کوچولوها، چاق نشوید!

به‌دلیل تغییرات شرایط زندگی مانند کم‌تحرکی و گاه بی‌تحرکی و تغذیه نامناسب، چاقی در دنیا و از جمله کشور ما رو به افزایش است. چاقی یکی از بیماری‌هایی است که به آن «ام‌الامراض» یا «مادر بیماری‌ها» می‌گویند به این معنا که وقتی کودکی چاق می‌شود، مستعد ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها شده و تمام اندام‌های بدن دچار آسیب می‌شود. تقریبا هیچ اندامی را نمی‌توان یافت که بر اثر چاقی آسیب نبیند؛ به طوری که از مفصل گرفته تا عضلات، ریه، لیپید یا چربی خون تحت تأثیر قرار می‌گیرد و حتی احتمال ابتلا به سرطان هم افزایش می‌دهد. بنابراین، یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های چاقی، قابل‌پیشگیری بودن آن است، اما درمان آن به شدت دشوارتر از چاق شدن است. برای افزایش وزن، افرادی که مستعد هستند به‌راحتی می‌توانند وزن اضافه کنند اما برای برگشتن به وزن طبیعی در چاقی، بسیار دشوار و گاهی حتی غیرممکن است. در واقع، بهترین روش برای درمان چاقی، چاق نشدن است و باید پیشگیری را جدی بگیریم. والدین باید مانع از زیاد خوردن کودکانشان شوند و نباید از این شرایط ابراز رضایت کنند و باور داشته باشند که چون سالم هستند، زیاد می‌خورند.
دیابت، پنهان در لباس چاقی
یکی از پیامدهای مهمی که به‌دنبال چاقی بروز می‌کند دیابت است که از اهمیت بالایی هم برخوردار است. هر چقدر وزن بالاتر می‌رود، احتمال ابتلا به دیابت هم افزایش می‌یابد و علت آن است که افراد مبتلا به چاقی، مقاومت به انسولین پیدا می‌کنند به این معنا که اگر بدن به مقداری انسولین برای تنظیم قند خون نیاز دارد، وقتی فردی چاق می‌شود، بدن او به ده‌ها برابر انسولین بیشتر نیاز دارد تا بتواند قند خون بدن او را تنظیم کند و در نهایت بدن به جایی می‌رسد که دیگر نمی‌تواند افزایش انسولین را ایجاد کند و فرد را مستعد ابتلا به دیابت می‌کند. شیوع دیابت نوع 2 در افراد چاق بسیار بیشتر از افرادی است که چاق نیستند. اغلب چاقی‌هایی که در کودکان اتفاق می‌افتد فقط چاقی نیست بلکه آنها هم مقاومت به انسولین پیدا می‌کنند و انسولین خون آنها بالا می‌رود و هم دچار نوعی اختلال پوستی می‌شوند که نشان‌دهنده بالا بودن سطح انسولین خون است، لیپیدها دچار اختلال می‌شوند و تجمع این چربی‌ها در اطراف کبد موجب بروز کبد چرب و حتی نارسایی کبد می‌شود.
پدر و مادرها، مراقب چاق شدن کودکتان باشید
چاقی در حال حاضر یکی از معضلات جامعه ما در سطح کودکان است و به ویژه در شهرهای بزرگ که امکانات و روش زندگی شهری جریان دارد. این یک هشدار است که والدین نباید اجازه دهند فرزندشان چاق شود. کودکان از سه سالگی به بعد، هر‌سال باید حدودا دو کیلوگرم و حداکثر سه کیلوگرم وزن اضافه کنند. اگر بیشتر از این مقدار در هر سال باشد، به سمت چاقی می‌روند و این یک هشدار برای خانواده‌هاست. نوزادان در پایان سال اول بعد از تولد، حدود سه برابر وزن اولیه را پیدا می‌کنند یعنی نوزادی که با وزن سه کیلوگرم متولد شده، در پایان سال اول حدود 9 تا ده کیلو خواهد بود. در پایان سال دوم پنج کیلو اضافه می‌شود و از سال سوم به بعد به‌طور متوسط دو‌کیلوگرم وزن اضافه می‌کند. پس والدین باید مراقب این مقدار وزن‌گیری کودکانشان باشند چرا که چاقی به‌ویژه تا قبل از سن بلوغ اهمیت زیادی دارد و می‌تواند به یک معضل تبدیل شود؛ پس سعی کنید تغذیه کودکانتان را اصلاح کنید و به‌ویژه با توجه به سبک زندگی‌هایی که امروز داریم مانند زندگی در شهرهای بزرگ، آلودگی هوا، آپارتمان‌نشینی و محدودیت‌های حرکتی، فرزندانمان نمی‌توانند از فعالیت‌های فیزیکی خوب استفاده کنند که در کنار تغذیه نامناسب، عاملی برای چاق شدن کودکان امروزی محسوب می‌شود. مصرف انواع غذاهای ناسالم مانند تنقلات و فست‌فودها و علاقه کودکان به این موادغذایی، در واقع سبک زندگی آنها را تغییر داده است.
با کودک پرخور چه باید کرد
کودکان زمانی که محدودیت حرکت کردن و فضای بازی دارند، سعی می‌کنند خودشان را به شیوه دیگری مطرح کرده و با ما ارتباط برقرار کنند که یکی از این روش‌ها، بهانه گرفتن و دیگری خوردن است. زمانی که کودک به خوردن عادت می‌کند، مدام تمایل به خوردن انواع خوراکی‌ها را از خود نشان می‌دهد و در‌واقع، به رسم عادت شروع به خوردن می‌کنند. اما توجه داشته باشید که فعالیت کودکان در خارج از محیط خانه و بازی کردن، بخش زیادی از انرژی آنها را تخلیه می‌کند. از طرف دیگر، وقتی کودک بیشتر زمان روز خود را در کلاس‌های مختلف سپری می‌کند، دچار خستگی زیادی می‌شود و این خستگی را در قالب غذا و هله‌هوله خوردن جبران می‌کند. شاید برخی معتقد باشند که برخی کودکان استعداد چاقی دارند، اما در اصل، ما با تغییر روند زندگی، حتی ژن را تغییر می‌دهیم؛ به این معنا که عملکرد ژن‌ها را به سمت چاقی می‌بریم. کودکان چاق اگر از ابتدا با محدودیت‌های برنامه‌ریزی‌شده تغذیه کنند، چاق نمی‌شوند. یکی از روش‌های برخورد با چنین کودکانی که مدام به غذا‌خوردن عادت کرده‌اند، این است که والدین مراقب تغذیه کودک باشند؛ به عنوان مثال، به جای شکلات برای میان‌وعده، به کودک خیار بدهند و در واقع رژیم‌های کم‌کالری را جایگزین مواد پرکالری کنند تا معده با آنها پر شود. به مرور می‌توان عادت غذایی کودک را تغییر داد و از چاقی بیشتر کودک جلوگیری و حتی آن را مهار کرد. اما به دلیل قد کشیدن کودکان، حتی در مواردی، ثابت نگه داشتن وزن کودکان چاق هم اهمیت زیادی دارد و به مرور با افزایش قد در آنها جبران می‌شود. معمولا رژیم‌های غذایی را به افرادی توصیه می‌کنیم که بیمار هستند، اما در کودکانی که تنها دچار اضافه وزن و چاقی هستند، فقط با‌کاهش کالری مصرفی می‌توان از چاقی آنها جلوگیری کرد. به‌عنوان مثال، شکلات کالری بیشتری نسبت به میوه‌ای مانند خیار دارد و طبیعتا جایگزینی آنها با یکدیگر به مرور زمان می‌تواند مانع از چاقی شود. در واقع، استفاده از غذاهایی که هم کالری کمی داشته باشد و هم معده کودک را پر کند و مانع از گرسنگی او شود، بهترین نوع رژیم غذایی برای کودکان است. برای نمونه، والدین می‌توانند به جای برنج، از نان برای تغذیه کودک استفاده کنند. یا به جای خورشت و پلو، آبگوشت را در وعده غذایی او بگنجانند. در واقع، همان غذاهای سنتی خودمان که کالری کمتری داشت، بهترین گزینه‌ است.

ندا اظهری
سلامت