دانایی آمیخته با عشق به حقیقت

: محمدرضا کریمی روشن تر از خاموشی مجموعه ای داستانی است که روزهای جمعه هر هفته از شبکه 4سیما پخش می شود.

کد خبر: ۱۲۰۳۱۳

این برنامه که در گذشته ای نه چندان دور از طریق شبکه یک سیما در معرض دید مخاطبان قرار گرفته بود، اینک در این شبکه جلوه افکنی می نماید. موضوع داستان درباره ملاصدرا ملقب به صدرالمتالهین می باشد که از بزرگان بسیار تاثیرگذار در عرصه فلسفه و عرفان اسلامی به شمار می رود.
ساخت و تولید برنامه هایی با مضامین و هدف پاسداشت و بیان حیات پربار شخصیت ها و مفاخر ملی ، دینی و فرهنگ ایرانی و اسلامی یکی از اهداف استراتژیک سازمان صدا و سیماست و در همین راستاست که شاهد تولیدات نمایشی از زندگی چنین زبدگانی بوده و هستیم. به عنوان نمونه ، نمایاندن شخصیت هایی چون امام علی (ع)، امام حسن (ع)، امام رضا (ع) و یا ابوعلی سینا و مدرس و نظایر آنها را می توان در این چارچوب مورد مداقه قرار داد. صدرالمتالهین اگر چه در زمینه نظریه پردازی در پهنه فلسفه و عرفان اسلامی شخصیتی ممتاز و پرفروغ محسوب می شود، لیکن حوادث و رویدادهای به تصویر کشیده شده پیرامون وی از آنچنان تنش و عناصری بهره مند نبوده که قابلیت جذابیت در بیانی نمایشی باشند. این ضعف ، نویسنده و کارگردان را بدان سو، سوق داده که برای پرکشش تر شدن داستان به زندگی خانوادگی ، اجتماعی و سیاسی شاه عباس ، توجه بیشتری را مبذول دارند. به سخنی دیگر چینش وقایع این مجموعه غالبا به گونه ای است که به صورت یک در میان ، به صدرالمتالهین و شاه عباس پرداخته می شود. چنین جهت گیری مخاطب را به این تردید می اندازد که آیا به تماشای برنامه ای نمایشی با موضوع صدرالمتالهین می پردازد و یا شاه عباس به تعبیری روشن تر پرداخت تفصیلی و هم وزن صدرالمتالهین با شاه عباس ، به گونه ای می باشد که از تابش شخصیت اصلی داستان کاسته است. در دوران صدرالمتالهین فقیهان و دراویش درصدر قرار داشتند. در این میان دیدگاه های او از آنچنان عمق و غنایی بهره مند بود که علاوه بر روبه رو شدن با تنگ نظری آنان به علت اثرگذاری وافر روی طالبان حقیقت و علوم دینی ، حسادت شان را نیز برمی انگیخت . مجموعه داستانی روشنتر از خاموشی در زمینه نمایاندن فضای آن دوران ، بخوبی عمل کرده ، نشان داده است که چگونه اندیشه های عمیق عالمان درد آشنا و بصیر دینی ، رویاروی افکار متعصبانه ، کوته نظرانه و احساس گرایانه دینداران جاهل قرار گرفته و می گیرد.
صدرالمتالهین برای غنا بخشیدن به دیدگاه خویش و انعکاس هر چه وسیع ترش ، همواره با توطئه و دسایس دراویش و نیروهای حکومتی روبه رو بوده است. تحمل سختی ها و مشقت هایی که از سوی آنان عارض وی می گشت ، می تواند الگو و الهام بخش همه رهروان راستین دانایی آمیخته با عشق به حق باشد.
این مجموعه تا حدودی توانسته از عهده ترسیم چنین فضا و سمت گیری برآید. بخش قابل توجهی از زمان روایت به بیان دیدگاه های صدرالمتالهین پیرامون حکمت متعالیه و یا اصالت وجود اختصاص دارد. بحثهای او با دراویش ، فقها و فیلسوفان نام آور آن دوران ، همچنین برخوردهایی که با شاه عباس می کند، فراهم کننده زمینه های بروز عقایدش درباره مقوله یاد شده است. روشن تر از خاموشی با وجود توفیقی که در ارائه فضای تاریخی ، دینی و سیاسی آن زمان بویژه از نظر طراحی لباس و صحنه ، گریم ، انتخاب مکان و بازیگران دارد، از جهت پردازش خلاقانه و نیرومند شخصیت صدرالمتالهین اثرگذاری بایسته ای نشان نمی دهد. مهم ترین دلیل این کاستی را می توان در عدم تحول شخصیت او دانست بدین معنا که اندیشه و روحیات او از آغاز تا پایان دچار تغییر و تحولی اساسی نمی گردد. داستان به چگونگی رشد و بالندگی نظریه شهیر فلسفی و عرفانی او توجه داشته در این میان تضادهای مطرح شده درباره او از آنجایی که غالبا بیرونی بوده و نه درونی نتوانسته به وجود آورنده کششی دراماتیک در بافت روایت باشد. مجموعه داستانی روشن تر از خاموشی دارای صحنه ها و سکانس های جذاب و آگاهی بخشی از نظر محتوایی و هنری می باشد. از نظر هنری می توان به صحنه پایانی این مجموعه یعنی هنگام عروج صدرالمتالهین به سوی ابدیت اشاره کرد که وقوع نزدیک آن از طریق دیدن کودکی در رویا به زیبایی به مخاطب القائ می گردد در سطور آغازین بیان شد که مجموعه روشن تر از خاموشی در ابتدا از شبکه یک سیما پخش شد.
تلاشی که با توجه به پرداختن برنامه به یکی از بزرگترین فلاسفه جهان اسلام و به جهت گرایش به شدت نخبه گرایانه اش و عام بودن شبکه چندان تاثیرگذار ارزیابی نمی شود.