روز روبان قرمز

بسیاری از کارشناسان آمار مبتلایان به ایدز را بالاتر از ارقام اعلام شده می دانند. گاهی نیز ارقام بالاتر از سوی مراجع رسمی اعلام می شود.
دکتر ستایش ، مسوول طرح ایدز سازمان ملل در ایران چندی پیش اعلام کرد: آمارهای رسمی در وزارت بهداشت تعداد مبتلایان به ایدز را در ایران 10هزار اعلام کرده ، در حالی که برآوردهای متفاوتی در این خصوص در کشور وجود دارد.
مسوول طرح ایدز سازمان ملل در ایران ، گفت: براساس آمارهای غیررسمی 50هزار نفر در ایران مبتلا به ایدز هستند و تنها در تهران 5هزار نفر ویروس اچ.آی.وی مثبت وجود دارد.
دکتر زهرایی ، معاون مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت در پاسخ به این پرسش که چرا آمارها در مورد شمار مبتلایان به ایدز متفاوت است و این که آیا در این زمینه پنهان کاری وجود دارد، می گوید: ما هیچ تفاوتی در آمارها نداریم.
این آمارها که ارائه می شود، افراد شناسایی شده اند که آزمایش شده و بیماری آنها به یقین رسیده است. در این میان تعدادی هستند که تست مثبت نمی شوند و ممکن است 6ماه طول بکشد، اما برآورد تعداد مبتلایان در تمام جوامع بر مبنای گروههای پرخطر است این که چقدر معتاد داریم و چقدر گروههای پرخطر که براساس این برآورد تخمین زده می شود که 30هزار نفر مبتلا در کشور وجود داشته باشد.
بنابراین هیچ تناقض و هیچ پنهان کاری ای در این زمینه وجود ندارد.معاون سلامت وزارت بهداشت نیز در این خصوص می گوید: این آمار مربوط به موارد ثبت شده است که آمار واقعی این بیماری اگر فرض کنیم حدود 13هزار مورد ثبت شده داریم ، حدس می زنیم میان 50تا 60هزار نفر مبتلا به ایدز در کشور باشد که هر دوی این عددها آمار رسمی محسوب می شود.

تغییر محتوا

در ماده 143لایحه برنامه چهارم توسعه آمده بود: وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و دستگاه های ذی ربط مکلف اند، به منظور کاهش عوارض ناشی از بیماری های روانی و رفتاری ، تا پایان سال اول برنامه چهارم ، برنامه های جامع کاهش رفتارهای جنسی پرخطر، کاهش خطرات فردی و اجتماعی رفتارهای جنسی پرخطر، کاهش خطرات و زیان های فردی و اجتماعی اعتیاد، پیشگیری و درمان بیماری ایدز و نیز برنامه کاهش بار بیماری های روانی را تدوین و به اجرا درآورند. اما در مجلس این ماده به شرح ذیل تغییر یافت و با عنوان ماده 86به صورت ذیل به تصویب رسید.
وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و دستگاه های ذی ربط مکلفند تا پایان سال اول برنامه چهارم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ، اقدامات لازم را برای کاهش خطرات و زیان های فردی و اجتماعی اعتیاد، پیشگیری و درمان بیماری ایدز و نیز کاهش بار بیماری های روانی معمول دارد. همان طور که ملاحظه می کنید، در قانون روح اصلی لایحه از میان رفته و تنها به یک توصیه کلی بسنده شده است. عملا با مکلف نکردن نهاد خاص به تدوین برنامه و آیین نامه این توصیه کلی احتمالا تا پایان برنامه چهارم نیز به حالت توصیه باقی می ماند.

هزینه بالا

براساس تخمین های علمی بین 70تا 120هزار نفر در کشور مبتلا به اچ.آی.وی - ایدز هستند و براساس عوامل خطری که وجود دارد، اگر اقدامات عاجلی نشود، رشد لگاریتمی آن دامنگیر کشور خواهد شد. در نظر بگیرید که در عرض 3تا 5سال (و گاهی کمتر) افراد مبتلا نیاز به داروهای خاص این بیماری پیدا می کنند که هزینه سالانه آن به قیمتهای فعلی برای هر بیمار 10 میلیون تومان است و دور نخواهد بود روزی که پرداخت هزینه درمان مبتلایان ایدز از توان دولت خارج شود.

موج سوم

موج اول انتقال ایدز از طریق فرآورده های خونی آلوده در ایران سپری شد. اکنون در موج دوم انتقال این بیماری از طریق اعتیاد تزریقی هستیم ، اما با توجه به وجود گروه بزرگ جوانان که رفتارهای پرخطر دارند در آینده با موج سوم این بیماری از طریق ارتباط جنسی مواجه می شویم.
دکتر محمدمهدی گویا در این خصوص می گوید: تا سال 1365عمده ترین راه انتقال ویروس ایدز از طریق فرآورده های خونی آلوده وارداتی بود اما از این سال به بعد استفاده از سرنگ و سوزن مشترک بین معتادان تزریقی به اصلی ترین راه انتقال این بیماری تبدیل شد.
وی می افزاید: اکنون از طرفی شاهد انتقال این بیماری به همسران معتادان تزریقی و نزدیکان آنها و نیز رفتارهای پر خطر در میان نسل جوان هستیم و اولین آثار و علایم موج سوم این بیماری از طریق جنسی نمایان شده است البته هنوز اعتیاد تزریقی مهمترین عامل انتقال این بیماری در کشور محسوب می شود.
براساس آخرین آمار اعلام شده از سوی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی تا اول امسال 13هزار و 40فرد مبتلا به ویروس ایدز در کشور شناسایی شده است که حدود 95درصد آنان مرد هستند، 63درصد آنها از طریق اعتیاد تزریقی و سرنگ مشترک آلوده شده اند و علت ابتلای 27درصد آنان نامشخص است ضمن این که بر اساس آمار موجود 7.3 درصد مبتلایان از طریق ارتباط جنسی غیر ایمن به این بیماری مبتلا شده اند.

همکاری نزدیک

رئیس مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت درخصوص برنامه های آتی این سازمان گفت: در زمان حاضر، همکاری نزدیکی میان دستگاه های دولتی ، غیردولتی ، دستگاه قضایی و پلیس برای کنترل اعتیاد در کشور وجود دارد و 11راهبرد مشخص در این زمینه در ستاد مبارزه با مواد مخدر تعریف شده است که اقدامات پیشگیرانه ، گسترش مراکز گذری درمان معتادان ، برنامه مراقبت از بیماری های عفونی و مقاربتی ، حمایت از بیماران و خانواده های آنها، ارائه خدمات مشاوره به مبتلایان به ایدز و خانواده های آنان ، توسعه کلینیک های مثلثی در کشور، تامین نیروی انسانی متخصص و ارزیابی و پایش برنامه جزو این راهبرد است.
گویا افزود: در برنامه اول استراتژیک پیشگیری از اچ.آی.وی در کشور، کاهش آسیب از استراتژی ها و رکنهای اصلی ایران بود، برای سالهای 2002تا 2006نیز برنامه خاصی پیش بینی شد که هم اکنون گروههای کاری تشکیل شده و راهبردهای جدیدی در برنامه دوم گنجانده شده است که بزودی تدوین می شود.
وی حفظ شیوع عفونت ایدز در جمعیت عمومی کشور در کمتر از یک درصد را از برنامه های 5ساله استراتژیک اولیه دانست و گفت: اقدامات پیشگیرانه ، گسترش مراکز ,VCT,HTC، کاهش آسیب ، خدمات بهداشتی و درمانی به مبتلایان ایدز و خانواده های آنها و حمایت اجتماعی مبتلایان از اولویت های برنامه جدید است.
وی ادامه داد: مساله ای که اکنون وجود دارد، این است که این برنامه نباید فقط برای مردم شهرها باشد، بلکه باید همه مردم کشور در شهرها و روستاها و بویژه حاشیه شهرها از این برنامه ها استفاده کنند و بخصوص آموزش به افراد در معرض خطر که رفتارهای پرخطر دارند باید در اولویت باشد.

در دستور کار مجلس

چندی پیش مخبر کمیسیون بهداشت و درمان در دیدار با نفیس صدیق ، نماینده دبیرکل سازمان ملل در امور مربوط به ایدز اعلام کرده بود مجلس آماده تصویب هر گونه قانون برای کنترل بیماری ایدز است.
این بار نیز علی باغبانیان ، نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان نسبت به قرار دادن بحث ایدز در دستور کار کمیسیون بهداشت و درمان پس از پایان تعطیلات مجلس وعده می دهد.
نماینده نطنز می افزاید: در مجلس هفتم در لایحه بودجه با عنوان بیماری های نوظهور، ردیف بودجه ای تعریف شده است ؛ ولی با توجه به روشن نبودن این بیماری ها در تعاریف مختلف ممکن است ایدز در زمره آنها گنجانده نشود.
وی ادامه می دهد: در حال حاضر درباره کنترل ایدز، کمبود طرح لایحه و حتی اعتبار نداریم بلکه مهمترین مشکل ایدز انکار مسوولان از وجود این بیماری است که در واقع راحت ترین کار را انتخاب کرده اند و فکر می کنند با پاک کردن صورت مساله می توان ایدز را از جامعه حذف کرد.
باغبانیان می گوید: در برنامه چهارم توسعه نیز عبارتی تحت عنوان جلوگیری از مخاطرات مسائل جنسی مطرح شده بود که به دنبال واکنش های دفاعی عده ای این عبارت حذف شد.
جای تاسف است که مسوولان در واژگان نیز عبارت تماس جنسی را تحمل نکردند.امید است با در دستور کار قرار گرفتن مبارزه با ایدز، مسوولان قدری بازتر و واقعی تر به این مساله بنگرند و برنامه ای اصولی برای مبارزه با آن در نظر بگیرند.

اعتیاد، عاملی مهم

همان طور که از آمار مبتلایان به ایدز مشخص است ، در حال حاضر درصد قابل توجهی از بیماران مبتلا به ایدز را معتادان تزریقی تشکیل می دهند.
علویان در این خصوص می گوید: مهمترین معضل ناشی از اعتیاد در جامعه مساله معتادان تزریقی است ، زیرا حدود یک پنجم از مجموع 200هزار معتاد تزریقی در کشور مبتلا به ویروس HIVهستند و اگر هر چه زودتر برای جلوگیری از شیوع این بیماری اقدامی انجام نشود، تعداد معتادان تزریقی مبتلا به ایدز تا آخر سال 86بالغ بر 100هزار نفر می شود.
معاون سلامت وزارت بهداشت ادامه می دهد: کاهش چشمگیر موارد ابتلا به ایدز در کشور نیازمند یک تحقیق دقیق کارشناسی و علمی است تا بتوانیم علل این پدیده را بدرستی شناسایی کنیم و به همین علت گروهی از کارشناسان وزارت بهداشت موظف به بررسی این موضوع شده اند.
علویان می گوید: باید بدرستی بدانیم آیا برنامه های کاهش آسیب در کشور مثل دادن سرنگ رایگان به معتادان تزریقی که با همکاری پلیس انجام می شود، موجب این تغییر در کاهش رشد بیماری ایدز شده است یا به عوامل دیگری مربوط می شود. وی ادامه می دهد: برنامه های متعددی برای کاهش آسیب در میان معتادان تزریقی و گروه افراد در معرض خطر این بیماری وجود دارد که راه اندازی کلینیک های مثلثی مراکز DICو مراکز درمان گذاری از جمله این اقدامات است.

خطر در کمین ما

در ایران میزان شیوع ایدز در سطح پایینی است و هنوز مشکلات اقتصادی و اجتماعی خود را نشان نداده است ولی در آینده شاید چنین نباشد. خطر همه گیری ایدز در ایران جدی است. باید بدانیم این مشکلات در کنار ماست و ما را تهدید می کند، زیرا کشور ما در منطقه ای واقع است که از پرجمعیت ترین و فقیرترین مناطق جهان است و براساس نظر سازمان جهانی بهداشت با دارا بودن پایین ترین معیارهای اقتصادی و انسانی ، امکان همه گیری آلودگی و بیماری ایدز در قرن بیست و یکم در آن بسیار زیاد است.
باید توجه داشت مداخله فوری در گروههای پرخطر و بویژه معتادان تزریقی به همراه رعایت سخت و قانونمند روابط جنسی و پایبندی به اصول مقدس زناشویی و ارزشهای اخلاقی تنها سد مطمئن در مقابل گسترش آلودگی در جامعه است.
با این اوضاع و احوال آمار مبتلایان به این ویروس و این بیماری در ایران با تمام نقص و کمبود در گردآوری نمونه و موثق بودن ، نشان از رشد این بیماری دارد.
ممکن است ما هنوز در مقایسه با برخی کشورهای اروپایی ، امریکایی و بویژه آفریقایی که در وضعیتی بحرانی به سر می برند، در موقعیتی به ظاهر کم خطر باشیم ؛ اما به هیچ وجه نباید رشد ابتلا به بیماری در سالهای اخیر، رشد رفتارهای پرخطر (بویژه در میان جوانان) و خطر همه گیر شدن به علت کمبود دانش درباره بیماری را نادیده گرفت.

زنگ خطر در ایران دکتر باغبانیان ، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس غفلت مسوولان از بحث ایدز را نگران کننده می داند و می گوید: زنگ خطر ایدز در جامعه جوان ایران به صدا درآمده و اگر راهکارهای علمی و عملی شناسایی و آموزش همگانی برای مهار این بیماری انجام نشود، قطعا در آینده ای نه چندان دور با بحران مواجه خواهیم شد. وی ادامه می دهد: باید در نظر داشت آمارهای رسمی اعلام شده درخصوص ایدز حداقل موارد موجود درخصوص میزان ایدز در کشور است و متاسفانه مسوولان از مهمترین کسانی هستند که به واسطه اعلام آمارهای واقعی ، بزرگترین ضربه را به برنامه های کنترل کننده ایدز می زنند. وی می افزاید: برخورد مسوولان با مساله ایدز به گونه ای است که حتی افراد مبتلا به ایدز نیز جرات ابراز آن را ندارند و از آن احساس گناه می کنند. نماینده نطنز اعتقاد دارد: بیماری ایدز به گونه ای است که رشد آن تصاعدی است و نمی توان تصور کرد همانند بیماری های عفونی با نرخ مشخص رشد می کند. عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس تصریح می کند: به جرات می گویم که مسوولان وزارت بهداشت تاکنون هیچ انتقاد و پیشنهادی درخصوص مساله ایدز و یا کمبود بودجه در این ارتباط نکرده اند. وی می افزاید: متاسفانه مسوولان بهداشتی همواره در برابر مشکلات اجازه می دهند مسائل بحرانی شود سپس به صورت منفعلانه وارد عمل می شوند.

علی اخوان بهبهانی