خداقوت چشم‌بادامی!

هنر ایرانی ساخت چین!
گالری والی این روزها میزبان غبارنویسی‌های رضا علی‌نوری با عنوان «مشق دل» است. این اولین نمایشگاه خوشنویسی علی‌نوری در زمینه غبارنویسی است؛ هنری که او آن‌را طاقت‌فرسا، بسیار زمانبر و با درآمد کم توصیف می‌کند. غبارنویسی یکی از تکنیک‌های خوشنویسی است که با ظرافت و پیچیدگی خاصی همراه است. در این‌گونه خوشنویسی، خط بسیار ریز یا به اصطلاح «غبار» محور کار هنرمند است و دلیل این نامگذاری دیده‌شدن این خطوط از فاصله دور به شکل گرد و غبار است. از این نوع خطاطی، آثاری از زمان قاجار به جا مانده است که از آن میان می‌توان به مکتوب مقبره ابوبکر تایبادی اشاره کرد یا مقبره گچی گنبد شیخ احمد جام در تایباد.
از اینها گذشته اما خبری که رضا علی‌نوری درباره وارداتی عجیب به ما می‌دهد، شگفت‌انگیز است. این هنرمند می‌گوید: «متأسفانه مساله تحریم‌ها دامن ما هنرمندان را نیز گرفته. ما مرکب خوب برای نوشتن نداریم و باید منتظر شویم مسافرانی از کشورهای دیگر مرکب بیاورند و از طرفی محصولات چینی بازار خطاطی ایران را نیز مصادره کرده. علاوه بر این «و ان یکاد» چینی در بازار ایران فروخته می‌شود و مردم به دلیل قیمت پایین از این محصولات وارداتی استفاده می‌کنند.»
سفر به عهد صفوی با پوست گردو!
امید خاکباز هم که هنر نقاشیخط را دنبال می‌کند، با رضا علی‌نوری هم‌درد است. او البته تاکید می‌کند تابلوهایی چون «و ان یکاد» که از چین به ایران وارد می‌شود ذیل هنر خلاقه نمی‌گنجد و بیشتر در زیرمجموعه صنایع دستی قابل بررسی است. خاکباز درباره این تابلوها می‌گوید: «و ان یکادهایی که از چین به ایران می‌آید، طراحی آنها نیست. همین طرح‌های ماست که آنها فقط به صورت نقش‌برجسته پلاستیک و براق تولید و صادرش می‌کنند. آنها موتیف‌ها را از اینجا می‌گیرند و اجرایش می‌کنند. قاب هم می‌سازند و به تولید انبوه می‌رسانند». این هنرمند نقاشیخط البته جز تابلوهایی چون «و ان یکاد» به موارد دیگری اشاره می‌کند که پیش از اینها خبر وارداتشان از چین حاشیه‌ساز شده بود؛ مثل قرآن‌های ناطق چینی که با پلتفرم قلم ارائه می‌شد.
خاکباز که خود با استفاده از ملزومات چینی تولید هنرش آسیب جدی دیده درباره کیفیت این محصولات به جام‌جم می‌گوید: «اثری با ابعاد 120 در 120 داشتم و بعد از اتمام کار از وارنیش چینی برای تثبیت اثر و جلادادن به آن استفاده کردم. تابلو کلا خراب شد و رنگ‌هایش در هم ریخت.» او اشاره می‌کند مدت‌هاست هنرمندان ایرانی به برخی رنگ‌ها دسترسی ندارند و مجبورند با روش‌های عجیب و غریبی آنها را به دست آورند: «حالا ما دو راه داریم؛ یا باید به سایت آمازون مراجعه کنیم و با دلار گرانقیمت رنگ و دیگر ملزومات را بخریم یا منتظر باشیم تا کسی از دیگر کشورها برایمان بیاورد. خب بدیهی است که چنین روشی مصائب خودش را دارد. راه دوم این است که بازگردیم به عهد صفوی و از رنگدانه‌های طبیعی رنگ بسازیم؛ مثلا از زعفران یا پوست گردو. خب این در دنیای پیشرفته امروز احمقانه است.» خاکباز معتقد است مرکب چینی ازجمله مرکب‌های خوب است، اما می‌گوید این نسخه‌هایش دست ما نمی‌رسد: «قدیم‌ترها مرکب‌های چینی باکیفیت در بازار ایران موجود بود. حالا مرکب‌های تقلبی بازار را قبضه کرده است. ما که پیشتر با مبلغی معقول ملزومات کارمان را با برندی با کیفیت تهیه می‌کردیم که حالا یا باید همان را با دلاری چندبرابری از خارج بخریم یا تن به همین نسخه‌های بی‌کیفیت چینی بدهیم.»

علیرضا علافی

ادبیات و هنر