه ایکس به بخشی از بدن تابانده میشود و استخوانها و بافت نرم با عکس رادیوگرافی مشخص میشود. اشعه ایکس از بافتهای چربی میگذرد، اما هنگام مواجهه با بافتهای متراکمتر مانند استخوان و تومور، نمیتواند رد شود. این نوع تصویربرداری معمولا به تشخیص عوارض قلبی و ریوی کمک میکند.
فلوروسکوپی: به بیمار ماده رادیواکتیو تزریق یا خورانده میشود و قسمتهای مختلف بدن وی روی صفحه نمایش مانیتور، نمایش داده میشود. این نوع آزمون به طور معمول برای ارزیابی عملکرد روده، قلب، رگهای خونی و دستگاه ادراری مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین ماده رادیواکتیو میتواند برای تشخیص تودههای غیرطبیعی در بافتهای بدن مورد استفاده قرار گیرد.
سیتیاسکن: استفاده از اشعه ایکس برای ایجاد تصویر سهبعدی، نوع دیگر کاربرد رادیولوژی است که معمولا در مواقع اورژانسی مانند لخته شدن خون، پارگی آپاندیس یا خونریزی داخلی مورد استفاده قرار میگیرد. پزشک براساس تصاویر به دست آمده از سیتیاسکن، به تشخیص دقیقتر و سریعتری میرسد.
سونوگرافی: با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از بافتهای بدن به دست میآید. این روش معمولا برای بررسی سلامت جنین در مادران باردار صورت میگیرد. همچنین این روش برای تعیین جنسیت جنین و شناسایی هرگونه اختلال رشد او به کار میرود. البته سونوگرافی برای بررسی اندامهای دیگر مانند رحم، پروستات، سینه و... نیز استفاده میشود.
امآرآی: امآرآی بهترین تصاویر را از بافت نرم به پزشک ارائه میدهد و معمولا برای تشخیص در اختلالات عضلاتی و سیستم عصبی استفاده میشود.
پزشکی هستهای: به بیمار ماده رادیواکتیو تزریق میشود تا هرگونه بیماری مربوط به اندامهای مختلف بدن تشخیص داده شود. از پزشکی هستهای برای تعیین مراحل سرطان، عملکرد قلب و جریان خون نیز استفاده میشود.
پونه شیرازی
دانش و سلامت
گفت و گو
