طلاتر از طلا

علاقه‌مندی به هنرهای دستی چیزی است که از کودکی با علیرضا بوده و او به‌خوبی شوق و ذوقی را که برای انجام کارهای ظریف با انگشتان دست داشته به یاد می‌آورد. هرچند تا بعد از گذراندن دوران نظام وظیفه و پایان تحصیلاتش در دبیرستان، مجال پرداختن جدی به علاقه‌هایش را نمی‌یابد. «بعد از پایان دوران سربازی، از طریق یکی از دوستانم که در اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شاغل بود در کلاس‌های استادان صاحب‌نام ملیله‌کاری شرکت کردم و در ادامه، بیشتر به این هنر علاقه‌مند شدم.»
استعداد خارق العاده
علیرضا پس از این‌که متوجه می‌شود این هنر از هنرهای اصیل زنجانی است و با این حال دیگر کمتر کسی در این شهر به آموختن و اشتغال به این رشته تمایل نشان می‌دهد، عزمش برای بیشتر آموختن این هنر بیشتر می‌شود؛ با این هدف که ملیله‌کاری را معرفی کند و اجازه ندهد گرد فراموشی بر پیکر این هنر بنشیند. پس با اشتیاق هر چه تمام‌تر، زیر و بم‌ کار را می‌آموزد و در عرض سه ماه همه آنچه را باید بیاموزد، فرا می‌گیرد؛ در حالی که فرآیند یادگیری این هنر به‌صورت معمول سه تا چهار سال طول می‌کشد.
استعداد ویژه و تعهد علیرضا به ملیله‌کاری، او را پایبند این هنر می‌کند و همین موضوع سبب می‌شود به دنبال کار یا حرفه دیگری نرود. ملیله‌کاری در آن روزها، درآمد چندانی عاید هنرمندان این رشته نمی‌کرد، اما عشق من به این کار، اجازه پرداختن به هر کار دیگری را از من گرفته بود. من شبانه‌روز و در سه شیفت کار و از راه ساخت کارهای سفارشی امرار معاش می‌کردم.
سخت تر از قالیبافی
این هنرمند برای توضیح ویژگی‌ها و دشواری‌های ملیله‌کاری آن را با قالیبافی مقایسه می‌کند و می‌گوید: ملیله‌کاری 15 مرحله دارد و این در حالی است که هنرمند قالیباف برای بافت یک قالی، چهار مرحله را طی می‌کند؛ از این رو، تولید هر محصول، وقت زیادی را از هنرمند ملیله‌کار می‌گیرد. برای مثال، ساخت یک سینی با ابعاد 20×30 سانتی‌متر، به یک ماه کار مداوم احتیاج دارد و در حال حاضر هم مشغول انجام کاری هستم که پنج ماه به طول می‌انجامد. علاوه بر اینها او به مشکلاتی که در چند ماه اخیر و به‌دنبال جهش یکباره قیمت‌ها برای او و همکارانش پیش آمده هم اشاره می‌کند و می‌گوید: «مواد اولیه و اصلی ملیله‌کاری طلا و نقره است که هر دو از فلزات گران‌قیمت هستند و حالا با این افزایش بیش از سه برابری قیمت‌ها، تهیه مواد اولیه با سرمایه‌ای که ما در اختیار داریم بسیار سخت شده و این در حالی است که تولیدات ملیله‌کاری دیگر مثل گذشته مشتری ندارد و کسب و کار ما را از گذشته سخت‌تر کرده است.» او توضیح می‌دهد که زنجانی‌های قدیمی یک سرویس کامل از ظروف ملیله یا حداقل یک سرویس چایخوری ملیله‌کاری شده در جهیزیه دخترانشان می‌گذاشتند و همین امر باعث زنده ماندن این هنر در شهر شده بود.
به گفته علیرضا حالا اما تنها برخی از خانواده‌های متمول و آن هم برای زنده نگه داشتن رسوم،‌ آینه و شمعدان ملیله‌کاری به دخترانشان هدیه می‌دهند و باقی سفارشات محدود می‌شود به افرادی که می‌خواهند برای دوستان و اقوام خود در خارج از کشور سوغات ببرند و همچنین گردشگرانی که به زنجان می‌آیند. البته در این میان، باید به سفارشات ادارات دولتی برای دادن هدایای نفیس هم اشاره کرد.
مشکلات حضور در بازارهای جهانی
این هنرمند موفق تاکنون در ده تا 15 نمایشگاه خارجی حضور داشته و محصولاتش را در سطح جهانی به نمایش گذاشته است، با این همه هنوز نتوانسته کارهایش را به بازارهای خارجی صادر کند. «از آنجا که مواد اصلی در هنر ملیله‌کاری طلا و نقره است، ورود و خروج آن از مرزها دشوار و در بسیاری از کشورها ممنوع است. همچنین از طریق پست تنها می‌شود 25 گرم طلا یا نقره به خارج از کشور فرستاد که همین امر ارسال تولیدات ملیله‌کاری شده را از این طریق با محدودیت مواجه و ناممکن می‌کند. »
البته به باور این هنرمند، از طریق انعقاد تفاهم‌نامه‌های مشترک میان سازمان گمرک و سازمان میراث فرهنگی می‌توان این مشکل را حل کرد. علیرضا به خاطراتش از نمایشگاه‌های ایتالیا و ژاپن به‌عنوان نمونه اشاره می‌کند؛ دو نمایشگاهی که به‌رغم داشتن مجوز برای خروج صنایع ملیله‌کاری شده، این هنرمند را با مشکلات فراوانی روبه‌رو کرد.
این استاد ملیله‌کاری که علاوه بر دریافت نشان ملی صنایع‌دستی و نیز لوح‌های مختلف از نمایشگاه‌های داخلی و خارجی، به‌خاطر شمعدانی ملیله‌کاری شده‌اش موفق به دریافت نشان جهانی از یونسکو شده، در تمام 30 سال فعالیتش، همواره با عشق و ذوق فراوان به جنبه‌های هنری کارش اهمیت داده و اجازه نداده، بازار و میل به کسب درآمد بیشتر، او را به انجام کارهای ضعیف و بازاری وادار کند.

شیما رئیسی

ایران